Rośliny Śródziemia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Rośliny Śródziemia – gatunki roślin ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia. Poszczególne gatunki wymienione są alfabetycznie.

Athelas[edytuj | edytuj kod]

Była to roślina lecznicza. Została do Śródziemia przywieziona przez Númenorejczyków. Miała orzeźwiający zapach. Pod koniec Trzeciej Ery w Gondorze była uznawana za chwast, lecz jej właściwości lecznicze utrzymywały się w tradycji ludowej.

Aragorn użył jej do uleczenia Froda Bagginsa ranionego Ostrzem Morgulu na Amon Sûl, a także m.in. Faramira, Meriadoka Brandybucka i Éowiny w domu uzdrowień w Minas Tirith.

Nazwa pochodzi z sindarinu i znaczy królewskie ziele[1].

Białe Drzewo[edytuj | edytuj kod]

Nazwa ta odnosi się do drzew stworzonych na podobieństwo Telperiona. Wszystkie nazwy Białych Drzew pochodzą z sindarinu.

Galathilion[edytuj | edytuj kod]

Był pierwszym Białym Drzewem, wzorowanym na Telperionie (w odróżnieniu od niego nie świecił). Został stworzony przez Yavannę i zasadzony przed wieżą Mindon w Tirionie. Jego nazwa znaczy drzewo-księżyc-biały.

Celeborn[edytuj | edytuj kod]

Był sadzonką Galathiliona, rósł na Tol Eressëi. Jego nazwa znaczy srebrne drzewo.

Nimloth[edytuj | edytuj kod]

Nimloth była sadzonką Celeborna, przekazaną przez Eldarów Elrosowi Tar-Minyaturowi. Rosła na dziedzińcu przed pałacem królewskim w Armenelos. Za panowania Ar-Gimilzôra została zaniedbana i zaczęła powoli schnąć. Między 3262 a 3318 rokiem Drugiej Ery ostatni król NúmenoruAr-Pharazôn nakazał ściąć i spalić Nimloth. Jej nazwa znaczy białe kwiecie.

Białe Drzewo Gondoru[edytuj | edytuj kod]

W przeddzień ścięcia Nimloth Isildur ukradł jej owoc, który w następnym roku wydał żywe pędy. Tuż przed Upadkiem Númenoru Isildur zabrał drzewko i wraz z bratem Anárionem i ojcem Elendilem odpłynęli do Śródziemia. Dalej Drzewko rosło w Minas Ithil. Zanim Sauron zdobył to miasto w 3429 roku DE, Isildur zdążył zasadzić sadzonkę w Minas Anor, na Placu Wodotrysku. Rosła tam do Wielkiego Moru w 1636 roku Trzeciej Ery. Następne Białe Drzewo zostało posadzone w tym samym miejscu niedługo po zarazie. Rosło do 2852 roku, a gdy uschło, nie znaleziono nowej sadzonki, więc Uschłe Drzewo zostawiono na miejscu. Gdy skończyła się Wojna o Pierścień, Aragorn i Gandalf odnaleźli sadzonkę na zboczu Mindolluiny.

Drzewa Valinoru[edytuj | edytuj kod]

Drzewa Valinoru – wizja artystyczna

Świeciły naprzemiennie w Valinorze podczas jego Szczęśliwych Dni, kiedy w Śródziemiu panowała ciemność.

Wykres aktywności Drzew Valinoru w ciągu jednego dnia

Zostały stworzone przez Yavannę po zburzeniu Latarni Valarów przez Melkora; były jej największymi dziełami. Rosły na wzgórzu zwanym Ezellohar, na zachód od Valmaru. Ich rosę Varda zbierała do swoich Studni.

O godzinie pierwszej rozjaśniał się Telperion, świecił się najmocniej o godzinie trzeciej i gasł o szóstej, kiedy od godziny rozjaśniał się Laurelin. On zaś świecił się najmocniej o godzinie dziewiątej i gasł o dwunastej, kiedy od godziny rozjaśniał się Telperion. W ten sposób w Valinorze trwał nieprzerwany dzień, dwa razy w ciągu dwunastogodzinnego dnia panował świt ze zmierzchem i dwa razy dziennie było najjaśniej.

Dwa Drzewa Valinoru zostały zranione przez Melkora i zatrute przez Ungoliantę, skutkiem czego uschły. Wtedy też Ungolianta wypiła zawartość Studni Vardy. Jedynym sposobem na ożywienie Drzew miało być zniszczenie Silmarili i odzyskanie uwięzionego w nich pierwotnego blasku Drzew (jednak Melkor ukradł Silmarile).

Jak jest to przepowiedziane w Drugiej Przepowiedni Mandosa, dopiero po Dagor Dagorath trzy Silmarile zostaną odzyskane i Yavanna ożywi Drzewa.

Po ich zniszczeniu Valarom udało się jeszcze spowodować, że jedno z drzew zakwitło, a drugie wydało owoc. Ostatni kwiat Telperiona posłużył do utworzenia Isila, a ostatni owoc Laurelinu – do stworzenia Anara.

Telperion[edytuj | edytuj kod]

Był starszym Drzewem Valinoru, jego imię znaczy srebrny-. Miał ciemnozielone liście, srebrzyście lśniące od spodu. Z kwiatów spływała rosa srebrnego światła, z której Varda ukształtowała gwiazdy. Telperion zwany był też Silpion i Ninquelótë[2].

Na jego podobieństwo Yavanna stworzyła Galathilion, a Turgon wyrzeźbił Belthil, posąg stojący na dziedzińcu Gondolinu[3].

Laurelin[edytuj | edytuj kod]

Był młodszym Drzewem Valinoru, jego imię znaczy złoto-pieśń. Miał jasnozielone liście o złotych, błyszczących brzegach, a z żółtych kwiatów na ziemię spływał złoty deszcz. Inne spotykane nazwy Laurelinu to Malinalda i Kulurien[4].

Przypominał go Glingal, posąg dłuta Turgona z dziedzińca Gondolinu[3].

Elanor[edytuj | edytuj kod]

Był małym, złotym, o kształcie gwiazdy kwiatem, rosnącym na stokach Cerin Amroth, w sercu Lothlórien.

Wzmianki o nim znajdują się w I i II tomie Władcy Pierścieni, a także w dodatku do Władcy Pierścieni.

Aragorn przysiągł Arwenie wierność właśnie wśród elanorów i → nifredili[5]. Gdy wrócił tam jako członek Drużyny Pierścienia w styczniu 3019 roku, trzymał bukiet elanorów i wspominał przeszłość, mówiąc: Arwen vanimelda, namárië! (qya. Arweno, piękna ukochana, żegnaj![6])

Samwise Gamgee, zgodnie ze zwyczajem Shire do nadawania dzieciom imion po kwiatach i po sugestii Froda, nazwał tak swoją córkę[7].

Jego nazwa pochodzi z sindarinu i znaczy dosłownie gwiazda-słońce. Zwany był także Kwiatem Lóthlorien[8].

Fajkowe ziele[edytuj | edytuj kod]

Było to wonne ziele palone w fajce, odmiana tytoniu. Jego uprawa była charakterystyczna dla Shire'u.

Rosło także w Gondorze, gdzie znane było jako słodka galena i cenione z powodu aromatycznego kwiecia. Pierwsze fajkowe ziele, według Zielnika Shire'u autorstwa Meriadoka Brandybucka, wyhodował Tobold Hornblower w swoich ogrodach w Longbottom, w Południowej Ćwiartce, około 1070 roku według kalendarza Shire'u. To właśnie w Longbottom uprawiano najlepsze ziele.

Za kolebkę i ośrodek sztuki palenia fajkowego ziela uznaje się Bree, gdzie w gospodzie Pod Rozbrykanym Kucykiem spotykało się wielu wędrowców, którzy je palili[9].

Zwyczaj palenia fajkowego ziela rozpowszechnił się nie tylko wśród hobbitów. Przyswoili go sobie ludzie, a także pozostałe rasy. Fajkowe ziele palili m.in. Aragorn, krasnoludowie, Strażnicy Północy oraz Istari: Gandalf i Saruman.

Ziele a tytoń[edytuj | edytuj kod]

Jak podaje Tom Shippey, Tolkien nazwał fajkowe ziele tytoniem tylko raz w pierwszym wydaniu Hobbita, ponieważ unikał słów wyraźnie obcego pochodzenia do oznaczania elementów hobbickiej kultury. Angielskie słowo oznaczające tytoń (tobacco) weszło bowiem do języka angielskiego z jakiegoś języka karaibskiego za pośrednictwem hiszpańskiego dopiero po odkryciu Ameryki, około szesnastego wieku[10].

Lebethorn[edytuj | edytuj kod]

Drzewo Rosnące w Gondorze (prawdopodobnie w Ered Nimrais[11]). Jego drewno (lub drewno jednej z jego odmian) było całkowicie czarne. Z drewna Lebethornu były wykonane laski które Faramir dał Frodowi i Samowi oraz kaseta w której trzymano Srebrną Koronę. Ulubione tworzywo stolarzy z Gondoru.

Hirilorn[edytuj | edytuj kod]

Pojawia się w Silmarillionie.

Wielki buk o trzech pniach rosnący w krainie Doriathu. W jego konarach więziona była Luthien a drzewa pilnowali strażnicy.

Jego nazwa znaczy tyle co Drzewo Pani.

Mallorn[edytuj | edytuj kod]

Ten gatunek drzew występował w Lothlórien, Númenorze, na Tol Eressëi i zapewne także w Valinorze.

Iluminująca w świetle księżyca srebrnoszara kora mallornów była dopełniana przez liście w kolorze złota, które z kształtu przypominały bukowe. Liście opadały w okresie kwitnienia. Wtedy ziemia pokrywała się złotem, a na gałęziach mallornów pojawiały się złote kwiaty, które z wyglądu przypominały gwiazdy. Na konarach mallornów elfowie budowali telain. Pod koniec Trzeciej Ery elfowie opuścili Śródziemie, a pozostawione bez ich opieki złote mallorny uschły.

Podczas wizyty Drużyny Pierścienia w Lóthloren Galadriela ofiarowała Samwise'owi Gamgee jedno nasiono mallorna, które ten zasiał przed Bag End w Shire.

Jego nazwa pochodzi z sindarinu i znaczy dosłownie złote drzewo; liczba mnoga mallornu to mellyrn[12].

Nifredil[edytuj | edytuj kod]

Był to gatunek kwiatów o białych płatkach. Nifredile pojawiły się w Beleriandzie w lasach Neldoreth w dniu urodzin Lúthien, później rosły także w Lothlórien. Wyginęły w Czwartej Erze[13][14].

Powiadano, iż ten kwiat był Gwiazdą Ziemi[potrzebne źródło].

Seregon[edytuj | edytuj kod]

W dosłownym tłumaczeniu krew kamieni.

Był to mały kwiat o ciemnoczerwonych liściach gęsto porastający kamieniste wzgórze Amon Rûdh[15].

Simbelmynë[edytuj | edytuj kod]

Był to gatunek małych kwiatków o białych płatkach, kwitnących przez cały rok na kurhanach przed Edoras.

Nazwa gatunku pochodzi z języka rohirrickiego i znaczy niezapominajki[16].

Nazwę tę nosi także dwumiesięcznik wydawany przez Śląski Klub Fantastyki.

Stara Wierzba[edytuj | edytuj kod]

W przekładzie J. Łozińskiego Stary Wierzbin.

Była to wierzba rosnąca w głębi Starego Lasu, blisko doliny Wiji. Potrafiła poruszać swoimi korzeniami; uwięziła w nich Meriadoka Brandybucka i Peregrina Tuka, gdy z Frodo Bagginsem i Samwisem Gamgee szli do Bree. Wypuściła ich na rozkaz Toma Bombadila[17].

Wonne Drzewa[edytuj | edytuj kod]

Grupa drzew do których zaliczamy: oiolairë, lairelossë, nessamelda, vardarianda, taniqelassë, Yavannamirë[18]. Drzewa te rosły na Númenorze w krainie Nísimaldar. Miały szkarłatne i krągłe owoce a ich liście, kora i kwiaty roztaczały w powietrzu słodką woń. drzewa te rosły też w innych zakątkach Númenoru, ale jedynie jako pojedyncze sztuki i nigdzie nie przyjęły się tak jak w Nísimaldar.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. R. Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 32.
  2. R. Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 261.
  3. 3,0 3,1 J.R.R. Tolkien: Silmarillion, ss. 150–151.
  4. R. Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 165.
  5. J. R. R. Tolkien: Władca Pierścieni: Powrót Króla, s. 435.
  6. J. R. R. Tolkien: Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia, s. 467.
  7. J. R. R. Tolkien: Władca Pierścieni: Powrót Króla, s. 382.
  8. R. Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 92.
  9. J. R. R. Tolkien: Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia, s. 25–26.
  10. T. A. Shippey: Droga do Śródziemia, s. 93.
  11. R. Foster Encyklopedia Śródziemia s. 144 - Lebethorn
  12. R. Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 177.
  13. J. R. R. Tolkien: Władca Pierścieni: Powrót Króla, s. 439.
  14. R. Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 199.
  15. J.R.R Tolkien Silmarillion s. 263
  16. R. Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 246.
  17. J. R. R. Tolkien: Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia, s. 168.
  18. J.R.R Tolkien Niedokończone Opowieści (seria bestselery do kieszeni) s. 216

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Robert Foster: Encyklopedia Śródziemia. Warszawa: Amber, 2002. ISBN 83-241-0200-0.
  • T.A. Shippey: Droga do Śródziemia. Poznań: Zysk i S-ka, 2001. ISBN 83-7150-937-5.
  • J.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia. Maria Skibniewska (tłum.). Warszawa: Muza SA, 2002. ISBN 83-7319-172-0.
  • J.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Powrót Króla. Maria Skibniewska (tłum.). Warszawa: Muza SA, 2002. ISBN 83-7319-172-0.