Rozmyślania (Marek Aureliusz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Rozmyślania (oryg. Τὰ εἰς ἑαυτόν, Ta eis heauton, dosł. Do siebie samego) – dzieło filozoficzne autorstwa cesarza rzymskiego Marka Aureliusza.

Geneza utworu[edytuj | edytuj kod]

Według Awidiusza Kasjusza cesarz został przed wyprawą na wojnę z Markomanami poproszony o przedstawienie swoich zasad filozoficznych. Miał wówczas przez trzy dni wygłosić cykl wykładów, których treść została zebrana w Rozmyślaniach. Większą część pracy cesarz napisał w Sirmium, gdzie spędził lata od 170 do 180 w czasie planowania i samej kampanii wojskowej („kampania panońska”) przeciw germańskim Markomanom. Z wewnętrznych notatek wynikałoby, że druga księga została napisana podczas udanej kampanii przeciwko Kwadom nad rzeką Hron (łac. Granus) w środkowej Słowacji w 171 r., a trzecia w Carnuntum. Niektóre księgi napisał w czasie tej samej kampanii w Aquincum.

W późniejszych wiekach pojawiły się hipotezy jakoby Marek Aureliusz napisał Rozmyślania dla swojego syna Kommodusa, lub że są one jedynie zbiorem luźnych zapisków, zebranych w całość po śmierci cesarza. Hipotezy te jednak nie znajdują żadnych podstaw.

Rozmyślania zostały najprawdopodobniej opublikowane dopiero po śmierci Marka Aureliusza. Przypuszcza się, że ostateczna redakcja i wydanie Rozmyślań są dziełem Aleksandra, cesarskiego sekretarza do korespondencji greckiej, jako że były one spisane w koinē.

Recepcja utworu[edytuj | edytuj kod]

W starożytności Rozmyślania były niemal nieznane. Żaden antyczny historyk czy filozof nie odwoływał się do dzieła Marka Aureliusza. Po raz pierwszy o Rozmyślaniach wspomina dopiero w IV wieku Temistios.

Pierwsze wyraźne nawiązania do treści Rozmyślań pojawiły się w X wieku w Bizancjum. Księga Suda podaje około 30 cytatów z dzieła, po raz pierwszy przytacza też informację o jego podziale na 12 ksiąg. Dopiero od tego czasu informacja o Rozmyślaniach pojawia się w dziełach bizantyjskich historyków. Około 1300 historyk Necephotus Callistus jako pierwszy podaje informację, że zostały one spisane dla Kommodusa.

Przez całe średniowiecze Rozmyślania nie były znane na zachodzie. Dopiero w 1559 w Zurychu ukazał się pierwszy łaciński przekład utworu, autorstwa Ksylandra (Wilhelma Holtzmana).

Tytuł i układ Rozmyślań[edytuj | edytuj kod]

Dzieło Marka Aureliusza prawdopodobnie nie miało pierwotnie tytułu. Większość zachowanych rękopisów nosi tytuł Τὰ καθ'ἑαυτόν. W pierwszym drukowanym wydaniu pojawił się tytuł Τὰ εἰς ἑαυτόν, co tłumaczono później na łacinę między innymi jako De se ipso seu vita sua (O sobie lub swoim życiu) lub De se ipso et ad se ipsum (O sobie i dla siebie), pojawiały się też zupełnie nowe formy tytułu jak np. De officis (O powinnościach).

Nieznany jest pierwotny układ dzieła. W rękopisach stanowi ono jedną całość, często pomijając nawet podział na akapity. Po raz pierwszy informację o rzekomym podziale na 12 rozdziałów podała w X wieku Księga Suda. Używany obecnie podział Rozmyślań na 12 rozdziałów i numeracja akapitów pochodzą z łacińskiego przekładu Thomasa Gatakera, wydanego w 1652.

Filozofia[edytuj | edytuj kod]

Rozmyślania prezentują filozofię rzymskiego stoicyzmu, która w przeciwieństwie do stoicyzmu hellenistycznego skupiała się jedynie na problemach moralnych, pomijając dywagacje kosmologiczne czy logiczne.

Marek Aureliusz jest typowym reprezentantem schyłkowego stoicyzmu, którego doktryna jest przesiąknięta sceptycyzmem i rezygnacją. Filozofia Rozmyślań pozbawiona jest dydaktycznego charakteru, którym przesiąknięte były m.in. dzieła Seneki Młodszego. Mają one postać prowadzonego ze sobą, prywatnego monologu, w którym wyrażana jest niepewność świata i samego siebie.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marek Aureliusz, Rozmyślania, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty 2008
Zobacz w greckich Wikiźródłach tekst oryginalny Rozmyślań


Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]