Royal Canadian Air Force

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Royal Canadian Air Force
Flaga RCAF
Flaga RCAF
Państwo Kanada
Siły zbrojne Kanadyjskie Siły Zbrojne
Nazwa skrócona RCAF
Data utworzenia 1920
Najwyższe dowództwa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Royal Canadian Air Force, RCAF (fr. Aviation royale canadienne, Królewskie Kanadyjskie Siły Lotnicze) – siły powietrzne Kanadyjskich Sił Zbrojnych, w latach 1975-2011 działały pod nazwą Canadian Forces Air Command.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Flaga z lat 1941-1968

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Kanadyjskie siły lotnicze odegrały ważną rolę podczas II wojny światowej. W szczytowym punkcie, w styczniu 1944, służyło w nich 215 tys. ludzi (w tym 15 tys. kobiet). Z tego 100 tys. brało udział w programie szkolenia pilotów (British Commonwealth Air Training Plan), 65 tys. stacjonowało w Kanadzie, a 46 tys. stacjonowało poza Kanadą (głównie w Europie). RCAF miało wtedy 78 dywizjonów, z tego 43 stacjonowało w Kanadzie, a 35 za granicą. Podczas wojny straty RCAF wyniosły 13 657 zabitych i 1889 zaginionych. Ponadto około 3 tys. ludzi zginęło w wypadkach.


Zimna wojna[edytuj | edytuj kod]

Koniec wojny doprowadził do redukcji RCAF do pokojowej liczebności z 12 tys. osób personelu i 5 dywizjonami. Głównymi zadaniami dla sił powietrznych w tym czasie stały się misje związane z eksploracją Arktyki, dozorem, fotomapingiem, transportem, misjami poszukiwawczo-ratunkowymi. Zagrożenie ze strony bloku wschodniego doprowadziło do decyzji w 1948 o znacznej rozbudowie potencjału bojowego, w tym wprowadzeniem nowego myśliwca F-86 Sabre (loklanie CL-13 Sabre), który miał być budowany na licencji przez zakłady Canadair w Montrealu. W ramach zobowiązań wobec NATO założonego w 1949, Kanada miała skierować do Europy 12 eskadr myśliwskich stacjonujących w czterech bazach – we Francji (Marville i Grostenquin) i Niemczech Zachodnich (Zweibrücken i Rheinmünster), zorganizowanych jako No. 1 Air Division RCAF. W tym celu między 1952 i 1953 RCAF odebrało 290 Sabre Mk.2, których większość skierowano do Europy. Od 1954 zastępowały je 370 Sabre Mk.5, a 210 Sabre-2 trafiło do Turcji i Grecji. Finalny Sabre Mk.6 oblatano w 1954, których do 1958 wyprodukowano 390 sztuk dla RCAF. Od 1950 do 1958 RCAF prowadziło w Ontario i na Summerside szkolenia dla pilotów i nawigatorów z krajów NATO. W 1953 do służby wszedł kanadyjski myśliwiec przechwytujący Avro Canada CF-100 Canuck, działający niezależnie od warunków atmosferycznych, cztery eskadry Canucków stacjonował w Europie w latach 1956–1962, do czasu zastąpienia ich przez CF-104. W 1953 RCAF były pierwszymi siłami powietrznymi, które do celów transportowych wprowadziły odrzutowe samoloty De Havilland Comet. Do końca wojny w Korei w 1955 RCAF urosły do 54 tys. osób i 41 dywizjonów.

W obawie przed zagrożeniem ze strony radzieckich bombowców strategicznych od 1953 roku Kanda prowadziła samodzielne pracę nad myśliwcem przechwytującym nowej generacji, które doprowadziły do oblatania w 1958 roku samolotu Avro Canada CF-105 Arrow. Arrow chociaż był powodem do dumy dla małego narodu, to z powodów politycznych USA i Wielkiej Brytania nie były zainteresowane jego zakupem, a kontynuowanie programu groziło drenażem budżetu obronnego Kanady. W 1959 rząd skasował program Arrow, decyzję tłumacząc zagrożeniem ze strony ICBM (w 1957 odpalono Sputnika), które miały zastąpić bombowce, zaoszczędzone fundusze miały być przekazane na program pocisków BOMARC. W 1948 Kanada i USA utworzyły dowództwo obrony powietrznej NORAD. USAF zaproponowały uwolnienie dla RCAF 56 F-101B Vodoo i 10 F-101F, które dzięki dostępności F-102 i F-106 mogły odpowiadać za przestrzeń powietrzną w kanadyjskim sektorze NORADu. Po długich negocjacjach umowę zakupu samolotów podpisano w 1961, w tym samym roku rozpoczęto dostawy. CF-101 zastąpiły CF-100 w stosunku pięć za dziewięć eskadr. Szczególnie kontrowersyjne było stacjonowanie na terenie Kanady, pod nadzorem USA, pocisków AIR-2 Genie z głowicą atomową, które zmagazynowano w arsenale RCAF od 1965 do 1984. Między 1970 i 1972 56 przestarzałych CF-101 wymieniono na kolejne 66 F-101 z mniejszym nalotem i dodatkowym wyposażeniem.

Od 1957 do patrolowania wybrzeży Kanady wprowadzono 33 Canadair CP-107 Argus (CL-28), czyli odmiana Bristol Britannia. Argusy w 1981 zastąpiły Lockheed CP-140 Aurora.

Od 1962 pozostałe w Europie Sabre i CF-100 zastąpiło osiem eskadr CF-104 Starfighter (CF-111, CL-90), z których 200 jednomiejscowych wyprodukował Canadair, a 38 dwumiejscowych sztuk Lockheed. Samoloty używane do 1986 dedykowano do roli taktycznych bombowców, co przy lotach na niskim pułapie i ich dużym nalocie doprowadziło do rozbicia w Europie 110 Starfighterów. W 1967 RCAF opuściło Francję, a 1 AD przemianowano na No. 1 Canadian Air Group. Liczebność Canadian Forces w Europie zredukowano w 1969 do dwóch niemieckich baz z trzema eskadrami.

W 1968 do służby weszły Canadair CF-5, licencyjna odmiana lekkiego myśliwca Northrop F-5 Freedom Fighter, budowane także na eksport. Ogółem 89 CF-116A i 46 CF-116D używano do 1995 (pierwotnie planowano wycofać je w latach 80.) na terenie Kanady. W 1980 Kanada wybrała w drodze konkursu samolot McDonnell Douglas F/A-18 Hornet, który pod oznaczaniem CF-18 zakupiono 98 sztuk jednomiejscowych i 40 dwumiejscowych. Dostawy zrealizowano w latach 1982-1988, samoloty kosztowały wtedy 4 mld CAD, czyli 8,9 mld $ w cenach z 2011.

Canadian Force[edytuj | edytuj kod]

W 1968 trzy rodzaje kanadyjskich sił zbrojnych zostały zjednoczone w nową formacje jako Kanadyjskie Siły Zbrojne (Canadian Forces). W ramach tej struktury zlikwidowano Royal Canadian Air Force i w latach 1968-75 istniały one równolegle z resztą wojsk jako jedno dowództwo. Od 1975 siły lotnicze Kanady zreorganizowano jako Canadian Forces Air Command, w skrócie AIRCOM (czyli Dowództwo Powietrzne Kanadyjskich Sił Zbrojnych), formacja ta powstała jako odpowiedź na niesprawdzenie się struktury z centralnym dowództwem i kontynuowała tradycje RCAF aż do 2011, gdy nowy konserwatywny rząd postanowił zmienić problematyczne nazewnictwo, wracając do tradycyjnych trzech rodzajów sił zbrojnych: Canadian Army, Royal Canadian Navy i Royal Canadian Air Force (identyczne nazewnictwo jest stosowane przez Brytyjskie Siły Zbrojne i Australijskie Siły Obrony).

Task Force "Liveccio"[edytuj | edytuj kod]

17 marca 2011r. Rada Bezpieczeństwa ONZ zatwierdziła Rezolucję 1973, w której ustanowiono strefę bez lotów nad Libią. Komponent Królewskich Kanadyjskich Sił Powietrznych został wysłany do rejonu działań bojowych, aby osłaniać cywilną ludność Libii, która broniła się w Benghazi przed siłami Armii Libijskiej. Pierwsza interwencja została zarządzona przez kanadyjski Parlement, by zapewnić bezpieczeństwo własnej ludności cywilnej przebywającej w Afryce Północnej i umożliwić jej bezpieczny powrót do kraju. Dwa ciężkie samoloty transportowe CC-177A Globemaster III i dwa średnie CC-130J Hercules zostały skierowane do portu lotniczego Luqa na Malcie, aby utworzyć most powietrzny do Libii. Począwszy od 28 lutego do 8 marca samoloty te ewakuowały z Libii Kanadyjczyków i obywateli innych narodowości.

Po wydaniu rezolucji, kanadyjska Izba Gmin natychmiast zdecydowała o udziale Sił Zbrojnych Kanady w egzekwowaniu strefy bez lotów nad Libią i do Włoch wysłano komponent lotniczy złożony z siedmiu wielozadaniowych samolotów myśliwskich CF-188A Hornet, dwóch samolotów tankowania powietrznego CC-150T Polaris, jednego średniego samolotu transportowego CC-130J Hercules i dwóch morskich samolotów patrolowych CP-140 Aurora. Całość tych sił trafiła do bazy włoskiego lotnictwa morskiego Sigonella we wschodniej części Sycylii oraz do bazy Trapani Birgi, gdzie stacjonuje też 37. Skrzydło Sił Powietrznych Włoch. W tej ostatniej stacjonuje też komponent NATO Airborne Early Warming & Control Forces, składający się z pięciu samolotów dozoru radiolokacyjnego i kierowania działaniami lotnictwa E-3A Sentry. Tarpani Birgi jest też bazą dla dwóch tankowców powietrznych Vickers VC-10 z Królewskich Sił Powietrznych Wielkiej Brytanii.

Siły zadaniowe Task Force "Libeccio" zajęły płaszczyznę postojową po zachodniej stronie bazy Trapani Birgi, niedaleko od budynków cywilnego portu lotniczego. Znajdujące się tu budynki i zaplecze nie wystarczało do pomieszczenia całości sprzętu. Dlatego wojska inżynieryjne ustawiły tu namioty i dodatkowe hangary z półfabrykatów, aby po kilku dniach były gotowe do działania. Istniejące hangary stałe wykorzystano di prac obsługowych i przeglądów wielozadaniowych samolotów myśliwskich, a także do przechowywania zapasów części zamiennych, narzędzi i wyposażenia naziemnego. Tylko cześć z siedmiu CF-188A Hornet przerzuconych do Trapani faktycznie oddano do dyspozycji sił sojuszniczych. Siódmy myśliwiec stanowił rezerwę, aby zachować zdolności bojowe w czasie prac obsługowych i napraw, po czym samoloty rotowano tak, by sześć było zawsze gotowych do działania. Każdy myśliwiec miał własną książkę obsług technicznych w formie elektronicznej, gdzie technicy odnotowywali wszelkie wykonywane czynności. Przed rozpoczęciem nowego zadania piloci mieli możliwość zapoznania się, że można na danym myśliwcu wykonać bezpieczny lot. Płaszczyzna postojowa CF-188A Hornet znajdowała się przed hangarami. Samoloty uzbrajano tutaj w przygotowaniu do misji, zwykle w dwa kierowane pociski rakietowe "powietrze-powietrze" małego zasięgu AIM-9 Sidewinder, jeden średniego zasięgu AIM-120 AMRAAM, jedną kierowaną bombę laserową GBU-10 lub GBU-12 i jedną kierowaną satelitarnie bombę GBU-38 JDAM, całość zabezpieczano specjalnymi zawleczkami. Użycie bomby laserowej lub satelitarnej zależało od rodzaju atakowanego obiektu oraz od warunków atmosferycznych. Ponadto samoloty miały podwieszony optoelektroniczny zasobnik obserwacyjno-celowniczy Sniper XR.

Po wzrokowym przeglądzie samolotu piloci zajmowali miejsca w kabinach i rozpoczynali procedurę uruchomienia silników, by po kilku minutach być w gotowości do kołowania. Następnie myśliwce kołowały na północ, gdzie na specjalnym stanowisku technicy uzbrojenia usuwali naziemne zabezpieczenia podwieszonych lotniczych środków bojowych. Po otrzymaniu zgody na start, CF-118A Hornet wzbijały się w powietrze z pasa startowego. Do zakończenia operacji "Unifield Protector", 31 października 2011r, myśliwce wykonały ponad 946 lotów bojowych. Cele i czas wykonywania misji były wybierane przez dowództwo Combined Joint Task Force "Unified Protector" mieszczące się w Neapolu, odpowiadające za całość działań nad Libią. Następnie dowodzenie było przekazywane do NATO Combined Air Operations Centre 5 w Poggio Renatico we Włoszech, komórka koordynacyjna Air Coordinational Element zaś bezpośrednio kierowała działaniami skrzydła Sicily Air Wing. Kiedy tylko F-188A Hornet docierały w rejon działań bojowych, były możliwe dwie opcje kierowania nimi, za pośrednictwem samolotu dozoru radiolokacyjnego i kierowania działaniami lotnictwa, który skierowywał je nad określone cele, takie jak stanowiska dowodzenia i łączności, magazyny amunicji, bunkry, posterunki radiolokacyjne, czołgi i transportery opancerzone, ciężarówki, wyrzutnie rakiet i podobne cele. W myśl drugiej opcji myśliwce operowały nad Libią samodzielnie, poszukując obiektów do ewentualnego zaatakowania z wykorzystaniem zasobnika Sniper XR, obraz z którego był przekazywany na stanowisko naziemne, by uzyskać zgodę na dokonanie ataku na wykryty w ten sposób cel. Zwykle misje trwały od czterech od sześciu godzin, a w ich czasie CF-188A Hornet uzupełniały paliwo w locie z dowolnego dostępnego samolotu tankowania powietrznego z sił sojuszniczych. Rejon tankowania powietrznego był określony przez dowództwo CJTF, miał on przydzielony określony kryptonim. Załoga samolotu dozoru radiolokacyjnego za każdym razem decydowała, do którego rejonu skierować myśliwiec na tankowanie, w trakcie lotu do celu lub powrotu z misji bojowej.

Część floty samolotów tankowania powietrznego stanowiły maszyny kanadyjskie. Dwa samoloty CC-150T Polaris z 437. Dywizjonu Transportowego wykonały 250 lotów na tankowanie w powietrzu, przetaczając na pokład innych maszyn ponad 6 milionów kilogramów paliwa, w ramach wsparcia operacji wynikającej z Rezolucji 1973. Samoloty CC-150T Polaris operowały od początku koalicyjnych działań powietrznych nad Libią, wsparte pzez dwa samoloty transportowo-trankujące CC-130H Hercules, kiedy jeden z CC-150T Polaris musiał wrócić do Kanady na planowane prace obsługowe. Oba CC-130H Hercules należące do 435. Dywizjonu Transportowo-Ratowniczego przetoczyły na inne samoloty około 1,5 miliona kilogramów wykonując 139 lotów operacyjnych. Dla porównania: morskie samoloty patrolowe CP-140 Autora wykonały w tym czasie 181 lotów, a transportowe CC-130J Hercules - 23.

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Znakami przynależności państwowej są flaga na stateczniku pionowym, okrąg z liściem klonu na kadłubie i skrzydłach oraz logotyp Canada. Wszystkie wykorzystywane przez kanadyjskie wojsko statki powietrzne otrzymują unikalne oznaczenie składające się z dwóch liter: C od Canadian, druga litera oznacza typ statku, np. F jak Fighter, a po nich następuje trzycyfrowy kod, z reguły jest rozbudowaną wersją tego nadanego przez producenta. Taki ustandaryzowany system nazewnictwa był wzorowany na tym jakie w 1962 wprowadziły Siły Zbrojne Stanów Zjednoczonych.

Obecne[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie Samolot Producent Typ Wejście do służby Wersja (kanadyjskie oznaczenie) Liczba sztuk Uwagi
Samoloty myśliwskie
Canadian CF-18 2.jpg McDonnell Douglas CF-18 Hornet  Stany Zjednoczone Myśliwiec wielozadaniowy 1982–1988 CF-188A
CF-188B
72
31
Dostarczono 138: 98 CF-188A I 40 CF-188B. Od 1984 utracono 15 CF-188A i 2 CF-188B. 1 CF-188A i 7 CF-188B wycofano ze służby. Planowane zastąpienie przez 65 F-35A.
Samoloty szkolno-treningowe
Beechcraft CT-156 Harvard II 156125 04.JPG Beechcraft T-6 Texan II  Stany Zjednoczone Szkolenie wstępne 2000 CT-156 Harvard II 25 T-6 Texan II to wersja Pilatus PC-9 dla USAF, przyrządy w CT-156 rozmieszczono na wzór CT-155 Hawk.
BAeCT155Hawk155217.JPG BAE Hawk  Wielka Brytania Szkolenie zaawansowane 2000 CT-155 Hawk 19 20 dostarczono w latach 2000-2002, dwa stracono w 2003 i 2004, w 2004 dostarczono dwa dla uzupełnenia strat, trzeci utracono w 2011.
Ct142-142803.jpg de Havilland Canada DHC-8 Dash 8  Kanada Szkolny/Trening nawigatorów 1987
1989–1990
CT-142 4
Snowbirds-orig.jpg Canadair CL-41 Tutor  Kanada Samolot akrobacyjny 1962 CT-114 Tutor 25 Dawniej samoloty szkolne, w tej roli zastąpiony przez CT-155 i CT-156, nadal wykorzystywane przez zespół Snowbirds.
Samoloty transportowe i Powietrzne tankowce
Canadian relief transport.jpg Airbus A310 MRT  Francja Transportowy/VIP
Transportowy/
Tankowiec
1992–1993 CC-150 Polaris
CC-150T
3
2
Zastąpiły Boeing CC-137, dwa otrzymały miękkie przewody do tankowania (CF-18).
Canadian Armed Forces CC-177 Globemaster III 177703 departing off runway 31 at Prestwick.jpg Boeing C-17 Globemaster III  Stany Zjednoczone Strategiczny transportowiec 2007–2008 CC-177 4
Canadian Forces CC-144 Challenger - VIP Transport of Prime Minister and Governor General (Bombardier Challenger 601).jpg Bombardier Challenger 600  Kanada Użytkowy
VIP
1982–1985
2002
CC-144 Challenger 2
4
Wersje CL-600/601/604.
Canadian Armed Forces - DHC6 - Twin Otter.jpg de Havilland Canada DHC-6 Twin Otter  Kanada Użytkowy/SAR ~1970 CC-138 4
Lockheed CC-130H Hercules (8111583732) (2).jpg Lockheed C-130 Hercules  Stany Zjednoczone Transportowy
Search and rescue
Tankowiec
1964–1997 CC-130E
CC-130H
CC-130H-30
CC-130T
8
6
2
5
Pięć E i trzy H utracono w wypadkach. 11 z 19 E wycofano, wszystkie zastąpi CC-130J Super Hercules, modele H pozostaną w służbie do 2017 do zadań Search and rescue.
YXX 120812 16 (7925706516).jpg Lockheed C-130 Hercules  Stany Zjednoczone Taktyczny transportowiec 2010-2012 CC-130J Super Hercules 17[1] 436 Transport Squadron
DehavillandCC-115Buffalo12.JPG de Havilland Canada DHC-5 Buffalo  Kanada Search and rescue 1967 CC-115 6 Poszukiwany następca.
Patrolowe
Lockheed CP-140 Canada 140102 ETNG.jpg Lockheed P-3 Orion  Stany Zjednoczone Morski patrolowiec/ZOP
Patrolowy/Szkolny/SAR
1980
1991
CP-140 Aurora
CP-140A Arcturus
18
3
Śmigłowce
Canadian Air Force CH-149 Cormorant inflight.jpg AgustaWestland AW101  Włochy
 Wielka Brytania
Search and rescue 2000 CH-149 Cormorant 14 Dostarczono 15. Pierwotnie w 1987 planowano 35 EH-101 dla zastąpienia CH-124 Sea King i 15 EH-101 w roli SAR dla zastąpienia CH-113 Labrador, ale w 1993 ten kontrakt anulowano.
Afghanistan2009.jpg Boeing CH-47 Chinook  Stany Zjednoczone Ciężki śmigłowiec transportowy 2008
2013
CH-147D Chinook
CH-147F
5
1
W 2008 do służby weszło 6 CH-147D za 252 mln USD, zamówiono 15 w wersji F, śmigłowce działają w Afganistanie. W latach 1974-1991 wykorzystywano CH-47C (CH-147), ale wysokie koszty i utrata 2 doprowadziły do ich sprzedaży KLu.
Canadian Air Force JetRanger.jpg Bell 206  Stany Zjednoczone Śmigłowiec szkolny 1982 CH-139 Jet Ranger 1
CH-146ISAF.jpg Bell 412  Stany Zjednoczone
 Kanada
Wielozadaniowy śmigłowiec użytkowy 1995 CH-146 Griffon 98 Dostarczono 100 (85 taktycznych i 15 SAR). 8 dozbrojono do eskortowania CH-147 Chinook w Afganistanie.
CH-124 Sea King.jpg Sikorsky SH-3 Sea King  Stany Zjednoczone
 Kanada
ZOP, pokładowy 1964 CH-124 Sea King 27
CH-148 Cyclyone Heli.jpg Sikorsky S-92  Stany Zjednoczone ZOP, pokładowy 2012- CH-148 Cyclone 1 Zamówiono 28, zastąpią Sea Kingi.
Bezzałogowe aparaty latające
Maveric UAS  Stany Zjednoczone Mini BSL 2010 Prioria Embedded Intelligence 5
Boeing ScanEagle  Stany Zjednoczone Mały BSL 2008 Boeing ScanEagle 1 Wypożyczone.
IAI Heron  Izrael Taktyczny BSL 2008–2011 CU-170 Heron 2 3 wypożyczono dla wsparcia sił ISAF.

Historyczne[edytuj | edytuj kod]

CF-86 Sabre 6 w 1957 we Francji (flaga stosowana przez RCAF tylko w Europie)
CF-101 Vodoo
CT-133 Silver Star (flaga stosowana do 1958)
Boeing Vertol CH-113 Labrador

Myśliwce

Patrolowe/ZOP

Treningowe

  • Kanada de Havilland Canada DHC-1 Chipmunk ("Chippie" w wojsku) - 113 w latach 1948–1972
  • Stany ZjednoczoneKanada Canadair CT-133 Silver Star – 576 w latach 1953–2005
  • Stany Zjednoczone Beechcraft CT-134(A) Musketeer(II) – 48 w latach 1971–1992

Transportowe/Użytkowe

Śmigłowce

BSL

  • FrancjaSzwajcariaSAGEM/Oerlikon CU-161 - 23 w latach 2003–2009

Przypisy