Rodzimowierstwo słowiańskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Słowiański posąg, tzw. "Światowid ze Zbrucza".
Drewniany posąg Peruna, ustawiony przez ukraińskich rodzimowierców w Kijowie w 2009 roku

Rodzimowierstwo słowiańskie (czasami także słowianowierstwo) – system wierzeń etnicznych odwołujących się do tradycji przedchrześcijańskich, głównie wspólnoty słowiańskiej – czasem z elementami mogącymi wywodzić się z mitologii i legend dawnych plemion zamieszkujących obecne tereny Polski przed osadnictwem słowiańskim (lub z tym osadnictwem się przenikającymi) jak ludność germańska, bałtycka (Prusowie), czy nawet celtycka, dla których wspólnym mianownikiem była świętość natury. Zespół poglądów opartych na mitologii słowiańskiej i zachowanych obyczajach lokalnej społeczności[1]. Największy powrót do wierzeń etnicznych miał miejsce w Polsce w 1037 r. w czasie powstania ludowego.

Chram Mazowiecki RKP, Noc Kupały (2009)
Ofiarowanie pokarmów w trakcie obchodów Święta Plonów – RKP, 2007
Obrzęd rodzimowierczy. Rosja, 2000.
Zawieszka w kształcie topora, rodzimowierczy amulet - symbol boga Peruna

Historia rodzimowierstwa w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Rodzimowierstwo słowiańskie opiera się głównie na wierzeniach funkcjonujących wśród Słowian przed chrystianizacją. Niektóre prądy rodzimowierstwa czerpią także inspiracje zarówno z późniejszych elementów folkloru ludowego, który swoje źródła miał w obrzędach z czasów pogańskich (np. topienie Marzanny, Noc Kupały, itp.), jak również z wcześniejszych obrzędów i wiar pozostałych, dawnych kultur etnicznych na długo przed pojawieniem się chrześcijaństwa. Mogły to być elementy pochodzące od starych kultur celtyckich, zapożyczenia od ludów germańskich i bałtyckich, ze szczególnym uwzględnieniem Prusów, którzy przez długi czas sąsiadowali z plemionami słowiańskimi na północnym wschodzie. Wpływy tych kultur są generalnie akceptowaną zasadą wynikająca z faktu długiego sąsiedztwa i zapożyczania zwyczajów i elementów mitologii religijnej między różnymi kulturami w terenach styku tych kultur.

Doba romantyzmu polskiego przyniosła zainteresowanie zwyczajami ludowymi i usiłowania literackie i filozoficzne zwrotu ku kulturze rodzimej. Ten charakterystyczny rys polskiego romantyzmu był odwróceniem się od zasady epoki neoklasycznej, która często zwracała się ku tradycji klasyki śródziemnomorskiej, nie szukając wzorców lokalnych. Charakterystycznym jest tu przykład wczesnej twórczości Adama Mickiewicza, który nawiązywał do wierzeń i "guseł" lokalnych podnosząc je tym samym do wyżyn tematu literackiego i tworząc ethos ludowości i historyzmu.

Ruchy rodzimowiercze za swego duchowego prekursora uznają Zoriana Chodakowskiego. Pod wpływem idei romantyzmu niemieckiego podjął się badań nad ludowością polską i jej korzeni historyczno-mitologicznych[2]. W pracy "O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem" z 1818 r. zarysował propozycje odrodzenia duchowego narodu poprzez oparcie się na kulturze ludowej i odnalezienie w niej elementów z czasów przedchrześcijańskich.

W okresie międzywojennym powstały i działały organizacje o charakterze rodzimowierczym: Zadruga, Lechickie Koło Czcicieli Światowida oraz środowisko skupione wokół pisma Demiurg. Po upadku PRL powstało szereg nowych organizacji, stowarzyszeń i grup wyznaniowych, np. Rodzimy Kościół Polski, Polski Kościół Słowiański, Stowarzyszenie na rzecz Tradycji i Kultury "Niklot", Rodzima Wiara (zarejestrowane jako Zrzeszenie Rodzimej Wiary), Watra, Stowarzyszenie "Żertwa" i in.

Główne założenia wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Rodzimowierstwo słowiańskie zazwyczaj klasyfikuje się jako politeizm (w tym henoteizm), panteizm czasem panenteizm. W rzeczywistości rodzimowierstwo słowiańskie czerpie w różnych proporcjach ze wszystkich wyżej wymienionych systemów. Istniejące rodzimowiercze związki wyznaniowe mają zazwyczaj na swój sposób sformułowane założenia i doktryny, które w przypadku grup formalnie zarejestrowanych zawarte są w (oficjalnie złożonych w MSWiA) statutach tychże (często też publikowane na oficjalnych stronach internetowych związków)[3][4][5], a w pozostałych przypadkach publikowane i udostępniane w innej formie[6]. W wielu punktach wykazują one jednak cechy wspólne, które co jakiś czas próbuje się wyszczególnić w różnego rodzaju opracowaniach[7][8][9].

Rytuały[edytuj | edytuj kod]

Spalenie Morany w trakcie obchodów Jarego Święta, 2010 RKP.
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Jare Święto, wybrane propozycje obchodów 2010.

W rodzimej wierze rytuałami są przede wszystkim obchody świąt cyklu przemian w przyrodzie, związane z charakterystycznymi dla Europy porami roku. Poczynając od wiosny, a kończąc na zimie zataczany jest przez naturę krąg cyklu życia, śmierci oraz narodzin. W kluczowych momentach tego cyklu rodzimowiercy obchodzą cztery najważniejsze słowiańskie święta:

Główne święta słowian:
nazwa data późniejszy odpowiednik
Jare Święto równonoc wiosenna / 21 Marca Wielkanoc
Noc Kupały przesilenie letnie / 22 Czerwca Noc świętojańska
Plony równonoc jesienna / 23 Września Dożynki
Święto Godowe przesilenie zimowe / 22 Grudnia Boże Narodzenie

Oprócz wymienionych świąt głównych obchodzone są również inne święta poboczne, związane z tradycjami regionalnymi oraz kultem zmarłych, np. obchodzone kilka razy w roku (szczególnie w okresie kwietniowym oraz koło 2 listopada) "Dziady" (święta ku czci zmarłych Przodków). W innych krajach słowiańskich współcześnie stosunkowo popularne są też święta poświęcone poszczególnym bogom, jak Dzień Welesa (Czechy, Rosja), Święto Peruna (20 lipca, Słowacja, Rosja) czy Mokoszy (Rosja, Słowacja, Czechy).

Do najważniejszych elementów rytuału zalicza się:

  • Obecność prowadzącego (lub prowadzących) obrzęd – tzw. żerców (wołchwów), czasem również ich pomocników (tzw. guślarzy).
  • Ogień obrzędowy (rozpalany i witany rytualnie), o znaczeniu sakralnym.
  • Rytuały oczyszczania wodą.
  • Ofiary (tzw. obiaty) dla bogów, przodków, demonów, żywiołów (np. w postaci chleba, miodu, kaszy); również treby (ofiary obowiązkowe).
  • Muzyka, rytm, śpiew – pieśni obrzędowe śpiewane przez żerców i uczestników.
  • Wróżby, przepowiednie, odczytywanie znaków.
  • Szczególnie podkreślanie jedności z naturą, związków ludzi i przyrody.
  • Składanie prośb o pomyślność, ochronę. Podziękowania za doznane korzyści.
  • Stymulowanie cyklów natury i wegetacyjnych – witanie, żegnanie, przyzywanie lub wyganianie pór roku (lub ich odpowiedników – np. odpowiednich bóstw), nowego (młodego) Słońca, rytuały pobudzania płodności Ziemi.
  • Oddawanie czci przodkom, przyzywanie ich, witanie, odprawianie.
  • Poczucie więzi – taneczny korowód, wspólna biesiada, utworzenie kręgu przez uczestników (dodatkowo o znaczeniu symbolicznego rozdziału obrzędowej strefy sacrum – kręgu uczestników i jego wnętrza – od reszty świata).
  • Symboliczne powracanie do czasu mitycznego, odgrywanie i przypominanie mitów. Wykonywanie uświęconych czynności zwyczajowych.
  • Czynności wykonywane przez wszystkich uczestników obrzędu – wspólne dzielenie się chlebem, miodem, wznoszenie tzw. zdrawic (rytualnych toastów), libacja, dzielenie się plonem (współcześnie również w znaczeniu symbolicznym), inwokacje.
  • Obrzędowa uczta (biesiada, "igryszcza") po głównej części rytuału – zabawa, spożywanie pokarmów i napojów (głównie alkoholowych – miodu, piwa) na chwałę bogom, symboliczna uczta z przyzwanymi przodkami.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Gniazdo - Rodzima wiara i kultura, nr 2(7)/2009, ISSN 2081-9072, Rozważania o wizerunku rodzimowierstwa...
  2. Wpływ Johanna G. Herdera na badania Chodakowskiego (podgląd z 2009-06-20)
  3. Rodzimy Kościół Polski
  4. Wyznanie Wiary związku Rodzima Wiara
  5. Strona Zachodniosłowiańskiego Związku Wyznaniowego "Słowiańska Wiara"
  6. Watra - Wspólnota Rodzimowierców Śląskich"
  7. Ogólne założenia rodzimowiercze prezentowane na stronach internetowych Rodzimego Kościoła Polskiego
  8. Marek Rau – Współczesny ruch neopogański w Europie
  9. "Rodzima Wiara, Słowiańska Wiara, Rodzimy Kościół Polski - krótkie porównanie podstawowych założeń trzech formalnych, zarejestrowanych i czynnie działających rodzimowierczych związków wyznaniowych" - Ratomir Wilkowski, Piast Kulin, Gniazdo nr. Nr 2(9)/2010, ISSN:2081-9072.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]