Ruch Narodowo-Radykalny Falanga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ruch Narodowo-Radykalny Falanga
Nop-logo.svg
Lider Bolesław Piasecki
Data założenia 1935
Data rozwiązania 1939
Deklarowana
ideologia polityczna
Polski nacjonalizm, narodowy radykalizm faszyzm
Deklarowane
poglądy gospodarcze
korporacjonizm

Ruch Narodowo-Radykalny Falanga, Falanga, pot. ONR-Falanga – polska nielegalna[1] narodowo-radykalna, określana jako faszyzująca[2][3] lub faszystowska[4] formacja polityczna w II Rzeczypospolitej[5].

Nazwa ugrupowania, działacze i prasa[edytuj | edytuj kod]

Sami działacze „Falangi” określali się często mianem „Ruchu Młodych”, a przez przeciwników politycznych nazywani byli od inicjałów przywódcy – Bolesława Piaseckiego – „bepistami”. Sam Piasecki otwarcie określał RNR "Falangę" jako organizację faszystowską[6].

RNR "Falanga" powstał wiosną 1935, w wyniku rozłamu w Obozie Narodowo-Radykalnym. Przywódca – Bolesław Piasecki, od którego inicjałów członkowie Falangi byli nazywani bepistami. Najbardziej znani działacze: Władysław Jamont, Wojciech Kwasieborski, Alfred Łaszowski, Paweł Musioł, Adolf i Marian Reutt, Witold Staniszkis, Wojciech Wasiutyński, Wojciech Zaleski.

Wydawane przez nich organy prasowe to m.in.: "Falanga", "Ruch Młodych", "Ruch Kulturalny", "Ruch Gospodarczy", "Kuźnica".

Ideologia i działalność[edytuj | edytuj kod]

Początkowo była to niewielka liczebnie organizacja o charakterze kadrowym (nigdy nie była ruchem masowym), działała głównie na wyższych uczelniach. Jej członkami była głównie młodzież pracującą, uczniowie szkół średnich oraz studenci[7]. Radykalnie nacjonalistyczna, ostro zwalczała lewicę, tak rewolucyjną (komunistów), jak i reformistyczną (socjalistów) oraz ludowców. Krytykowała także obóz rządzący, określając go jako "żydo-sanację". "Falanga" zdecydowanie sprzeciwiała się też gospodarczemu liberalizmowi. Wewnątrz Falangi trwała dyskusja na temat systemu demokratycznego, część działaczy opowiadała się przeciw liberalnej demokracji inni natomiast uważali że systemem demokratycznym są ustroje faszystowskich Włoch oraz Niemiec i opowiadali się za takim systemem, jednym z przedstawicieli tego nurtu był Kazimierz Hałaburda który w broszurze "Za czy przeciw demokracji" pisał, czemu monopol na używanie nazwy demokracja ma mieć akurat Blum czy Lloyd George, a nie na przykład Mussolini czy Hitler[8].

Głosiła konieczność dokonania "przełomu narodowego". Ostro występowała przeciwko Żydom, głosząc hasła antysemickie, organizując bojówki demolujące sklepy, lokale i mieszkania żydowskie[9]. Domagała się ograniczenia przyjęć studentów pochodzenia żydowskiego na wyższe uczelnie (numerus clausus czyli zmniejszenie ilości do 10% ogółu studiujących)[10], oraz wprowadzenia tzw. getta ławkowego. Uważała, że nierównomierny udział procentowy studentów żydowskich w stosunku do ich ogólnej liczebności, na uczelniach, hamuje dostęp do wykształcenia uboższej młodzieży polskiej.

Na ideologię Falangi składały się ponadto takie elementy, jak: solidaryzm społeczny, wrogość wobec masonerii, postulaty unarodowienia kultury i gospodarki, nacjonalizm. W sferze ekonomii występowała przeciwko liberalizmowi i wolnemu rynkowi, opowiadając się za korporacjonizmem i gospodarką kierowaną przez państwo. Krytyka niesprawiedliwości społecznej i demokracji zyskała RNR wielu zwolenników w okresie kryzysu gospodarczego i politycznego.

RNR w zakresie organizacji, części ideologii i form zewnętrznych (elementy kultu wodza, salut rzymski, stylistyka symbolów partyjnych itp.) wyraźnie nawiązywał do faszystowskich wzorów włoskich. Polska Falanga miała swój odpowiednik w Hiszpanii gdzie również działała partia o takiej samej nazwie i podobnym profilu (patrz. frankistowska Falanga).

Falanga była organizacją polskich nacjonalistów, głoszących m.in. egoizm narodowy. Na terenie Pomorza falangiści zwalczali wpływy NSDAP i V kolumny. Cieszyli się też poparciem niektórych kręgów polskiego ziemiaństwa, które w części finansowało działalność ugrupowania.

Specyficzną cechą ideologii Falangi jako ugrupowania nacjonalistycznego było uznawanie polskości ziemiaństwa o korzeniach litewsko-ruskich, a także szlachty pochodzenia tatarskiego. Zatem mimo wystąpień antysemickich rasizm falangistów miał charakter wybiórczy. W tym kontekście nie można ich nawet zaliczyć do nacjonalistów neopogańskich czy świeckich, odwołujących się do pochodzenia etnicznego i mitycznych więzów krwi, lecz raczej do nacjonalistów konstytucyjnych (chrześcijańskich) określających naród jako wspólnotę ukształtowaną przez państwo. Wielu zresztą działaczy RNR-u miało wyraźnie niepolskie korzenie.

W 1937 RNR zbliżył się do najbardziej radykalnego odłamu sanacji, jakim był Obóz Zjednoczenia Narodowego, co pozwoliło falangistom wyjść z podziemia, zwiększyć wpływy i liczebność oraz w znacznej mierze przejąć kierownictwo nad ruchem młodzieżowym w OZN – szefem Związku Młodej Polski został działacz ONR, nie należący do RNR, Jerzy Rutkowski, a wiele kierowniczych stanowisk objęli członkowie Falangi.

Po zerwaniu współpracy z sanacją Falanga zaczęła przeżywać kryzys, co doprowadziło do secesji oraz spadku zaufania do wodza – Bolesława Piaseckiego, który w przededniu wojny zawiesił działalność RNR.

W 1939 ciche sympatie narodowych radykałów do nazizmu próbował wykorzystać Stanisław Brochowicz, który na pewien czas wniknął w struktury RNR „Falanga”, przynosząc na zebrania pochwalne materiały na temat NSDAP[6].

Po wrześniu 1939 wielu członków RNR-Falanga działało w wywodzącej się z tego środowiska konspiracyjnej organizacji Konfederacja Narodu ale także w innych organizacjach niepodległościowych, zwłaszcza o profilu narodowym.

Kalendarium Ruchu Narodowo-Radykalnego[edytuj | edytuj kod]

  • 6 stycznia 1935 – powstało pismo "Prosto z Mostu", redagowane przez Stanisława Piaseckiego.
  • początek 1935 – ukazała się książka Bolesława Piaseckiego "Duch czasów nowych a Ruch Młodych". Stanowiła ona wykładnię poglądów grupy "Falanga".
  • 28 czerwca 1935 – zjazd organizacyjny Ruchu Narodowo-Radykalnego "Falanga" w Kątach. Uczestnicy zjazdu zostali aresztowani. Zidentyfikowano ich na podstawie fotografii. Podczas zjazdu B. Piasecki wygłosił referat pt. "Cele rewolucji narodowo-radykalnej".
  • październik 1935 – ukazał się pierwszy numer "Ruchu Młodych", teoretycznego organu "Falangi".
  • 24 maja 1936 – pielgrzymka polskich nacjonalistów (Falanga, ABC, Sekcja Młodych SN) na Jasną Górę.
  • 12 lipca 1936 – rozpoczęto kolportaż pisma "Falanga".. Nakład pisma na przełomie lat wahał się w granicach 5-25 tys. egzemplarzy.
  • 10 października 1936 – zamknięcie drukarni "Sztafety". Aresztowano 8 osób.
  • 1 listopada 1936 – wiec w Filharmonii Warszawskiej, zorganizowany przez Komitet Prasy Młodych (Front Pism). Uczestniczyło w nim ok. 3 tys. osób. Brali w nim udział przede wszystkim członkowie i sympatycy RNR "Falanga".
  • 1936 – wizyta Adama Koca na obozie Falangi w Łęgowicach nad Pilicą. Uczestniczyło w nim 80 osób. Był to początek współpracy grupy B. Piaseckiego z częścią obozu sanacyjnego.
  • 10 listopada 1936 – proces uczestników zjazdu założycielskiego RNR "Falanga" w Kątach.
  • 23 listopada 1936 – rozpoczęcie blokady Uniwersytetu Warszawskiego. Działacze RNR "Falanga" zgłosili dwa podstawowe postulaty: obniżenia opłat akademickich i egzaminacyjnych oraz wprowadzenia osobnych miejsc dla żydów.
  • 5 grudnia 1936 – powstanie Polskiej Organizacji Akcji Kulturalnej, związanej z Falangą. Ruch ten wysuwał hasła unarodowienia kultury polskiej i podejmował spektakularne akcje w rodzaju "Tygodnia bez żydowskiego kina".
  • grudzień 1936 – w "Falandze" ukazała się publikacja B. Piaseckiego – "Wytyczne narodowo-radykalnej myśli gospodarczej".
  • 1 maja 1937 – Członkowie bojówki Ruchu Narodowo-Radykalnego zaatakowali pochód partii żydowskiej o profilu socjalistycznym "Bund" w wyniku ataku z użyciem broni palnej zginęło żydowskie dziecko[11].
  • 22 czerwca 1937 – utworzenie przez część rządzącego obozu sanacyjnego Związku Młodej Polski, młodzieżowej sekcji Obozu Zjednoczenia Narodowego. Na jego czele stanął Adam Koc. Jego zastępcą został – formalnie nie związany z Falangą, lecz sympatyk tej organizacji – Jerzy Rutkowski, późniejszy szef Tajnych Wojskowych Zakładów Wydawniczych. Próba współpracy OZN z radykalnymi organizacjami młodzieżowymi obozu narodowego.
  • sierpień 1937 – powstanie Komitetu Organizacyjnego Narodowych Związków Zawodowych. Został on przekształcony w Narodową Organizację Pracy (NOP), skupiającą 8 związków zawodowych związanych z Falangą.
  • 9 października 1937 – Falangiści zdobyli wpływy w licznych okręgach NPR, m.in. w Warszawie.
  • 28 listopada 1937 – wiec Falangi w cyrku na Okólniku w Warszawie, w którym uczestniczyło ok. 3 tys. osób. Podczas wiecu doszło do starć z bojówkami socjalistycznymi.
  • 27 lutego 1938 – powstaje Komitet Porozumienia Organizacji Narodowo-Radykalnych. Na jego czele staje Bolesław Piasecki.
  • 22 kwietnia 1938 – oficjalne zerwanie współpracy Falangi z OZN-em.
  • 1 maja 1938 – zjazd organizacji "Zarzewie". Część kierownictwa tej organizacji opowiedziała się za współpracą z Falangą. Utworzyli oni Międzyskupieniową Grupę "Szlakiem Zarzewia".
  • 12 czerwca 1938 – zorganizowanie przez Falangę Wielkiego Zgromadzenia Antymasońskiego.
  • 24 września 1938 – polecenie wydane przez B. Piaseckiego odnośnie zaciągu do Zaolziańskiego Korpusu Ochotniczego. Zaciągiem kierował Olgierd Szpakowski. Zgłosiło się ok. 600 falangistów.
  • lato 1939 – zawieszenie działalności RNR przez Bolesława Piaseckiego, coraz bardziej krytykowanego przez członków Ruchu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Norman Davies: Europa, Kraków, Znak s. 1039
  2. C.P. Blamires: World Fascism: A Historical Encyclopedia, ABC-Clio, 2006, s. 523
  3. P. Davies & D. Lynch: The Routledge Companion to Fascism and the Far Right, London: Routledge, 2002. s. 324
  4. Michał Przeperski: Faszyzm w środku Warszawy. histmag.org, 28.11.2012.
  5. The appeal of fascism and of anti-Semitism was most pronounced among young radical NDs, who in 1934 formed the 'National Radical Camp' (ONR), from which emerged the distinctly totalitarian ONR-Falanga under Bolesław Piasecki – Lukowski, J., Zawadzki, H., A Concise History of Poland, s. 217-218
  6. 6,0 6,1 Antoni Dudek, Grzegorz Pytel: Bolesław Piasecki. Próba biografii politycznej. Londyn 1990. s. 99, 163.
  7. Wojciech Jerzy Muszyński: Historia: Ruch Narodowo – Radykalny „Falanga”. 02.10.2006. [dostęp: 16.06.2014]
  8. Kazimierz Hałaburda: Za czy przeciw demokracji. „Falanga”, nr 9, 1938
  9. Jerzy Wojciech Borejsza: East European Perceptions of Italian Fascism [w:] Who were the Fascists: Social Roots of European Fascism. Bergen 1980. s.358
  10. Rafał Dobrowolski: Obóz Narodowo-Radykalny. Rozdział IV: Działalność Ruchu Narodowo Radykalnego. 02.10.2006 [dostęp: 16.06.2014]
  11. Pierwszego maja 1937 członkowie bojówki RNR (NOB) zaatakowali pochód żydowskiej organizacji socjalistycznej „Bund” na rogu ulic Smoczej i Dzielnej podczas ataku użyto broni palnej, w wyniku czego prawdopodobnie zginęło żydowskie dziecko.Działalność Ruchu Narodowo Radykalnego, Rafał Dobrowolski, www.nop.org.pl.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]