Roman Romkowski
| Roman Romkowski Nasiek Grinszpan-Kikiel Feliks, Ernest, Jaszka |
|
| Data i miejsce urodzenia | 22 maja (16 lutego) 1907 Moskwa?/ Kraków |
| Data i miejsce śmierci | 1 lipca (12 lipca) 1968 Warszawa |
| Partia | KPP, PZPR |
| Odznaczenia | |
 |
|
Roman Romkowski, właściwie Nasiek (Natan) Grinszpan-Kikiel (vel Natan Grünsapau–Kikiel)[1], Feliks, Ernest, Jaszka (ur. 22 maja (16 lutego) 1907, zm. 1 lipca (12 lipca) 1968) – działacz komunistyczny, generał brygady bezpieczeństwa publicznego Polski Ludowej[2].
Pochodził z rodziny żydowskiej, syn Stanisława i Marii z domu Blajwajs.
Od 1916 do 1921 pracował w fabryce skrzyń w Krakowie, następnie do 1923 był terminatorem w zakładzie krawieckim w tym mieście. W latach 1923 do 1926 był uwięziony.
Był członkiem KZMP od 1923, od 1926 do 1927 był członkiem, a następnie sekretarzem okręgowym KZMP w Krakowie. Od 1927 był członkiem KPP, sprawował w latach 1928-1930 funkcję członka egzekutywy komitetu okręgowego KPP w Krakowie. W 1930 wyjechał do Moskwy jako delegat na V Zjazd KPP, po którym pozostał w ZSRR. Studiował na Uniwersytecie Komunistycznym Mniejszości Narodowych Zachodu w Moskwie do 1934, skończył wieczorową szkołę oficerską i praktyki w 14 Dywizji Strzelców w Monrowie. Od 1933 do 1934 był wykładowcą ekonomii politycznej w "Rabfaku" im. Lenina w Moskwie. Od 1931 był członkiem WKP (b) (potem ponownie od 1941).
W latach 1935-1936 był funkcjonariuszem okręgowym KPP w Zagłębiu, na Śląsku i w Poznaniu. Został skazany w 1936 na 7 lat więzienia za działalność komunistyczną.
W 1939 podczas obrony Warszawy walczył w batalionach robotniczych, następnie przedarł się do zajętego przez ZSRR Brześcia, gdzie do 1941 był naczelnikiem wydziału handlu, następnie pracował w redakcji "Sztandaru Wolności".
Od 1941 w ZSRR walczył w oddziale partyzantki radzieckiej "Brygada im. Stalina" na Białorusi (Baranowicze, Brześć, Pińsk), jako dowódca oddziału, komisarz polityczny i szef wywiadu Brygady.
Od 1944 do 1948 członek PPR – od 12 grudnia 1945 do 21 grudnia 1948 był członkiem KC, następnie PZPR – od 21 grudnia 1948 do 24 stycznia 1955 był członkiem KC. Był delegatem na I i II Zjazd PPR oraz I i II Zjazd PZPR.
Od lipca 1944 oficer w Resorcie BP w stopniu podpułkownika. Następnie, w sierpniu 1944, objął stanowisko dyrektora Departamentu Kontrwywiadu w ówczesnym Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego. Sprawował tę funkcję do 6 września 1945. Jednocześnie (od 15 stycznia 1945 do 9 stycznia 1949) pomocnik Ministra Bezpieczeństwa. Po reorganizacji struktur ministerstwa z 6 września 1945 roku stanął na czele Departamentu I MBP odpowiedzialnego za kontrwywiad, gdzie pozostał do stycznia 1946. W lipcu 1946 odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy[3].
W 1947 przesłuchiwał w X Pawilonie więzienia mokotowskiego rotmistrza Witolda Pileckiego (na protokołach przesłuchań znajdują się odręczne notatki Romkowskiego)[4].
W 1949 został mianowany generałem brygady bezpieczeństwa publicznego. Od tegoż roku był podsekretarzem stanu w MBP. Od 24 lutego 1949 do 1954 był członkiem Komisji Bezpieczeństwa KC PZPR, nadzorującej aparat represji stalinowskich w Polsce.
W 1956 aresztowany i w marcu 1957 skazany na 15 lat więzienia za torturowanie zatrzymanych i kopiowanie metod beriowszczyzny w organach bezpieczeństwa, do czego przyczyniły się m.in. zeznania jego współpracownika Bronisława Szymańskiego. Zwolniony w 1964[potrzebne źródło].
Przypisy
- ↑ Tadeusz Piotrowski: Poland's holocaust. McFarland, 1998. ISBN 0-7864-0371-3.
- ↑ Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej
- ↑ monitorpolski.gov.pl/mp/1947/s/27/M1947027000001.pdf
- ↑ Lidia Świerczek: Biogram. Rotmistrz Witold Pilecki. 1947-1948. Instytut Pamięci Narodowej, Muzeum Woli. [dostęp 2012-12-23].
