Rodzaj czynności

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Rodzaj czynności – jedna z kategorii czasownika, wyrażająca sposób przebiegania czynności albo trwania stanu, realizowana, w zależności od języka za pomocą różnego rodzaju środków (afiksów, zmiany tematu, konstrukcji idiomatycznych bądź formy opisowej).

Do najczęściej spotykanych rodzajów czynności należą:

  1. ingresywne, wyrażające rozpoczęcie danej czynności, na przykład łac. senesco, dosł. zaczynam być stary
  2. efektywne, mówiące o fakcie zakończenia czynności, w języku polskim w dużym stopniu pokrywające się aspektem dokonanym, (który skądinąd bywa uważany za jeden z rodzajów czynności) na przykład: doprowadziłem, doczytałem, ale z naciskiem położonym na zakończenie danej czynności
  3. frekwentatywne, opisujące czynności wielokrotne, na przykład chadzać, napadać
  4. punktualne, gdy opisywana czynność trwa przez moment, na przykład kwiknąć, w języku polskim analogiczna jest forma semelfektywna
  5. semelfektywne, oznaczające czynność jednokrotną, na przykład napisać, w języku polskim zasadniczo tożsame z punktualnymi
  6. duratywne, nazywające czynność w czasie trwania, na przykład pisać ale semelfektywne napisać i frekwentywne pisywać
  7. intensywne opisujące czynność nasiloną, na przykład wykrzykiwać
  8. deminutywne, wyrażające czynność słabo nasiloną, na przykład popłakiwać, popiskiwać
  9. kauzatywne, oznaczające spowodowanie wykonania jakiejś czynności albo przyjęcie jakiegoś stanu, na przykład topić = powodować, że ktoś/coś tonie, we współczesnych językach indoeuropejskich są to formy rzadkie, częściej występują w języku suahili czy japońskim
  10. dezyderatywne, mówiące o chęci wykonania czynności, na przykład esurirechcieć jeść

Rodzaje czynności nie są zasadniczo rozłączne (o ile są niesprzeczne, jak intensywne i deminutywne) lecz mogą się na siebie nakładać, jak punktualne i semelfektywne

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Encyklopedia językoznawstwa ogólnego (Wrocław 2003) ISBN 83-04-04680-6