Riszon le-Cijjon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Riszon le-Syjon)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Riszon le-Cijjon
ראשון לציון
Ulica Echad HaAm w Riszon le-Cijjon
Ulica Echad HaAm w Riszon le-Cijjon
Herb Flaga
Herb Riszon le-Cijjon Flaga Riszon le-Cijjon
Dewiza: brak
Państwo  Izrael
Dystrykt Dystrykt Centralny
Burmistrz Dov Tzur
Powierzchnia 58,7 km²
Wysokość 40 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

250 296
4263 os./km²
Nr kierunkowy +972 3
Kod pocztowy 75150
Położenie na mapie Izraela
Mapa lokalizacyjna Izraela
Riszon le-Cijjon
Riszon le-Cijjon
Ziemia 31°57′40″N 34°48′38″E/31,961111 34,810556Na mapach: 31°57′40″N 34°48′38″E/31,961111 34,810556
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Izrael

Riszon le-Cijjon (hebr. ראשון לציון, Rishon LeTsiyyon i; arab. ريشون لتصيون, Riszun Litsijjun; pol. dosł. Pierwszy w Syjonie) – miasto położone w Dystrykcie Centralnym w Izraelu. Jest to czwarte pod względem liczby mieszkańców miasto Izraela. W 2006 żyło w nim 222 tys. ludzi[1].

Leży na równinie Szaron w aglomeracji miejskiej Gusz Dan, w otoczeniu miast Ness Syjona, Lod, Holon i Bat Jam, miasteczek Beer Jaakow, Bet Dagan i Azor, kibuców Palmachim, Netser Sereni, moszawów Gan Soreq, Neta'im, Nir Cvi, Achi'ezer i Miszmar ha-Sziw’a, oraz wioski Kfar Chabad.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Miasto zajmuje powierzchnię 58,704 km². Jest położone na nadmorskich wydmach na wybrzeżu Morza Śródziemnego, pomiędzy dużymi miastami Ness Syjona, Lod, Holon i Bat Jam w obrębie aglomeracji miejskiej Gusz Dan.

Od wschodniej strony z miastem graniczy strefa przemysłowa Tzrifin, w której obrębie znajduje się duża baza szkoleniowa Sił Obronnych Izraela.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Riszon le-Cijjon ma klimat śródziemnomorski, który charakteryzuje się upalnymi i suchymi latami oraz chłodnymi i deszczowymi zimami[2]. Wiosna rozpoczyna się w marcu, a w drugiej połowie maja rozpoczyna się lato. Średnia temperatura latem wynosi 29°C, a zimą 15 °C. Zimą zdarza się spadek temperatury do 1 °C. Największe opady deszczu występują pomiędzy listopadem a marcem. Suma rocznych opadów atmosferycznych wynosi 560 mm.

Temperatura w kolejnych miesiącach roku (w °C) - średnia pomiarów z lat 1981-2000:

Miesiąc I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Maksymalna
temperatura
23 27 31 35 37 36 33 33 33 33 31 26
Minimalna
temperatura
1 2 3 6 8 13 16 17 15 10 6 2
Suma opadów
mm
139,7 88,9 61 20,3 2,5 0 0 0 0 27,9 73,7 144,8
Źródło danych: Israel Central Bureau of Statistics.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osada została założona 31 lipca 1882 przez grupę dziesięciu żydowskich pionierów z syjonistycznej organizacji Chowewej Syjon, którzy przyjechali do Palestyny z Charkowa w Rosji (współcześnie na Ukrainie)[3]. Na czele pionierów stał Zalman Dawid Lewonti. Zakupili oni 835 akrów (3,5 km²) ziemi od Arabów z pobliskiej wioski Ayun Kara.

Była to druga współczesna żydowska osada założona w Palestynie - pierwszą była Petach Tikwa. Jej nazwę zaczerpnięto z biblijnego tekstu z Księgi Izajasza 41:27

Jam pierwszy, który ogłaszam Syjonowi:
Oto, oto są; i Jerozolimie daję radosnego zwiastuna.

Pionierzy stanęli przed licznymi trudnościami. Tutejsza gleba była piaszczysta, brakowało dostępu do wody, natomiast osadnicy nie posiadali żadnego doświadczenia rolniczego. Otrzymali oni jednak wsparcie ze strony nowo przybyłej grupy młodych żydowskich idealistów z grupy Bilu. Byli wśród nich Fani Belkind, Israel Belkind, Shimshon Belkind, Yoel Drubin, Dr. Haim Hissin i David Yudilovich. W 1883 wykopano pierwszą studnię, która do dzisiaj stanowi zabytek i ciekawostkę turystyczną. W 1886 powstała tutaj pierwsza szkoła hebrajska. W 1885 mieszkający tutaj Zeev Abramowicz po raz pierwszy użył współczesnej flagę państwa Izraela. W 1889 w Riszon le-Cijjon ułożono współczesny hymn państwa Izraela.

Winiarnia Carmel-Mizrahi Winery w Riszon le-Cijjon około 1890

Dalszym rozwojem osady żywo zainteresował się baron Edmond James de Rothschild, który wysłał swoich administratorów, aby zapoznali się z warunkami i możliwościami rozwoju. W następnych latach uczyniono znaczny postęp w rozwoju upraw rolniczych, hodowli cytrusów, uprawie winnicy i produkcji wina. W 1889 z pomocą barona Rothschilda założono winiarnię Carmel-Mizrahi Winery, z której w krótkim czasie rozwinął się największy w Izraelu producent wina Carmel. Przewodniczącym związku zawodowego pracowników winnicy był Dawid Ben Gurion.

W 1890 w Riszon le-Cijjon żyło 259 mieszkańców, w 1895 było 380 i w 1900 526 mieszkańców. Rozwój miasta był jednak przez cały czas mocno ograniczany przez brak wystarczającej ilości wody. W tym celu Baron Rothschild przysłał tutaj specjalistów, którzy wykryli zasoby wody na głębokości 42 metrów pod ziemią. Poziom wody gruntowej był jednak zróżnicowany i nowe studnie wykopano na głębokościach 20 i 25 metrów[4].

W 1950 Riszon le-Cijjon otrzymało prawa miejskie[3].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z danymi Izraelskiego Centrum Danych Statystycznych w 2008 roku w mieście żyło 225,8 tys. mieszkańców, wszyscy Żydzi[1].

Populacja miasta pod względem wieku:

Wiek (w latach) Procent populacji w %
0-4 7,4%
5-9 7,1%
10-14 7,1%
15-19 7,5%
20-29 16,0%
30-44 20,0%
45-59 20,3%
ponad 60 14,5%


Źródło danych: Central Bureau of Statistics.

Riszon le-Cijjon ma liczne osiedla mieszkaniowe: (1) w Starym Mieście są Nahalat Yehuda, Neve Hillel, Bnot Hayil, Abramovich, Katzenelson, Remez i Rishonim, (2) w południowej dzielnicy są Revivim, Kidmat Rishon, Ne'urim, Rambam, Neve Hadarim, HaShomer, Kfar Arye, Mishor HaNof i Kiryat Simha, oraz (3) w zachodniej dzielnicy są Neve Elyahu, Ne'ot Shikma, Neve Dekalim, Neve Hof, Neve Yam, Kiryat Rishon, Kiryat Cramim, Kiryat Ganim, Ne'ot Ashalim i Kiryat Hatanei Pras Nobel.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Haviv - pierwsza hebrajska szkoła podstawowa w Riszon le-Cijjon
Park w Riszon le-Cijjon
Park Gan HaMoshava
Wielka Synagoga w Riszon le-Cijjon
Plaże w Riszon le-Cijjon
Zatłoczone centrum Riszon le-Cijjon

W mieście znajdują się 23 szkoły podstawowe, 9 szkół średnich i 12 liceów. Do College Zarządzania - Studia Akademickie uczęszcza 12 tys. studentów[5].

Działa tu także Science College, Instytut Wychowawczy Ron Vardi dla utalentowanych dzieci oraz Instytut Badań Vulcani finansowany przez Ministerstwo Rolnictwa[5].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest gospodarzem dorocznego Festiwalu Wina Riszon le-Cijjon. Przy tej okazji w tutejszym amfiteatrze występowały liczne zespoły muzyczne, między innymi Metallica, Sting, Alanis Morissette i Sean Paul. Innym ważnym międzynarodowym festiwalem jest Festiwal Wiosny, które prezentuje sztukę widowiskową. W mieście odbywa się także Festiwal Piosenki Hebrajskiej[5].

Dom kultury Heichal HaTarbut jest ośrodkiem różnorodnych działań kulturalnych. Odbywają się tu warsztaty oraz przedstawienia teatralne. Jednak najbardziej imponującym jest Centrum Kultury Meir Nitzan, jeden z największych ośrodków kultury w kraju. Swoją działalność prowadzi tutaj znana izraelska orkiestra symfoniczne Rishon LeZion, kierowana przez Dana Ettingera, która uczestniczyła w wielu festiwalach na całym świecie. W 1991 otrzymała nagrodę ACUM[6].

Z innych instytucji kulturalnych należy wymienić: Muzeum Historii Riszon le-Cijjon[7], Yad Lebanim, Cathedra Institute for Culture and Adult Enrichment, Bet Ha’Am, Zerubavel House i największą w Izraelu bibliotekę publiczną[5].

Urzędy państwowe[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest siedzibą Ministerstwa Rolnictwa.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest znane z osiągnięć w piłce ręcznej i szachach. W piłce ręcznej dominującą w Izraelu rolę odgrywają kluby Hapoel Rishon LeZion i Maccabi Rishon LeZion. W szachach od 1939 istnieje Rishon LeZion Chess Club, w którym grali tacy arcymistrzowie jak Borys Alterman i Garri Kasparow.

W koszykówce ważnym jest klub Maccabi Rishon LeZion, który świętował swoje sukcesy w latach 90. Jest tu także stadion Haberfeld Stadium.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Miasto słynie z winiarni Carmel-Mizrahi Winery. Wytwórnia została ostatnio zmodernizowana i można ją zwiedzać z przewodnikiem. W programie jest przewidziana degustacja tutejszych win.

Tutejszy przemysł i centra biznesowe ulokowano w dwóch specjalnych strefach na obrzeżach miasta, dzięki czemu nie zakłócają one spokojnego życia mieszkańców. Na północy jest stara strefa przemysłowa, a w zachodniej części miasta jest nowa strefa. Z przemysłu znajdują się tutaj między innymi zakłady elektroniczne, motoryzacyjne, cementownia oraz huta szkła. Znajdują się tutaj siedziby centrów logistycznych ogromnych międzynarodowych koncernów, takich jak Coca-Cola, Gazit Globe, Volvo i Fiat[5].

Przy mieście działa zakład odsalania wody[8], który produkuje 3,7 miliona kubików wody rocznie[5].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Stara część Riszon le-Cijjon stanowi obszar śródmieścia wokół ulic Herzla i Żabotyńskiego. Centrum dzielnicy stanowi ulica Rothschilda, przy centrum handlowym Midrehov oraz przy starym parku Gan-HaMoshava. Z ciekawych rzeczy warto zobaczyć tutaj starą wieżę ciśnień oraz pierwszą szkołę hebrajską (Beit Sefer Haviv). W Muzeum Jad Lebanim przedstawiono historię Syjonizmu i osadnictwa żydowskiego w Palestynie. Tuż obok muzeum znajduje się Wielka Synagoga, którą wybudowano w 1885 jako magazyn zboża (władze tureckie nie zezwalały na budowę domu modlitwy). Obecnie w mieście istnieje około 160 synagog.

W zachodniej części powstaje nowe miasto Riszon le-Cijjon, w którym nowoczesne osiedla buduje się pośrodku parków. Tamtejsze centra handlowe i rozrywki żyją przez całą noc. Po zachodniej stronie autostrady nr 4, na piaszczystych nadmorskich wydmach wybudowano w 1991 kompleks rozrywkowy (The Superland) z wesołym miasteczkiem i ZOO[9]. Uzupełnieniem atrakcji są plaże i nadmorski deptak.

Władze miejskie[edytuj | edytuj kod]

Burmistrzowie:

  • Dr. Eliakum Ostishinski (1950-1951)
  • Arie Sheftal (1951)
  • Moshe Gavin (1952-1955)
  • Gershon Man Mankov (1955)
  • Hana Levin (1955-1960)
  • Arie Sheftal (1960-1962)
  • Noam Leoner (1962-1965)
  • Arie Sheftal (1965-1969)
  • Hananya Gibstein (1969-1983)
  • Meir Nitzan (1983-2008)
  • Dov Tzur (2008- )

Osoby związane z miastem[edytuj | edytuj kod]

  • Tal Ben Haim - urodzony w Riszon le-Cijjon piłkarz.
  • Zohar Argov - urodzony w Riszon le-Cijjon popularny piosenkarz.
  • Borys Gelfand - mieszkający w mieście arcymistrz szachowy.
  • Garri Kasparow - arcymistrz szachowy, mieszkał tutaj przez kilka lat.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez zachodnią część miasta, blisko wybrzeża, przechodzi autostrada nr 20 (Riszon le-Cijjon-Rishpon), która na południe od miasta krzyżuje się z autostradą nr 431 (Riszon le-Cijjon-Kfar Szmuel), a w centrum miasta krzyżuje się z drogą nr 441 . Przez środkową część miasta przechodzi autostrada nr 4 (Erez-Rosh HaNikra), która również krzyżuje się z drogą nr 441. W południowej części Riszon le-Cijjon, od autostrady nr 4 oddziela się droga ekspresowa nr 42 (Aszdod-Riszon le-Cijjon). Przez centrum miasta przechodzi także droga nr 412 , którą jadąc na południe dojeżdża się do miasta Ness Syjona, a jadąc na północ przejeżdża się przy Ministerstwie Rolnictwa i dojeżdża do drogi ekspresowej nr 44 (Holon-Esztaol).

W południowo-zachodniej części miasta zlokalizowana jest stacja kolejowa Riszon le-Cijjon ha-Riszonim. Pociągi z Riszon le-Cijjon jadą do Lod, Kfar Saby i Tel Awiwu.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Israel Central Bureau of Statistics (ang.). [dostęp 5 maja 2008].
  2. Israeli Encarta (ang.). [dostęp 29 grudnia 2008].
  3. 3,0 3,1 Rishon Le-Zion (ang.). W: The Department for Jewish Zionist Education [on-line]. [dostęp 29 grudnia 2008].
  4. Greenwood Naftali Karlinsky Nahum: California Dreaming: Ideology, Society, and Technology in the Citrus. SUNY Press, 2005, s. 54. ISBN 0791465276. [dostęp 29 grudnia 2008].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Municipality of Rishon LeZion (ang.). W: Dun's100 - Israel's Largest Enterprises 2008 [on-line]. [dostęp 29 grudnia 2008].
  6. About the ISO (ang.). W: The Israel Symphony Orchestra Rishon LeZion [on-line]. [dostęp 29 grudnia 2008].
  7. Rishon Lezion Museum (ang.). W: Portal Tourism and Tour [on-line]. [dostęp 29 grudnia 2008].
  8. Dig it! (ang.). W: The Jerusalem Post [on-line]. [dostęp 29 grudnia 2008].
  9. The Superland (ang.). W: The Superland [on-line]. [dostęp 29 grudnia 2008].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]