Rtęć

Z Wikipedii

Rtęć
80 Hg Układ okresowy pierwiastków
Rtęć
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.	Rtęć, Hg, 80
Grupa, okres, blok	12, 6, d
Własności metaliczne	metal przejściowy
Własności atomowe Masa atomowa 200,59 u Promień atomowy 150 (obl. 171) pm Promień walencyjny 149 pm Promień van der Waalsa 155 pm Konfiguracja elektronowa [Xe]4f145d106s2 e⁻ na poziom energetyczny 2, 8, 18, 32, 18, 2 Elektroujemność 2,00 (Pauling) 1,44 (Allred) Stopień utlenienia 2, 1 Własności kwasowe tlenków średnio zasadowe
Własności fizyczne Stan skupienia ciekły Gęstość 13579,04 kg/m3 Temperatura topnienia 234,32 K -38,83 °C Temperatura wrzenia 629,88 K 356,73 °C Objętość molowa 14,09×10-6 m³/mol Ciepło parowania 59,229 kJ/mol Ciepło topnienia 2,295 kJ/mol Ciśnienie pary nasyconej 2×10-4 Pa (234 K) Prędkość dźwięku 1407 m/s (293,15 K)
Pozostałe dane Ciepło właściwe 140 J/(kg*K) Konduktywność 1,04×106 S/m Przewodność cieplna 8,34 W/(m*K) Potencjały jonizacyjne I. 1007,1 kJ/mol II. 1810 kJ/mol III. 3300 kJ/mol IV. 4400 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 194Hg {syn.} 444 lata w.e. 0,040 194Au 196Hg 0,15% stabilny izotop z 116 neutronami 198Hg 9,97% stabilny izotop z 118 neutronami 199Hg 16,87% stabilny izotop z 119 neutronami 200Hg 23,1% stabilny izotop z 120 neutronami 201Hg 13,18% stabilny izotop z 121 neutronami 202Hg 29,86% stabilny izotop z 122 neutronami 203Hg {syn.} 46,6 dnia β- 0,492 203Tl 204Hg 6,87% stabilny izotop z 124 neutronami
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Rtęć (Hg, łac. hydrargyrum, z gr. ὑδράργυρος hydrargyros) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Rtęć jest jedynym metalem występującym w warunkach normalnych w stanie ciekłym.

Rtęć występuje w skorupie ziemskiej w ilości 0,05 ppm.

Najważniejszymi minerałami rtęci są:

• cynober HgS
• kalomel Hg₂Cl₂
• rtęć rodzima Hg

Spis treści 1 Właściwości 2 Otrzymywanie 3 Zastosowanie w formie czystej 4 Związki rtęci 4.1 Inne zastosowanie 5 Działanie biologiczne 5.1 Bibliografia

[edytuj] Właściwości

Rozpuszcza metale, tworząc amalgamaty (z wyjątkiem żelaza, platyny, wolframu i molibdenu). Wykazuje dużą lotność – w temperaturze 20 °C w powietrzu znajduje się 14 mg Hg na m³ w stanie równowagi dynamicznej. Dawka progowa rtęci, czyli stężenie uważane za bezpieczne wynosi 0,05 mg Hg na m³ powietrza, dlatego rozlana rtęć stanowi potencjalne niebezpieczeństwo zatrucia.

Kationy rtęci Hg²⁺ oraz Hg₂²⁺ różnią się właściwościami. W analizie chemicznej kation Hg₂²⁺ należy do I grupy kationów, natomiast Hg²⁺ do II.

[edytuj] Otrzymywanie

Rtęć można uzyskać poprzez ogrzewanie w wysokiej temperaturze tlenku rtęci(II):

2HgO → 2Hg + O₂↑

[edytuj] Zastosowanie w formie czystej

Dzięki swoim właściwościom znalazła zastosowanie do wypełniania termometrów, barometrów, manometrów, pomp próżniowych, itp. Duże ilości rtęci zużywane są do wydobywania złota i srebra, oraz do elektrolizy litowców i produkcji materiałów wybuchowych.

Oprócz tego jest stosowana:

• do produkcji farb okrętowych
• w medycynie i przemyśle farmaceutycznym
• do wykonywania plomb dentystycznych
• przy produkcji świetlówek i lamp rtęciowych

W epoce wczesnonowożytnej (co najmniej od XVI wieku, do 1843 r.) rtęci używano do produkcji luster. W związku z tym wielu ludzi chorowało z powodu zatrucia tym metalem. Stosowano ją również do leczenia kiły, poprzez podawanie rtęci doustnie, w zastrzykach i przez nacieranie skóry.

[edytuj] Związki rtęci

Wiele związków rtęci ma szerokie zastosowanie:

• chlorek rtęci(I) – kalomel, stosowany jest w lecznictwie, do wyrobu elektrod, jako środek ochrony roślin
• chlorek rtęci(II) – sublimat, służy jako katalizator w syntezie organicznej, w metalurgii, jako środek dezynfekujący.

Alkaliczny roztwór jodortęcianu potasu K₂[HgI₄] – odczynnik Nesslera – używany jest do wykrywania amoniaku. Piorunian rtęci Hg(CNO)₂ ma zastosowanie do wyrobu spłonek i detonatorów.

[edytuj] Inne zastosowanie

• w elektrotechnice, medycynie, przemyśle farmaceutycznym
• do ekstrakcji złota, srebra.
• w plombach dentystycznych (w postaci amalgamatu, coraz rzadziej)
• do produkcji materiałów wybuchowych

[edytuj] Działanie biologiczne

Rtęć i większość jej związków jest silnie toksyczna i stanowi częste zanieczyszczenie środowiska. Jeżeli dostanie się do środowiska wodnego, mikroorganizmy metylują ją i w ten sposób powstaje związek metaloorganiczny – dimetylortęć. Jest on rozpuszczalny w tłuszczach, a zarazem bardzo toksyczny i trwały – jest to główna postać rtęci, która dostaje i kumuluje się w żywych organizmach. Rtęć w środowisku w postaci dimetylortęci była przyczyną kilku przypadków masowego skażenia środowiska.

Rtęć wchłania się również przez drogi oddechowe w postaci par. Z płuc dostaje się do krwi, gdzie wnika do erytrocytów, w których jest utleniana. Pewne ilości rtęci wnikają też do mózgu i przenikają przez barierę łożyskową do krwi płodu. Wchłonięta w ten sposób rtęć wydala się z moczem i w niewielkim stopniu z kałem. Kumuluje się w nerkach uszkadzając je.

Toksyczność rtęci polega na niszczeniu błon biologicznych i łączeniu się z białkami organizmu. W ten sposób rtęć zakłóca wiele niezbędnych do życia procesów biochemicznych.

Ostre zatrucie parami rtęci wywołuje zapalenie płuc i oskrzeli prowadzące niekiedy do śmiertelnej niewydolności oddechowej. Inne objawy to: krwotoczne zapalenie jelit, niewydolność krążenia, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej. Uszkodzeniu ulegają również nerki i układ nerwowy.
Spożycie związków rtęci powoduje ślinotok, wymioty, krwawą biegunkę, martwicę błony śluzowej jelit. Pojawia się również pieczenie w przełyku. Podobnie jak w zatruciu drogą oddechową uszkodzone zostają nerki.

Zatrucie przewlekłe małymi ilościami rtęci powoduje początkowo niespecyficzne objawy takie jak ból głowy i kończyn, osłabienie. W późniejszym czasie dochodzi do zapaleń błon śluzowych przewodu pokarmowego, wypadania zębów i wystąpienia charakterystycznego niebiesko-fioletowego rąbka na dziąsłach. Obserwuje się też postępujące uszkodzenia OUN: zaburzenia snu, upośledzenie koncentracji, zaburzenia pamięci, zmiany w osobowości. Później pojawiają się drżenia rąk i nóg, niezborność chodu. Charakterystycznym objawem jest zmiana charakteru pisma na tzw. "drżące pismo". W zatruciu przewlekłym również obserwuje się uszkodzenie nerek.

[edytuj] Bibliografia

Witold Seńczuk red.: Toksykologia. Podręcznik dla studentów, lekarzy i farmaceutów Wydanie IV. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2002. 

p • d • e Układ okresowy pierwiastków
H																															He
Li	Be																									B	C	N	O	F	Ne
Na	Mg																									Al	Si	P	S	Cl	Ar
K	Ca															Sc	Ti	V	Cr	Mn	Fe	Co	Ni	Cu	Zn	Ga	Ge	As	Se	Br	Kr
Rb	Sr															Y	Zr	Nb	Mo	Tc	Ru	Rh	Pd	Ag	Cd	In	Sn	Sb	Te	I	Xe
Cs	Ba	La	Ce	Pr	Nd	Pm	Sm	Eu	Gd	Tb	Dy	Ho	Er	Tm	Yb	Lu	Hf	Ta	W	Re	Os	Ir	Pt	Au	Hg	Tl	Pb	Bi	Po	At	Rn
Fr	Ra	Ac	Th	Pa	U	Np	Pu	Am	Cm	Bk	Cf	Es	Fm	Md	No	Lr	Rf	Db	Sg	Bh	Hs	Mt	Ds	Rg	Uub	Uut	Uuq	Uup	Uuh	Uus	Uuo
Metale alkaliczne Metale ziem alkalicznych Lantanowce Aktynowce Metale przejściowe Inne metale Metaloidy Inne niemetale Halogeny Gazy szlachetne