Ruś Kijowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Рѹсь
Ruś Kijowska
Księstwo Kijowskie
Ruś Nowogrodzka
862–1240 Księstwo halicko-wołyńskie
Ruś Nowogrodzka
Ruś Włodzimiersko-Suzdalska
Godło Rusi
Godło Rusi
Język urzędowy staro-cerkiewno-słowiański, ruski
Stolica Nowogród Wielki
Kijów
Włodzimierz nad Klaźmą
Ustrój polityczny monarchia
Typ państwa monarchia
Ostatnia głowa państwa wielki książę (ostatni) Jarosław II (1238–1246)
przybycie Ruryka do Nowogrodu Wielkiego
862
Zależność polityczna od Złotej Ordy 1240
Mapa Rusi

Ruś Kijowska – okres w historii Rusi trwający umownie od 862 do 1240 roku. Rok 862, w którym wódz Waregów Ruryk przybył do Nowogrodu Wielkiego, to symboliczna data powstania państwa ruskiego. W 882 roku książę nowogrodzki Oleg Mądry doprowadził do powstania – wczesnofeudalnego państwa we wschodniej Europie ze stolicą w Kijowie, istniejącego do 1169 roku. W 1054 roku państwo Jarosława Mądrego uległo rozbiciu dzielnicowemu, przy czym władcy, którym udało się zawładnąć Kijowem nadal nosili tytuł księcia kijowskiego i byli w hierarchii feudalnej postawieni wyżej od pozostałych książąt ruskich. W 1169 przekształcone w Księstwo Włodzimierskie ze stolicą we Włodzimierzu nad Klaźmą, które przejęło dominującą rolę Kijowa. W 1240 na skutek najazdu mongolskiego Wielkie Księstwo Włodzimierskie utraciło niezależność polityczną na rzecz Złotej Ordy. Moment ten uważany jest powszechnie za koniec okresu Rusi Kijowskiej.

Natomiast Księstwo Kijowskie jako jedna z dzielnic Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego przestało istnieć około 1252 roku, kiedy to ostatni faktyczny władca tego księstwa Aleksander Newski, przyjął tytuł wielkiego księcia włodzimierskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wyprawa księcia nowogrodzkiego Olega Mądrego na Kaganat Chazarski i Kijów (882) doprowadziła do opanowania szlaków handlowych ze Skandynawii do Morza Czarnego. Państwo staroruskie w ciągu pierwszych trzydziestu paru lat podbiło trzy duże plemiona słowiańskie, podporządkowując je centrum w Kijowie, likwidując zarazem ich zależność od zjudaizowanych Chazarów, którym musieli posyłać co roku „miecz i drogocenne futra od każdego dymu”. Sami Normanowie odgrywali określoną rolę w rozwoju tego kraju, przede wszystkim jako rycerze i kupcy. Normanowie również zdołali przejąć władzę nad tymi plemionami i ustanowić normańską dynastię Rurykowiczów, która od IX w. panowała nad całym już „państwem”, stale rozszerzającym swoje granice.

Czczym frazesem jest przelewane z podręcznika do podręcznika tradycyjne zdanie, jakoby Włodzimierz i Jarosław panowali nad niezmierzonymi obszarami, od zatoki fińskiej aż po Kaukaz, od średniej Wołgi po Karpaty. Jest to nieporozumienie powstałe stąd, że zsumowano wszystkie pomyślne wyprawy wojenne Rurykowiczów, uważając za rzecz naturalną, że te kraje, w których odnieśli zwycięstwa, przyłączyli do swego państwa.

Feliks Koneczny, Dzieje Rosji; Warszawa, 1917


Godło Rosji
To jest artykuł z cyklu
Historia Rosji
Godło Rosji
To jest artykuł z cyklu
Historia Ukrainy
Portal Portal Ukraina

Oleg Mądry z przyczyn geopolitycznych przeniósł wkrótce stolicę swego państwa z Nowogrodu Wielkiego do Kijowa (Kaenugard) co dało początek Rusi Kijowskiej, normańskiej Gardariki[1]. Była ona początkowo luźnym związkiem księstw, które do ok. 2. poł. XI w. zachowały szeroką autonomię. Nowogród Wielki (Holmgard) pozostawał jednak aż do końca XII wieku największym miastem ruskim. Wielcy książęta kijowscy Oleg (panujący do 912 lub 922) i Igor Rurykowicz (panujący w latach 912/922-945) podpisali z Bizancjum układy handlowe, które gwarantowały krajowi zyskowny handel.

Rządząca w latach 945-957 księżna Olga scentralizowała państwo, stworzyła podstawy trwałego porządku administracyjnego. Kolejny władca, syn Olgi, Światosław I podejmował odległe wyprawy wojenne, docierając na Krym i Kaukaz oraz na Bałkany. Ożeniony z siostrą cesarza bizantyjskiego Anną książę Włodzimierz I w 988 przyjął chrzest i uczynił z chrześcijaństwa oficjalną religię państwową.

Panujący w latach 1019-1054 Jarosław I Mądry umocnił pozycję Cerkwi prawosławnej na Rusi Kijowskiej. Ustanowione przez niego zasady dziedziczenia tronu książęcego w oparciu o regułę senioratu nie zapobiegły rozbiciu jedności politycznej kraju.

W okresie swojej największej świetności w Kijowie powstaje Ewangeliarz Ostromira z lat 1056-1057 i następne dzieła Izbornik Światosława z 1073, oraz Ewangeliarz z Reims, księżniczki Anny wydanej za króla Francji. W Ławrze Pieczerskiej powstaje monumentalne dzieło kronikarskie Powieść minionych lat autorstwa Nestora oraz Paterykiem kijowsko-pieczerskim.

Rozbicie dzielnicowe Rusi[edytuj | edytuj kod]

Umierając w 1054 roku Jarosław podzielił państwo między swoich synów. Podział na dzielnice utrwalony zostaje następnie na zjeździe w Lubeczu. W XII w. Ruś Kijowska podzieliła się na konkurujące ze sobą dzielnice (księstwa)[2]. Na północy powstała Republika Nowogrodzka, na północnym zachodzie Księstwo połockie, na południowym zachodzie księstwa Halickie i Wołyńskie. W centralnej części powstały księstwa: Kijowskie, Turowskie i Smoleńskie, na północnym wschodzie księstwa Rostowsko-Suzdalskie i Riazańskie, na południowym wschodzie czernihowskie i perejasławskie. Z czasem podział ten uległ jeszcze większemu rozdrobnieniu, przy czym książęta, którym udało się zawładnąć Kijowem byli w hierarchii feudalnej wyżej postawieni od pozostałych książąt i posługiwali się tytułem wielkiego księcia.

W 1169 książę włodzimiersko-suzdalski Andrzej I Bogolubski opanował Kijów uzyskując tym samym tytuł wielkiego księcia. Odmiennie od większości swoich poprzedników, nie przeniósł do tego miasta swej stolicy, lecz po opanowaniu Kijowa osadzał tam podległych sobie książąt. Centrum swego państwa pozostawił we Włodzimierzu nad Klaźmą, który odtąd stał się stolicą wielkiego księstwa i przejął dominującą rolę Kijowa.

Podboje tatarskie i litewskie[edytuj | edytuj kod]

W XIII i XIV w. niektóre z zachodnich, mniejszych księstw ruskich przeszły w strefę wpływów nabierającej znaczenia Litwy. Rosło zagrożenie księstw ruskich ze strony Mongołów. Po klęsce sił rusko-połowieckich w bitwie nad Kałką (1223) Batu-chan podbił wszystkie ziemie ruskie z wyjątkiem księstw Połockiego i Pińskiego oraz Republiki Nowogrodzkiej, która jednak zmuszona była uznać zwierzchność Mongołów i opłacać trybut. Tatarzy nie przejęli bezpośrednich rządów w podbitych księstwach, zadowolili się każdorazowym zatwierdzaniem kandydata do tronu książęcego we Włodzimierzu, który z kolei pełnił funkcje zwierzchnie nad resztą książąt i miał prawo zwracania się o pomoc do chana.

W okresie panowania mongolskiego wodzem dużej rangi i zręcznym politykiem okazał się książę nowogrodzki Aleksander Newski. 1240 pokonał Szwedów (bitwa nad Newą), 1242 wojska Zakonu kawalerów mieczowych (bitwa na jeziorze Pejpus). W 1249 przyjął tytuł księcia kijowskiego, a w 1252 – wielkiego księcia włodzimierskiego.

Najsilniejszymi dzielnicami były:

Tytuł wielkiego księcia kijowskiego[edytuj | edytuj kod]

Ruryk – założyciel państwa ruskiego (pośrodku) na Pomniku tysiąclecia Rosji z 1862 roku
Andrzej I Bogolubski – przeniósł stolicę Rusi Kijowskiej z Kijowa do Włodzmierza nad Klaźmą

Tytułu tego używali kolejno:

Niektórzy książęta kijowscy (podlegli wielkiemu księciu włodzimierskiemu):

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. „Вся жe Русь стала называться Gardariki – «страна гардов» (= городов). На ранних этапах своeй истории Рюриково городищe (дрeвнeйший Новгород русских лeтописeй IX – X вв.) являлось рeзидeнциeй князeй – Рюрика, Олeга, откуда в 882 г.”, [w:] Anders Hedman, Анатолий Николаевич Кирпичников. Викинги и Славяне. 1998.
  2. Według historyka i archeologa A. Arcichowskiego księstwa ... XI-XIII wieku były tworami efemerycznymi i nie ustalonymi (przez tradycję), i granice tych księstw zmieniały się wielokrotnie w ciągu stulecia, zależnie od rezultatów sporów międzyksiążęcych A. Arcychowskij W zaszczitu s. 60. Słuszność temu twierdzeniu przyznał profesor Henryk Paszkiewicz w swojej pracy Początki Rusi (s. 38-39). Podobnie wypowiadał się A. Szachmatow pisząc Nie system (porządek) dzielnicowy rozdrobnił ziemię ruską; ten system mógł istnieć dlatego, że (ta) ziemia nie odczuwała swojej jedności i przeżywała w nowej dzielnicowej formie bytu dawne plemienne zawiści A. Szachmatow K woprosu, s. 354.