Rozpad Jugosławii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rozpad Jugosławii
Breakup of Yugoslavia-TRY2.gif

     Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii


     Słowenia

     Chorwacja

     Macedonia

     FR Jugosławii (od 2003 Serbia i Czarnogóra)

     Bośnia i Hercegowina

     Serbia

     Czarnogóra

     Kosowo


     Granica pomiędzy Federacją BiH a Republiką Serbską

Rozpad (Rozbicie) Jugosławii – proces zapoczątkowany w 1980 śmiercią byłego przywódcy Jugosławii Josipa Broz Tito, w wyniku którego stopniowo od 1991 doszło do rozpadu Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii i w konsekwencji do jednych z najbardziej krwawych i kosztownych konfliktów zbrojnych na świecie od czasu zakończenia II wojny światowej.

Information icon.svg Osobny artykuł: Wojny jugosłowiańskie.

Skład Jugosławii przed rozpadem (rozbiciem)[edytuj | edytuj kod]

Socjalistyczna Federalna Republika Jugosławii obejmowała sześć republik i dwie prowincje autonomiczne:

Geneza rozpadu (rozbicia)[edytuj | edytuj kod]

Marszałek Tito

Prezydentem Jugosławii od 1953 był przywódca Komunistycznej Partii Jugosławii, marszałek Josip Broz Tito. Po jego śmierci w maju 1980 kraj pogrążył się w narodowościowym, politycznym i ekonomicznym kryzysie. Rosły nacjonalistyczne i etniczne napięcia, z którymi następcy prezydenta nie potrafili sobie poradzić. Wpływ na rozpad miał finansista Jeffrey Sachs, który przekonał Słowenię i Chorwację do ogłoszenia secesji. Zapewniał, że Zachód uzna ich suwerenność oraz że ich rozwój ekonomiczny zostanie wsparty przez zachodnie banki[1].

Proklamowanie niepodległości przez państwa byłej Jugosławii[edytuj | edytuj kod]

W 1991 trzy z sześciu republik tworzących Jugosławię jednostronnie ogłosiły niepodległość po przeprowadzonych wcześniej referendach:

5 kwietnia 1992 suwerenność ogłosiła również Republika Bośni i Hercegowiny. Po tym rozpad Jugosławii stał się faktem. 28 kwietnia 1992 dwie pozostałe republiki (Serbia i Czarnogóra) rozwiązały formalnie Socjalistyczną Federacyjną Republikę Jugosławii, powołując w jej miejsce Federalną Republikę Jugosławii ze stolicą w Belgradzie. 4 lutego 2003 w miejsce Jugosławii powstało nowe państwo – Serbia i Czarnogóra, które istniało do 3 czerwca 2006, kiedy to kraj podzielono na 2 państwa:

17 lutego 2008 od Serbii jednostronnie oddzieliło się Kosowo (decyzji tej nie uznała Serbia).

Historia rozpadu (rozbicia) i reakcje Serbii[edytuj | edytuj kod]

Serbia na mapie Socjalistycznej Jugosławii (stan sprzed 17 lutego 2008)

Chorwacja i Słowenia kontra Serbia[edytuj | edytuj kod]

Republika Serbii zdecydowanie potępiła decyzje o uchwaleniu niepodległości tych państw, dlatego kiedy Chorwacja i Słowenia proklamowały swoją suwerenność, rozpoczęła się druga jugosłowiańska wojna domowa. Doszło do walk armii jugosłowiańskiej (zdominowana przez Serbów) i serbskich ochotników z oddziałami słoweńskimi i chorwackimi. Najpierw wybuchły walki serbsko-słoweńskie (wojna dziesięciodniowa), które ustały po kilku dniach. Walki serbsko-chorwackie toczyły się do końca roku. Zabitych zostało około 20 tysięcy ludzi. Narody byłej Jugosławii mordowały się wzajemnie, rozstrzeliwały jeńców, ludność cywilną i dokonywały czystek etnicznych.

Macedonia, „trzecia Jugosławia”, Bośnia i Hercegowina[edytuj | edytuj kod]

Kiedy 8 września 1991 niepodległość ogłosiła Macedonia, władze Serbii i Czarnogóry proklamowały powstanie „trzeciej Jugosławii” (3 stycznia 1992). Wkrótce potem zaczęły rościć pretensje terytorialne do sąsiadów. Niedługo potem, 5 kwietnia 1992 roku rozpad Jugosławii stał się faktem, ponieważ niepodległość ogłosiła Bośnia i Hercegowina, co spowodowało wojnę w Bośni. Serbia potem połączyła się z Czarnogórą i ogłosiła powstanie Federalnej Republiki Jugosławii.

Lata 1993–1995[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 1993 doszło do nowej wojny, gdy mieszkający na terenie Chorwacji Serbowie ogłosili powstanie swego państwa – Serbskiej Krajiny, której mieszkańcy w referendum opowiedzieli się za związkiem z Jugosławią. Armia chorwacka w lecie 1995 zlikwidowała Krajinę, łamiąc opór Serbów. Do wojny doszło też w Bośni i Hercegowinie, gdzie Serbowie proklamowali Serbską Republikę na terenie Bośni i Hercegowiny, do której chcieli włączyć serbskie enklawy. Na terenie Bośni i Hercegowiny problem był szczególnie skomplikowany, gdyż zamieszkiwały ją trzy narody: Serbowie, Chorwaci i Boszniacy – różniące się religią (prawosławie, katolicyzm, islam), do tego żaden z nich nie zamieszkiwał zwartego obszaru. Wszyscy praktykowali ludobójstwo, co spowodowało, że po zakończeniu wojny niektórzy zbrodniarze wojenni trafili przed międzynarodowy trybunał w Hadze. 12 października 1995 roku w życie weszło zawieszenie broni, jednakże nie było ono wszędzie respektowane.

Rokowania w Dayton[edytuj | edytuj kod]

1 listopada 1995 rozpoczęły się rokowania w Dayton. Udział w tych rokowaniach wzięli prezydenci Serbii, Chorwacji i Bośni oraz przedstawiciele Grupy Kontaktowej. Dziesięć dni później podpisano pokój. Bośnia i Hercegowina stała się krajem niepodległym, podzielonym na dwie części składowe: Republikę Serbską i Federację Bośni i Hercegowiny. Piętnaście dni od tej chwili (czyli 25 listopada) zakończono wojnę w Bośni i Hercegowinie. NATO czuwało nad przestrzeganiem porozumień.

Początek walki z Kosowem oraz odłączenie się Czarnogóry[edytuj | edytuj kod]

Kolejnym punktem zapalnym okazało się Kosowo, autonomiczna prowincja Serbii zamieszkana w większości przez Albańczyków. W 1999 doszło w nim do walk serbskich sił zbrojnych z albańskimi separatystami z UÇK. W związku z prowadzonymi przez Serbów czystkami etnicznymi w Kosowie w marcu 1999 rozpoczęły się naloty sił NATO na Serbię, wskutek których doszło do przejęcia kontroli w Kosowie przez międzynarodowe siły pokojowe. Nastąpiło wycofanie się oddziałów serbskich z Kosowa i utworzono w nim międzynarodowy protektorat. W wyniku 78 dni nieprzerwanych bombardowań NATO przypuszczalnie pozbawiło Jugosławię 1/3 potencjału militarnego. 24 września 2000, w konsekwencji przegranych wyborów, władzę stracił Slobodan Milošević, który rok później został aresztowany, a później zmarł w trakcie procesu w Hadze. W zamian za ekstradycję Miloševicia Serbia otrzymała wielomilionowe wsparcie. Wsparcie to było potrzebne, gdyż Serbia była już zrujnowana wojnami i nalotami sił NATO. Skutkiem wojny w Kosowie stały się walki między rządem Macedonii i albańską mniejszością.

3 czerwca 2006 doszło do pokojowego rozpadu Federacji Serbii i Czarnogóry (Czarnogórcy opowiedzieli się wcześniej w referendum za niepodległością), w wyniku czego powstały odrębne państwa – Czarnogóra i Serbia. Serbia wciąż posiadała dwie autonomiczne prowincje, czyli Kosowo i Wojwodinę.

Ciąg dalszy sporu o Kosowo[edytuj | edytuj kod]

Podział byłej Jugosławii od 3 czerwca 2006 roku do 17 lutego 2008 roku

17 lutego 2008 od Republiki Serbii odłączyło się Kosowo, ogłaszając niepodległość. Kosowo jest pierwszym państwem, które odłączyło się od Serbii, a nie zostało uznane przez wszystkich – Kosowa nie uznała m.in. Rosja, Serbia, Hiszpania, Chiny, Rumunia, Grecja. Nie mogąc się pogodzić ze stratą Kosowa, Serbowie zdemolowali ambasadę USA, a w Belgradzie doszło do zamieszek. Władze Serbii są podzielone co do rozmów z UE – ówczesny premier Serbii Vojislav Koštunica nie chciał ze względu na uznanie Kosowa przez część państw UE rozmawiać o przyłączeniu się Serbii do Unii, podczas gdy ówczesny prezydent Serbii Boris Tadić oznajmił, że rozmowy z UE będą kontynuowane. Jednakże niedługo potem Koštunica zrezygnował ze swojego urzędu, doszło również do rozwiązania rządu. W wyniku tego przeprowadzone zostały nowe wybory, po których funkcję premiera objął bezpartyjny Mirko Cvetković. Cvetković zapowiedział kontynuację starań Serbii o akces do Unii Europejskiej, jednocześnie stwierdził, że Serbia nigdy nie uzna niepodległości Kosowa.

W dzień proklamowania niepodległości władze Kosowa oznajmiły, że państwo to zamierza zintegrować się z Europą oraz przyjąć jej wartości moralne. Ze względu na brak środków pieniężnych młode państwo zdane jest w chwili obecnej na pomoc USA. Prezydentem Kosowa został Fatmir Sejdiu, a premierem oskarżany o działalność mafijną Hashim Thaçi. Władze Kosowa i Serbii mówią, że do wojny nie dojdzie, lecz mimo to misja ONZ w Kosowie trwa nadal.

Z punktu widzenia prawa międzynarodowego i zgodnie z rezolucjami ONZ Kosowo jest postrzegane przez jedne państwa jako część Serbii, a przez inne jako osobne państwo[2][3]. Kwestię zgodności deklaracji niepodległości Kosowa z prawem międzynarodowym jednoznacznie ustalił Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze 22 lipca 2010, opiniując głosami 10:4, że deklaracja niepodległości nie była nielegalna, ponieważ nic w prawie międzynarodowym nie zabrania takich deklaracji[4].

Przypisy

  1. Tygodnik „Wprost” marzec 1994.
  2. Paul Reynolds: Legal furore over Kosovo recognition (ang.). BBC News, 2008-02-16. [dostęp 2008-10-11].
  3. 8 October 2008 – GA on Kosovo – Intervention of Ambassador Ripert, Permanent Representative of France to the United Nations (ang.). Przedstawicielstwo Francji przy Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku, 2008-10-08. [dostęp 2008-10-11].
  4. World court says Kosovo’s independence is legal (ang.). Associated Press, 2010-07-22. [dostęp 2010-07-22].