Rollwerk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ornament kartuszowo-zwijany. Mikołaj Rej, „Zwierzyniec”, karta tytułowa (tu wydanie z 1574)

Rollwerk, ornament kartuszowo-zwijanyornament przypominający przestrzenne komponowanie form wyciętych z blaszanej taśmy o podgiętych lub spiralnie zwiniętych zakończeniach. Stosowany w dekoracji architektonicznej (portali, otworów okiennych, kartuszy i tablic), rzeźbie i snycerstwie (zdobienie ołtarzy, ambon, nagrobków), meblarstwie, złotnictwie, tkactwie, malarstwie, grafice i iluminatorstwie[1].

Rollwerk wykształcił się w latach 20. XVI w. we Włoszech, wraz z rozwojem groteski. Bardzo szybko stał się popularny również we Francji (dekoracja Fontainebleau, 1530), później w Niderlandach i Niemczech (lata 50. i 60. XVI w.). Jego ewolucję kształtowali przede wszystkim tacy niderlandzcy artyści, jak Cornelis Bos, Cornelis Floris i Hans Vredeman de Vries. W ich projektach rollwerk nabierał plastycznej twardości form, a tendencje abstrakcyjne, amorficzne łączyły się z naturalistycznymi motywami dając efekt dynamicznych i pełnych niepokoju konstrukcji, często o wręcz późnogotyckiej ozdobności. Rollwerk po roku 1560 bardzo często połączony był z ornamentem okuciowym, występował powszechnie do poł. XVII w. Zanikł wraz z pojawieniem się ornamentu chrząskowo-małżowinowego[1].

W Polsce pojawił się po raz pierwszy w dziełach Jana Michałowicza z Urzędowa (np. nagrobek bp Andrzeja Zebrzydowskiego w katedrze wawelskiej) i artystów - komasków na przełomie lat 50. i 60. XVI wieku. Powszechnie używany po 1570 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. tom 18. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 354. ISBN 978-83-213-4727-1.