Rubel transferowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Rubel transferowy (ros. Переводной рубль) – jednostka rozliczeniowa stosowana w latach 1964-1991 do wzajemnych rozrachunków pomiędzy państwami - członkami RWPG. Powołany w wyniku podpisanej 22 października 1963 Umowy o rozliczeniach wielostronnych w rublach transferowych i o utworzeniu Międzynarodowego Banku Współpracy Gospodarczej, która zaczęła obowiązywać 1 stycznia 1964. Zdefiniowany w myśl tego porozumienia rubel transferowy miał nominalnie odpowiadać 0,987412 g złota, co było parytetem identycznym z teoretycznym parytetem rubla radzieckiego. Obie waluty nie były jednak ze sobą związane a rubel transferowy był niewymienialny w skali międzynarodowej i występował wyłącznie w postaci zapisów księgowych na kontach Międzynarodowego Banku Współpracy Gospodarczej (MBWG). Kredytów w rublach transferowych udzielał także powołany w 1970 Międzynarodowy Bank Inwestycyjny (MBI), ale księgowane one były na kontach w MBWG. Należy podkreślić, że banki te nie emitowały pieniądza w tradycyjnym tego słowa znaczeniu a jedynie odnotowywały wartość przeprowadzonych transakcji handlowych w umownej walucie. Jednostka ta zastępowała stopniowo rubla clearingowego w rozliczaniu transakcji między krajami-członkami RWPG. Miała teoretycznie, w odróżnieniu od rubla clearingowego, służyć do rozliczeń wielostronnych czyli tzw. clearingu wielostronnego, jednak w praktyce większość transakcji w obawie przed niemożnością wyrównania bilansu handlowego między krajami zawierano ciągle w oparciu o umowy dwustronne. Oba wspomniane typy rubli były alternatywą dla walut wymienialnych odnoszących się do tzw. drugiego obszaru płatniczego. Obszar krajów tzw. Bloku Wschodniego w którym posługiwano się rublowymi jednostkami rozliczeniowymi nazywany był pierwszym obszarem płatniczym.

Wśród ekonomistów toczyły się spory czy należało rubla transferowego uznawać jedynie za jednostkę obrachunkową czy walutę międzynarodową specyficznego typu[1]. De facto służył do oceny stopnia równoważności międzynarodowych umów handlowych o charakterze kompensacyjnym czyli opartym na wiązaniu po stronie importu i eksportu większej liczby towarów niż jeden (w przeciwieństwie do barteru). Nadwyżki rubli transferowych na kontach w MBWG powstałe w rezultacie rozliczenia poszczególnych transakcji były nie możliwe do wykorzystania bez zawarcia nowej międzyrządowej umowy handlowej. Nazywano je potocznie rublami transferowymi "bezadresowymi", gdyż bez zawarcia oddzielnej umowy handlowej nie mogły być wymienione na żaden towar ani inną walutę. Przykładem rubli transferowych bezadresowych były sumy uzyskane w wyniku naliczenia odsetek od środków zgromadzonych na kontach MBWG.

Początkowo teoretyczny kurs rubla transferowego do dolara amerykańskiego (USD) był stały (przez 5 lat), a następnie wprowadzono zasadę ustalania corocznego kursu rubla w stosunku do USD. Zasady wyznaczania kursu rubla transferowego były przedmiotem ciągłych kontrowersji naukowych i politycznych. Kurs rubla transferowego służył do wyceny towarów wymienianych z innymi krajami RWPG. Przedsiębiorstwa wysyłające towary na eksport do innych krajów RWPG mogły uzyskaną zapłatę w rublach transferowych wymienić na walutę lokalną w bankach narodowych. Mechanizm ten prowadzić mógł do dotowania eksportu przez budżety poszczególnych państw, które wypłacać musiały przedsiębiorstwom wymierną zapłatę w tradycyjnej walucie lokalnej za wysłany za granicę towar a w zamian otrzymywały od kontrahenta zagranicznego zapis w rublach transferowych, którego pokrycie towarowe wymuszać musiała konkretna umowa.

Średnie roczne, oficjalne kursy rubla i USD wyliczane przez Narodowy Bank Polski:

Rok Kurs USD Kurs rubla
1971 4,000 4,444
1972 3,676 4,444
1973-1977 3,322 4,444
1978 3,165 4,444
1979 3,086 4,444
1980 3,058 4,444
1981 68,000 80,000
1982 68,000 84,823
1983 68,000 91,617
1984 71,344 113,715
1985 83,449 147,179

Do 1971 kurs był stały: 1 złoty dewizowy = 0,225 rubla = 0,25 USD (Mały Rocznik Statystyczny GUS 1970, Duży Rocznik Statystyczny GUS 1981).

W wyniku porozumienia zawartego przez Polskę w 1994, wzajemnej kompensacie podlegały wszystkie wzajemne zobowiązania w rublach transferowych, dolarach, dolarach clearingowych i rublach clearingowych oraz rublach radzieckich powstałe przed 1 stycznia 1991 roku - 7 mld rubli transferowych i 336 mln USD zobowiązań ZSRR skompensowano zobowiązaniami Polski w kwocie 4,7 mld rubli transferowych oraz 2 mld USD[2]. Narodowy Bank Polski określa po dzień dzisiejszy kurs rubla transferowego[3]. W sierpniu 2011 jego średni poziom wynosił 0,21 złotego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy