Rumuński Kościół Prawosławny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rumuński Kościół Prawosławny
Patriarchat Rumuński
Biserica Ortodoxă Română
Sobór Świętych Konstantyna i Heleny w Bukareszcie
Sobór Świętych Konstantyna i Heleny w Bukareszcie
Państwo  Rumunia
Siedziba Bukareszt
Data powołania 1872 - autokefalia ogłoszona
1885 - uznana
Wyznanie prawosławne
Katedra Świętych Konstantyna i Heleny w Bukareszcie
Patriarcha Daniel I
Dane statystyczne (2007)
Liczba wiernych
• procent wiernych

86%
Liczba kapłanów
• w tym diecezjalnych

12 tys.
Liczba osób zakonnych 6805
Liczba diecezji 47
Liczba parafii 10412
Liczba klasztorów 359
brak współrzędnych
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Katedra metropolitalna w Jassach

Rumuński Kościół Prawosławny (rum. Biserica Ortodoxă Română), także Patriarchat Rumuńskiautokefaliczny Kościół prawosławny o randze patriarchatu. Na jego czele stoi patriarcha Daniel I, noszący tytuł arcybiskupa Bukaresztu, metropolity ungro-wołoskiego, namiestnika Cezarei Kapadockiej i patriarchy całej Rumunii[1]. Kościół posiada status autokefalicznego od 1878, zaś od 1925 jest kierowany przez patriarchów. Chrześcijańskie diecezje istniały na terenie współczesnej Rumunii już w pierwszych wiekach naszej ery.

Według danych z 1992 do Kościoła należało 86% mieszkańców Rumunii[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Korzenie[edytuj | edytuj kod]

Według tradycji pierwszymi misjonarzami chrześcijańskimi na terytorium Rumunii byli apostoł Andrzej oraz uczniowie św. Pawła[3]. Wpływy chrześcijaństwa na obszarze dzisiejszej Rumunii wzmocniły się po aneksji Dacji do Cesarstwa Rzymskiego. Najprawdopodobniej mieszkańcy regionu przyjęli chrześcijaństwo jeszcze przed wydaniem edyktu mediolańskiego[4]. W okresie prześladowań Dioklecjana z powodu wyznawania wiary chrześcijańskiej zginęło tam kilkaset osób uznanych następnie za świętych męczenników. Reprezentanci diecezji w regionie uczestniczyli w siedmiu soborach powszechnych[5]. Pierwotne administratury kościelne zostały jednak zniszczone w czasie wędrówki ludów. W II poł. IX w., po misji Cyryla i Metodego, z udziałem duchownych bułgarskich, na terenie dzisiejszej Rumunii powstały eparchie Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego[3]. W 1014, po podporządkowaniu Kościoła bułgarskiego Patriarchatowi Konstantynopolitańskiemu wskutek podbojów Bazylego Bułgarobójcy, obszar Rumunii objęła eparchia wołoska podległa Arcybiskupstwu Ochrydzkiemu[3]. Eparchia posiadała faktyczną autonomię organizacyjną, co umożliwiało szybki rozwój życia monastycznego i sztuki sakralnej[3]. W 1389 eparchia przyjęła nazwę Metropolii Ugro-Wołoskiej i w tej postaci od 1396 podlegała Patriarchatowi Konstantynopola, w strukturach którego działała do upadku Bizancjum[3]. Co najmniej od 1386 istniała Metropolia Mołdawii[6].

Pod panowaniem tureckim i austriackim[edytuj | edytuj kod]

Po opanowaniu Bałkanów, Wołoszczyzny i Mołdawii przez Imperium Osmańskie Metropolia Ugro-Wołoska zachowała względną autonomię ze względu na położenie na peryferiach państwa tureckiego[3]. Władze tureckie podejmowały jednak próby islamizacji społeczeństwa, nie przynoszące spodziewanych efektów[7].

Wskutek wojny turecko-austriackiej i podpisania w 1699 pokoju w Karłowicach Austria przejęła Siedmiogrodu, zaś w 1718 także Banat. Władze austriackie, prowadzące politykę katolicyzacji kraju[8], przeforsowały, przy udziale misji jezuickiej powstanie w Siedmiogrodzie Kościoła Rumuńskiego Zjednoczonego z Rzymem, zaś metropolita Alba Iulia Atanazy (Anghel) przyjął w 1701 postanowienia unii kościelnej i został ponownie wyświęcony na biskupa katolickiego[9]. W latach 1761-1762 w Siedmiogrodzie administracyjnie zlikwidowano wszystkie klasztory prawosławne[9]. Niemniej w 1761 rząd austriacki zgodził się na ponowną organizację hierarchii prawosławnej w kraju[9], zaś w 1781 Józef II ogłosił akt tolerancyjny[8]. Początkowo do objęcia katedr biskupich zaproszonych hierarchów narodowości serbskiej (podlegli metropolii karłowickiej), jednak od 1810 wszyscy biskupi na ziemiach rumuńskich byli tejże narodowości. Rumuński Kościół Prawosławny odegrał decydującą rolę w rozwoju narodowej kultury rumuńskiej i budowy świadomości narodowej[9]. Rumuński biskup siedmiogrodzki Andrzej (Șaguna) był jednym z przywódców rumuńskiego ruchu narodowego w latach Wiosny Ludów i w kolejnych dekadach (do 1867)[10]. On też został pierwszym zwierzchnikiem etnicznie rumuńskiej, niezależnej od struktur serbskich, metropolii siedmiogrodzkiej erygowanej za zgodą cesarza w 1864[10].

W niepodległej Rumunii[edytuj | edytuj kod]

Po powstaniu Zjednoczonych Księstw Mołdawii i Wołoszczyzny, a następnie Rumunii, w 1872, Rumuński Kościół Prawosławny ogłosił autokefalię. W listopadzie 1878 patriarcha konstantynopolitański zgodził się na powstanie autokefalicznej metropolii obejmującej terytorium Rumunii. Po poszerzeniu jej ziem o Dobrudżę, a po I wojnie światowej także Mołdawię, Siedmiogród i Bukowinę na obszarach tych również powstały struktury Kościoła[11]. Był to okres odbudowy szeregu monasterów oraz rozwoju działalności charytatywnej i oświatowej Kościoła[11]. W 1925 Rumuński Kościół Prawosławny otrzymał rangę patriarchatu[11]; pierwszym patriarchą został dotychczasowy metropolita Miron[12]. Rumuński Kościół Prawosławny był aktywnym uczestnikiem ruchu ekumenicznego[13].

Po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

W związku ze zmianą granic państwowych po II wojnie światowej struktury Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego na Bukowinie i w Mołdawii zostały włączone do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego[11]. W 1948 władze socjalistycznej Rumunii zlikwidowały również Rumuński Kościół Greckokatolicki, włączając jego struktury do Kościoła prawosławnego[11]. W pierwszych latach po II wojnie światowej komuniści rumuńscy naśladowali w swojej polityce model radziecki. Do obozów pracy trafiło od 300 do 500 duchownych prawosławnych, trzech biskupów zostało zamordowanych, trzynastu zostało uwięzionych. Po śmierci patriarchy Nikodema w 1948 władze doprowadziły do wyboru na jego następcę Justyniana, całkowicie uległego wobec rządu[14]. W tym też roku prześladowania zostały przerwane.

Sytuacja uległa ponownie gwałtownej zmianie po 1959. W latach 60. w Bukareszcie zniszczono szereg cerkwi, w całym kraju zamknięto znaczną część monasterów, zaś mnichów i mniszki zmuszono do porzucenia życia wspólnotowego. Ok. 1700 duchownych znalazło się w więzieniach[15]. W 1962 doszło do kolejnego zwrotu w polityce państwa: Rumuński Kościół Prawosławny został uznany za pożyteczne narzędzie w budowaniu rumuńskiego nacjonalizmu, pod warunkiem wspierania polityki państwa[14]. Odtąd jego duchowieństwo zachowywało w związku z tym pełną lojalność wobec dyktatorskiej władzy Nicolae Ceaușescu[13]. W 1975 działalność duszpasterską w Rumunii prowadziło 12 tys. kapłanów, wychodziło osiem periodyków teologicznych, zaś dwóch metropolitów zasiadało w parlamencie. Kościół zabierał głos w sprawach polityki zagranicznej kraju, dowodząc rumuńskości Siedmiogrodu i Besarabii[14]. Postawa Kościoła sprawiła, iż ok. 450 tys. wiernych wystąpiło z niego, przechodząc do Kościołów ewangelikalnych. W 1983 liczbę wiernych Kościoła szacowano na 15-17 mln[16].

Po 1989[edytuj | edytuj kod]

Po upadku komunizmu w Rumunii Patriarchat Rumuński ponownie uzyskał swobodę działalności[2]. Według danych z 2007 prowadził 10412 parafii z 14373 cerkwiami, obsługiwanymi przez ok. 12 tys. duchownych. Działało również 359 monasterów zamieszkiwanych przez 2810 mnichów i 4795 mniszek[17]. Kościół prowadził 14 wydziałów teologicznych działających w ramach państwowych uczelni wyższych[17].

Rumuński Kościół Prawosławny pozostaje w łączności kanonicznej ze wszystkimi Kościołami. Łączności tej nie utrzymuje z nim natomiast Patriarchat Jerozolimski, który w maju 2011 zerwał ją z powodu konfliktu wokół budowy podległej Cerkwi rumuńskiej świątyni w Jerychu[18]. Synod Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego uznał tę decyzję za niezgodną z duchem braterskiej komunii i nie podjął analogicznej decyzji o zerwaniu łączności eucharystycznej[19].

Patriarcha Rumunii[edytuj | edytuj kod]

Patriarcha Rumunii Daniel
Information icon.svg Osobny artykuł: Patriarcha Rumunii.

Struktura administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Metropolita Mołdawii Teofan

Rumuński Kościół Prawosławny jest podzielony na metropolie, które następnie dzielą się na archieparchie i eparchie[20]:

Przypisy

  1. Patriarchat Rumuński. „Kalendarz Prawosławny”. 2003, s. 193. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna. ISSN 1425-2171. 
  2. 2,0 2,1 red. K. Parry: The Blackwell Companion to Eastern Christianity. Victoria: Blackwell Publishing, 2007, s. 204. ISBN 978-0-631-23423-4.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Patriarchat Rumuński. „Kalendarz Prawosławny”. 2003, s. 191. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna. ISSN 1425-2171. 
  4. red. K. Parry: The Blackwell Companion to Eastern Christianity. Victoria: Blackwell Publishing, 2007, s. 187. ISBN 978-0-631-23423-4.
  5. red. K. Parry: The Blackwell Companion to Eastern Christianity. Victoria: Blackwell Publishing, 2007, s. 187-188. ISBN 978-0-631-23423-4.
  6. red. K. Parry: The Blackwell Companion to Eastern Christianity. Victoria: Blackwell Publishing, 2007, s. 188. ISBN 978-0-631-23423-4.
  7. Patriarchat Rumuński. „Kalendarz Prawosławny”. 2003, s. 191-192. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna. ISSN 1425-2171. 
  8. 8,0 8,1 Wereszycki H.: Historia Austrii. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986, s. 149. ISBN 83-04-01680-X.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 red. K. Parry: The Blackwell Companion to Eastern Christianity. Victoria: Blackwell Publishing, 2007, s. 189. ISBN 978-0-631-23423-4.
  10. 10,0 10,1 B. Jelavich, Historia Bałkanów. T. I: Wiek XVIII i XIX, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2005, s.316-319
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Patriarchat Rumuński. „Kalendarz Prawosławny”. 2003, s. 192. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna. ISSN 1425-2171. 
  12. red. K. Parry: The Blackwell Companion to Eastern Christianity. Victoria: Blackwell Publishing, 2007, s. 201. ISBN 978-0-631-23423-4.
  13. 13,0 13,1 red. K. Parry: The Blackwell Companion to Eastern Christianity. Victoria: Blackwell Publishing, 2007, s. 202. ISBN 978-0-631-23423-4.
  14. 14,0 14,1 14,2 P. Ramet: Cross and Comissar. The Politics of Religion in Eastern Europe and the USSR. Indiana and Bloomington: Indiana University Press, 1987, s. 25-26. ISBN ISBN 0-253-31575-1.
  15. red. K. Parry: The Blackwell Companion to Eastern Christianity. Victoria: Blackwell Publishing, 2007, s. 203. ISBN 978-0-631-23423-4.
  16. P. Ramet: Cross and Comissar. The Politics of Religion in Eastern Europe and the USSR. Indiana and Bloomington: Indiana University Press, 1987, s. 23. ISBN ISBN 0-253-31575-1.
  17. 17,0 17,1 red. K. Parry: The Blackwell Companion to Eastern Christianity. Victoria: Blackwell Publishing, 2007, s. 205. ISBN 978-0-631-23423-4.
  18. Иерусалимский Патриархат прервал евхаристическое общение с Румынской Православной Церковью
  19. The Romanian Patriarchate Keeps The Communion And Promotes Dialogue With The Patriarchate Of Jerusalem
  20. Administrative Organisation