Rodezja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Republic of Rhodesia
Republika Rodezji
Rodezja Południowa 1965-1979 Zimbabwe Rodezja
Flaga Rodezji
Godło Rodezji
Flaga Rodezji Godło Rodezji
Dewiza: (łac.) Sit Nomine Digna
(Oby była godna swojego imienia)
Hymn: Rise O Voices of Rhodesia
(O wznieście się głosy Rodezji)
Położenie Rodezji
Język urzędowy angielski
Stolica Salisbury
Ustrój polityczny republika
Ostatnia głowa państwa ostatni prezydent Henry Everard (p. o.)
Ostatni szef rządu ostatni premier Ian Smith
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe

390 580 km²
1,1%
Liczba ludności (1978)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

6 930 000
17,74 osób/km²
Jednostka monetarna dolar rodezyjski ($)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii
11 XI 1965 (jako Rodezja)
Zmiana nazwy na Zimbabwe Rodezja 1 czerwca 1979
Strefa czasowa UTC +2
Kod telefoniczny +263

Rodezja – nazwa terytorium utworzonego w latach 1890-95 przez Brytyjską Kompanię Południowoafrykańską (BSAC) kierowaną przez Cecila Rhodesa. To na jego cześć nadano nowemu terytorium nazwę Rodezja. W 1911 podzielono je na Rodezję Północną i Południową, które w latach 20. XX wieku zostały wykupione przez rząd brytyjski i otrzymały status kolonii brytyjskich. W 1953 rząd brytyjski z samorządnej kolonii Rodezji Południowej i dwóch protektoratów brytyjskich Rodezji Północnej i Niasy utworzył Federację Rodezji i Niasy. W 1963 wobec konfliktów targających poszczególnymi częściami składowymi i pod wpływem postępującej w Afryce dekolonizacji Federacja została rozwiązana. W 1964 Rodezja Północna uzyskała niepodległość jako Zambia natomiast Niasa jako Malawi. W obydwu krajach władzę objęli czarni politycy.

Na początku lat 60. w Rodezji Południowej mieszkało 270 tysięcy białych i ponad 4 miliony czarnych. Istniejące partie i organizacje walczące o równe prawa czarnej ludności były systematycznie delegalizowane, ich liderzy i członkowie aresztowani i prześladowani. W 1964 nowy rząd kolonii utworzyła rasistowska partia Front Rodezyjski kierowana przez Iana Douglasa Smitha. Przeciwko reżimowi białej mniejszości opowiedziała się m.in. rodezyjska frakcja Afrykańskiego Kongresu Narodowego. W 1959 roku organizacja ta została w tym kraju zdelegalizowana. W 1960 roku powstał nowy ruch opozycyjny - Narodowa Partia Demokratyczna która jednakże również została zdelegalizowana. W 1961 roku powstał Afrykański Ludowy Związek Zimbabwe (w skrócie ZAPU, nazwę "Zimbabwe" przyjął ze zrujnowanej osady stanowiącej od IX do XIV wieku ognisko kultury kontynentu), organizacja zdelegalizowana została dwa lata później a jej lider Joshua Nkomo osadzony w więzieniu. Konflikt między opozycją a reżimem starał się bezskutecznie rozwiązać rząd Wielkiej Brytanii[1]. W 1964 roku Afrykański Ludowy Związek Zimbabwe przeniósł się do sąsiedniej Zambii gdzie utworzył organizację partyzancką pod nazwą Niezależna Ludowa Rewolucyjna Armia Zimbabwe i rozpoczął batalię partyzancką przeciwko rządowi[2]. W 1963 roku powstała odrębna od ZAPU organizacja opozycyjna, Afrykański Narodowy Związek Zimbabwe (ZANU). Składala się ona z byłych członków ZAPU rozczarowanych umiarkowaną polityką kierownictwa partii. ZANU udało się w tym okresie zyskać masowe poparcie ludu Szona, najliczniejszej grupy etnicznej kraju[3].

W dniu 11 XI 1965 rząd Smitha przeciwstawiając się planom rządu brytyjskiego przekazania władzy czarnej większości ogłosił jednostronnie niepodległość Rodezji. Społeczność międzynarodowa nie uznała tego faktu i prawie wszystkie kraje dalej traktowały Rodezję jako kolonię brytyjską. Londyn od samego początku rozpoczął długotrwałe próby rozwiązania konfliktu rodezyjskiego poprzez nakłonienie miejscowego rządu do równouprawnienia czarnej ludności. ONZ uznając ogłoszenie niepodległości za nielegalne wezwała do bojkotu tego kraju. W 1970 Rodezja została proklamowana Republiką.

W latach siedemdziesiątych przybrała na sile walka dwóch ugrupowań walczących o wyzwolenie czarnej ludności (ZANU i ZAPU), które prowadziły walkę zbrojną z rządem Iana Douglasa Smitha (wojna w buszu albo Druga Chimurenga). W 1976 ZAPU wraz ze swoim rywalem – ZANU, kierowanym przez Roberta Mugabe, utworzył Patriotyczny Front Zimbabwe (PF). W latach 70. umiarkowany Nkomo został szefem delegacji opozycji, która w październiku 1976 wyruszyła do Szwajcarii w celu nawiązania rozmów z premierem Ianem Smithem. Nie zgadzając sę na propozycje kompromisów, w okresie 1977-1978 opozycja nasiliła akcje militarne. 14 sierpnia 1978 miało miejsce tajne spotkanie Nkomo i Smitha w Zambii, jednak 3 tygodnie później rodezyjski samolot pasażerski został zestrzelony przez zimbabweńskich partyzantów, co zaostrzyło działania stron wojny domowe[4].

Pod wpływem nacisków zagranicznych oraz intensyfikacji działań zbrojnych ZANU i ZAPU doszło do negocjacji pomiędzy rządem Smitha i czarną opozycją, w wyniku których utworzono w 1979 przejściowy rząd Zimbabwe-Rodezji z czarnoskórym umiarkowanym politykiem arcybiskupem Abelem Muzorewą.

W 1980 w wyniku demokratycznych wyborów zwycięstwo odniosła organizacja ZANU kierowana przez Roberta Mugabe. W dniu 18 IV 1980 nastąpiło proklamowanie nowego państwa noszącego nazwę Zimbabwe, co ostatecznie położyło kres istnieniu Rodezji.

Przypisy

  1. Alan Palmer, Kto jest kim w polityce. Świat od roku 1860, Wydawnictwo Magnum, Warszawa, 1998, przeł. Wiesław Horabik, Tadeusz Szafrański, s. 301
  2. Słownik Najnowszej Historii Świata 1900-2007. T. 1. Warszawa: Presspublica Sp. z o.o., 2008, s. 14. ISBN 978-83-7469-683-8. ISSN 977020891364812. (pol.)
  3. Słownik Najnowszej Historii Świata 1900-2007. T. 1. Warszawa: Presspublica Sp. z o.o., 2008, s. 14. ISBN 978-83-7469-683-8. ISSN 977020891364812. (pol.)
  4. Alan Palmer, Kto jest kim w polityce. Świat od roku 1860, Wydawnictwo Magnum, Warszawa, 1998, przeł. Wiesław Horabik, Tadeusz Szafrański, s. 301