Rudy (województwo śląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rudy
Rudy
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat raciborski
Gmina Kuźnia Raciborska
Liczba ludności (2008) 2 768
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 47-430
Tablice rejestracyjne SRC
SIMC 0215746
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Rudy
Rudy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rudy
Rudy
Ziemia 50°11′21,6″N 18°27′14,9″E/50,189333 18,454139
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Rudy (też: Rudy Wielkie; niem. Rudy, Groß Rauden) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, w gminie Kuźnia Raciborska. W latach 1973-1977 miejscowość była siedzibą gminy Rudy.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Ewolucja zapisów nazwy wsi Rudy przebiegała następująco:

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Rudy położone są w dolnym biegu rzeki Rudy, która z kolei jest dopływem górnej Odry. Zlokalizować je można na styku Płaskowyżu Rybnickiego i Kotliny Raciborskiej. W południowej części Rud, na granicy z Rybnikiem, znajduje się najwyższy punkt sięgający 271 m n.p.m. Początkowo okoliczne tereny były mocno zalesione a drzewostan stanowiły buki, dęby, sosny, świerki i jodły. W XVIII wieku wytrzebiono jednak niemal zupełnie buki i dęby, a zanieczyszczenie środowiska spowodowało zanik jodły, którą zastąpiono modrzewiami i innymi gatunkami liściastymi. Lasy w Rudach obfitują także w zwierzynę płową, czarną i drobną.

Klimat Rud jest ciepły, a okres wegetacyjny trwa 224 dni. Gleby są w większości nieurodzajne i powstały na bazie utworów polodowcowych: gliny, piasków i iłów. Natomiast gleby bielicowe właściwe, rdzawe i murszowate zajmują ok. 66% powierzchni. W dolinie rzecznej występują również nadające się pod gospodarkę łąkową mady piaszczyste.

Przysiółki Rud[edytuj | edytuj kod]

Przyroda na terenie Rud
  • Biały Dwór - dawny folwark cysterski z końca XIII wieku;
  • Brantolka - dawna osada fabryczna założona przez Cystersów w XVI wieku, funkcjonowały tam najpierw fryszerki i kuźnica, a później fabryka drutu i huta;
  • Kolonia Renerowska - powstała na początku XIX w. przy drodze do Jankowic;
  • Paproć - kolonia fabryczna zbudowana przez Cystersów przy drodze do Rybnika;
  • Podbiała
  • Przerycie - kolonia fabryczna założona przez Cystersów;
  • Szybki - kolonia górnicza założona przez Cystersów na południe od Rud, na skraju lasu zwanego Buk, miejsce wydobywania rudy darniowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia Rud sięga I poł. XIII wieku. Wtedy miała tu powstać pierwsza fundacja klasztorna, która w 1228 roku otrzymała obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Prawdopodobnie jednak datowanie to jest zbyt wczesne i faktycznie można je przesunąć na ok. 1237 rok. Pierwszy klasztor nie przetrwał w związku z najazdem tatarskim w 1241 roku. Z początkiem II połowy XIII wieku Cystersi z Jędrzejowa przybyli tu jednak ponownie i w 1252 roku zaczęli budowę klasztoru, który zasiedlili w 1255 roku. Znany jest też dokument fundacji klasztoru z 21 października 1258 roku wydany przez Władysława Opolskiego i potwierdzony 16 lat później przez papieża Grzegorza X.

Cystersi szybko rozwijali miejscową gospodarkę i osadnictwo. Zajmowali się sadownictwem, leśnictwem i bartnictwem. W okolicy Rud wybudowali stawy rybne, które zaopatrywały zarówno klasztor jak i okoliczne wioski. Hodowali także owce, trzodę i bydło.

Kolejny szybki wzrost znaczenia klasztoru rudzkiego przyniósł XVII wiek i rządy opata Andrzeja Emanuela Pospela. Klasztor założył wówczas kuźnicę, dwie fryszerki i fabrykę drutu. W 1710 powstała w Rudach huta potażu, a w 1725 założono tu kuźnicę miedzi.

W 1810 roku władze pruskie dokonały kasaty klasztoru, a w jego budynkach powstał szpital wojskowy, który funkcjonował tu w latach 1813-1814.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze zabytkowego kościoła wchodzącego w skład Pocysterskiego Zespołu Klasztorno-Pałacowego

Szlaki turystyczne przechodzące przez Rudy:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

Siedziba Lasów Państwowych i zabytkowa willa przy głównym rozjeździe w Rudach

Rudy znajdują się w odległości ok. 13 km od autostrady A4E40 (wschód-zachód) – węzeł Ostropa z drogą wojewódzką 408

Droga wojewódzka 921 jest drogą dojazdową do autostrady A1 (północ-południe) i prowadzi do węzła Knurów oddalonego od Rud o ok. 18 km.

Lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Autobusowy[edytuj | edytuj kod]

Rudy są połączone komunikacją autobusową z:

Odległości drogowe[edytuj | edytuj kod]

Park

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Rudach znajduje się Zespół Szkół Ogólnokształcących, w którym mieści się szkoła podstawowa oraz gimnazjum (ul. Rogera). Przedszkole (ul. Raciborska) oraz Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy (czynny oficjalnie od września 2008) (ul. Dworcowa).

ZSO w Rudach w ramach programu Comenius prowadzi kontakty partnerskie oraz wymianę młodzieży i nauczycieli z kilkoma szkołami w Europie:

Osoby związane z Rudami[edytuj | edytuj kod]

Obelisk ku czci dr Juliusza Rogera

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Ołtarz z obrazem NMP w bocznej kaplicy w kościele przyklasztornym w Rudach (Raciborskich)
  • M. Dyba, Legenda rudzkich cystersów, Wszechnica Górnośląska T. XII.
  • J. Gorzelik, Dziedzictwo Górnośląskiego Baroku. Opactwo Cysterskie w Rudach Wielkich 1648-1810, Warszawa 2005.
  • A. Morawetz, Denkmäler in Rauden, "Ratiborer Heimatblatt" 1927.
  • A. Potthast, Geschichte der ahemaligen Zisterzienserabtei Rauden in Oberschlesien, Leobschütz 1858.
  • R. Respondowski, Miasto i Gmina Kuźnia Raciborska. Katowice 1995.
  • St. Rybant, Średniowieczne opactwo cystersów w Rudach, Wrocław 1977.
  • H. Siedlaczek, Edukacja środowiskowa w Szkole Podstawowej w Rudach, "Wszechnica Górnośląska", Katowice 1995, T. XI, s. 123-129.
  • H. Siedlaczek, Rudy – Mała Wielka Ojczyzna, Żory 1999.
  • Mieczysław Sufryd, Jerzy Winiewski, Opactwo cystersów w Rudach 1258-1810, Katowice 1987.
  • G. Wawoczny, Rudy - miejsce magiczne.
  • F. Wolnik, Matka Boska Rudzka. Dzieje Sanktuarium w Rudach Wielkich, Opole 1995.
  • F. Wolnik, Służba Boża w Rudzkim Opactwie Cystersów, Opole 2006.
  • A. Zamarska, Dzieje książąt raciborskich, Rybnik 2005.
  • K. Tomasiak, Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Rudach w latach 1810 - 1924", Racibórz, 2009.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]