Ritornel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Ritornel (wł. ritornello, fr. ritournelle) - krótki, kilkutaktowy fragment wykonywany przez grupę instrumentów bądź orkiestrę. Termin ten stosowany jest w odniesieniu do opisu i analizy muzyki dawnej. Ritornel pełni w kompozycjach muzycznych funkcję podobną do tej jaką w pieśniach i piosenkach pełni refren.

Określenie to pojawiło się w muzyce XVII wieku i oznaczało krótki fragment instrumentalny zamieszczany w większych formach muzycznych powstałych w okresie baroku. Kompozytorzy określali więc ritornelem wstęp orkiestrowy w arii, jej zakończenie, bądź epizod wykonywany przez instrumenty w jej części środkowej, a także wszelkie samodzielne (nie będące akompaniamentem) interwencje instrumentów bądź całej orkiestry w trakcie innych form wokalnych jak: duety, tercety, chóry itp. Ritornele przedzielały więc, porządkowały i współkonstruowały przebieg większej formy wokalnej bądź instrumentalnej. We francuskiej muzyce operowej i baletowej XVII i XVIII wieku ritournelle oznaczał podobnie jak w muzyce włoskiej, epizodyczny fragment grany przez instrumenty, z tą różnicą, że często służył on jako wstawka taneczna do której układano choreografię (np. w chóralnych fragmentach oper Jean-Baptiste Lully'ego).

Ritornello oznacza powracający motyw, stąd też współcześnie w muzykologii, przy analizie dzieł muzycznych XVII i XVIII wieku, oznacza się również tym słowem odcinki, w których powraca jakiś charakterystyczny motyw melodyczny. Ritornelami określa się na przykład powracające motywy tematyczne w koncertach Antonia Vivaldiego.