Roksolana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Roksolana
Sułtanka Roksolana

Roksolana (ukr. Роксолана, imię perskie Churrem, także Hürrem), (ur. ok. 1505, zm. 15 kwietnia 1558 w Stambule) – konkubina (od około 1520 r.), domniemana żona (od 1534 r.)[1] sułtana Turcji Sulejmana Wspaniałego, matka sułtana Selima II Pijaka.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Prawdopodobnie była córką ruskiego kapłana prawosławnego z Rohatyna leżącego na polskiej Rusi Czerwonej (dzisiaj Ukraina). Według XIX-wiecznej literatury przekazów Roksolana urodziła się jako Anastazja (Nastia) lub Aleksandra Lisowska[2][3]. W młodym wieku trafiła do niewoli tureckiej – najpewniej w czasie najazdu Tatarów na Rohatyn w 1509, prawdopodobnie jednak nieco później. Około 1520 trafiła do seraju sułtańskiego.

Konkubina władcy[edytuj | edytuj kod]

W 1521 urodziła sułtanowi Sulejmanowi syna Mehmeda. Miała doprowadzić do usunięcia dotychczasowej konkubiny sułtana Mahidewran od łask Sulejmana. Swój silny wpływ na Sulejmana wykorzystała do zapewnienia następstwa tronu jednemu ze swoich synów. Urodziła sułtanowi po Mehmedzie kolejno córkę Mihrimah i synów Abdullaha (zmarłego w dzieciństwie), Selima (przyszłego władcę), Bajezida i Dżihangira. W walce o wpływy na dworze doprowadziła do zamordowania najstarszego syna Sulejmana (ze związku z Mahidewran), Mustafy (1553), oraz wielkiego wezyra Ibrahima (1536).

Zmarła wiosną 1558 i została pochowana w Stambule.

Losy potomstwa[edytuj | edytuj kod]

Z jej dzieci syn Mehmed zmarł w 1543, Dżihangir zginął na wojnie w Persji w 1553, a Bajezid został stracony w 1562. Następcą Sulejmana Wspaniałego na tronie Imperium Osmańskiego został w 1566 Selim II, uważany za najmniej zdolnego z rodzeństwa.

W literaturze i sztuce[edytuj | edytuj kod]

Wraz z mężem stała się bohaterką wielu utworów artystycznych, m.in. symfonii C-dur Haydna z 1777. Roksolana była adresatką listów i poezji miłosnej Sulejmana. Miała prawdopodobnie wpływ na politykę zagraniczną Turcji; zachowały się jej dwa listy do króla Polski Zygmunta Augusta, w których wyrażała współczucie po śmierci Zygmunta Starego. Istnieje teoria, że dość łagodna polityka Sulejmana wobec Polski wynikała z wpływu Roksolany, czującej silne związki z rodzinną ziemią. Sułtanka była znana z licznych fundacji budowli religijnych (jako pierwsza kobieta w Turcji), głównie meczetów i szkół koranicznych (m.in. w Stambule, Mekce, Medynie, Adrianopolu).

Imię Roksolana pojawiło się w literaturze francuskiej i włoskiej; oznaczało jej pochodzenie z Rusi i występowało w formach Roxolana, Roxolane, Roxelane, Rosanna, la Rossa. Imię Churrem, nadane przyszłej sułtance w haremie, oznaczało z kolei „Radosna”, „Pogodna”, „Kwitnąca”. Wskutek błędu Samuela Twardowskiego, który w swojej relacji z poselstwa w Turcji w latach 1621–1623 nagłośnił sprawę nazywania Roksolany „siostrą króla polskiego”, powstała legenda o królewskim pochodzeniu sułtanki. W rzeczywistości chodziło o symboliczne nazywanie sułtana „bratem króla Polski”, a w konsekwencji jego żony – „siostrą króla”.

Przypisy

  1. Jennifer Heath, The Scimitar and the Veil: Extraordinary Women of Islam, Snohomish 2004, ISBN 978-1-58768-020-5, s. 272.
  2. Galina I. Yermolenko, Roxolana in European Literature, History and Culture, Farnham 2010, ISBN 978-075-466-762-12, s. 49, 116, 126.
  3. Jennifer Heath, The Scimitar and the Veil: Extraordinary Women of Islam, Snohomish 2004, ISBN 978-1-58768-020-5, s. 272.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zygmunt Abrahamowicz, Roksolana, w Polskim Słowniku Biograficznym, tom XXXI, 1989
  • Janusz Pajewski: Buńczuk i koncerz: Z dziejów wojen polsko-tureckich, Wiedza Powszechna , Warszawa 1978.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]