Robert Stiller
Robert Reuven Stiller (ur. 25 stycznia 1928 w Warszawie) – polski tłumacz, pisarz i językoznawca żydowskiego pochodzenia.
Spis treści |
Życiorys [edytuj]
Dzieciństwo spędził na Białorusi, okupację w Warszawie. Należał do AK. W 1947 odszedł od katolicyzmu, w którym był wychowany. Wstąpił do PPS. Pracował etatowo w wojsku. W 1952 roku ukończył polonistykę, studiował slawistykę, dziennikarstwo, indologię oraz nordystykę w Rejkiawiku.
Oprócz tłumaczeń jest autorem kilku książek i esejów o charakterze językoznawczym oraz sztuk teatralnych, oraz współzałożycielem żydowskiej gminy reformowanej i propagatorem odrodzenia judaizmu reformowanego w Polsce. W latach 60. i 70. publikował pod pseudonimami (Tomasz Harasiuk, Jerzy Szperak, Józef Salmanowicz), był m.in. autorem książki "Semantyka zbrodni" o propagandzie w sprawie zbrodni katyńskiej. Na przełomie lat 80.-90. XX w. wspólnie z filozofem i tłumaczem Jerzym Prokopiukiem, dzielił się zainteresowaniami ezoterycznymi na łamach czasopisma "Mój Świat". Opublikował krótką serię artykułów na ten temat, był też współredaktorem pisma "Gnosis".
W 2005 kandydował do Sejmu z ramienia Platformy Janusza Korwin-Mikkego.
Od 1955 do 1981 roku tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa pod pseudonimami Kryspin, Stanisław Wisłocki, Literat i Tras. Rozpracowywał m.in. środowisko miesięcznika Kultura i czasopisma ZAPIS.[1]
Wybrane przekłady [edytuj]
- Vladimir Nabokov
- Anthony Burgess
- Człowiek z Nazaretu
- Mechaniczna pomarańcza (wersja R książki A Clockwork Orange)
- Nakręcana pomarańcza (wersja A książki A Clockwork Orange)
- Rok 1985 (wspólnie ze Zbigniewem Batką)
- Rozpustne nasienie
- Lewis Carroll
- Alicja po drugiej stronie lustra
- Przygody Alicji w Krainie Czarów
- Wyprawa na Żmirłacza
- Żabrołaki
- Ian Fleming
- Sam chciałeś te karty, czyli Casino Royale (w 1990, wspólnie z Agnieszką Sylwanowicz)
- Żyj i pozwól umrzeć (w 2008)
- Moonraker (w 2008)
- Diamenty są wieczne (w 2008)
- Pozdrowienia z Rosji (w 2008)
- Dr No (w 2008)
- Goldfinger (w 2008)
- Tylko dla twoich oczu (w 2008)
- Operacja Piorun (w 2008)
- Szpieg, który mnie kochał (w 2003 jako Moja miłość to agent i 2008)
- W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości (w 1994 i 2008)
- Żyje się tylko dwa razy (w 2003 jako Żyjesz tylko dwa razy i 2008)
- Esther Vilar
- Na dziewczęcej skórze
- Matematyka Niny Gluckstein
- Bertolt Brecht
- Postylla domowa i inne wiersze
- Rekin zęby ma na wierzchu
- Mitologie świata
- Beowulf – ósmowieczny poemat heroiczny nieznanego autora, zabytek literatury staroangielskiej.
- Gilgamesz (parafraza i kompilacja na podstawie różnojęzycznych przekładów, głównie ros.)
- Krymhilda – nie jest wiernym przekładem Pieśni o Nibelungach, a kompilacją dostępnych kompletnych niemieckich wersji opowieści Nibelungenlied i jej wariantów zawartych w Eddach (starszej i młodszej, tzw. prozaicznej) oraz innych utworach.
- Antologie
- Antologia literatury malajskiej
- Strofy o zwięrzętach
- Wiersze o miłości
Przekłady Stillera (np. prozy Burgessa) wyróżniają dołączone do wydań artykuły na temat stosowanego przez autora języka, neologizmów, gwary a także pracy tłumacza.
Powieść "Mechaniczna pomarańcza" tłumacz przełożył w dwóch wariantach, wykorzystując fakt, że oryginalny język bohaterów był gwarą angielską z licznymi wtrętami wywodzącymi się m.in. z rosyjskiego – polski przekład powstał analogicznie w wersjach z wtrętami pochodzącymi z angielskiego oraz rosyjskiego. Stiller zapowiadał trzeci wariant przekładu powieści, wersję N – germanizowaną – która miała się ukazać pod tytułem Sprężynowa pomarańcza.
Twórczość własna [edytuj]
- Baśnie
- Chomik – baśń o chomikach
- Klatin, brat Klatona – baśnie indonezyjskie
- Małpa i jej małżonek – baśnie malajskie
- Narzeczony z morza – baśnie skandynawskie (zawiera opowieści z Zardzewiałego miecza w nieco złagodzonej formie i kilka nowych historii, na uwagę zasługuje wybitna oprawa graficzna Andrzeja Strumiłły)
- Niewinny Tygrys – baśnie indonezyjskie
- Skamieniały Statek – baśnie malajskie
- Zardzewiały miecz – baśnie skandynawskie
- Eseistyka i felietonistyka
- Lemie! po co umarłeś? – obszerne komentarze na temat twórczości Stanisława Lema, wspomnienia i refleksje
- Pokaż język! – zbiór felietonów
- Semantyka zbrodni – obszerna, logiczno-językowa analiza noty protestacyjnej wystosowanej przez rząd ZSRR w związku z odkryciem masowych grobów polskich oficerów w Katyniu (pod pseudonimem Tomasz Harasiuk)
- Żydowskie Abecadło, 2011 – o artystach polskich pochodzenia żydowskiego.
- Poezja
- Listy do kochanki
- Pierwszy raz w życiu
- Poetyka pierwszej dziewiątki
- Z czarnowłosych gwiazd
Życie prywatne [edytuj]
Żoną Roberta Stillera jest piosenkarka Nina Stiller.
Odznaczenia [edytuj]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2003)[2]
- Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis"
Przypisy
- ↑ J. Siedlecka, Kryptonim "Liryka". Bezpieka wobec literatów, Warszawa 2009, s. 29.
- ↑ M.P. z 2003 r. Nr 39, poz. 573
Linki zewnętrzne [edytuj]
Bibliografia [edytuj]
- Magdalena Prokopowicz (red.), Żydzi polscy. Historie niezwykłe, Demart, Warszawa 2010, s. 316-317.
