Runo leśne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Runo leśne z dominacją konwalii majowej

Runo leśne – najniższa, przyziemna warstwa roślin i grzybów w lesie, przykrywająca jego dno. W skład runa wchodzą krzewinki, rośliny zielne, mszaki oraz nalot drzew i krzewów[1][2], według niektórych źródeł także niskie krzewy[3]. Termin poza znaczeniem zwyczajowym[4] stosowany jest głównie w leśnictwie. W opisie struktury warstwowej roślinności w botanice (zwłaszcza w fitosocjologii) osobno rozdziela się zazwyczaj warstwy krzewów, osobno roślin zielnych i krzewinek oraz mszaków i porostów[5].

Skład i zróżnicowanie[edytuj | edytuj kod]

Skład gatunkowy runa jest zależny od szeregu czynników ekologicznych: siedliska, zwarcia i składu drzewostanu, oddziaływania człowieka, klimatu i in.[1] Ponieważ drzewostan ma istotny wpływ na warunki świetlne, wilgotnościowe, cieplne i glebowe, wraz z jego rozwojem i zmianami w nim zachodzącymi zmianom ulega również skład i struktura runa[2]. W efekcie charakter runa leśnego jest bardzo zmienny w różnych formacjach i zespołach roślinnych, zmienia się także w zależności od pór roku.

W wilgotnych lasach równikowych dno lasu jest zwykle silnie zacienione. Z powodu gęstych koron drzew do dna lasu dociera jego znikoma ilość. Runo jest w efekcie słabo rozwinięte i czasami w ogóle nie występuje. Z powodu słabego dostępu światła na dnie lasu rosną głównie rośliny cieniolubne i cienioznośne, przede wszystkim rośliny zielne, paprotniki i mchy, liczne są grzyby rozkładające szczątki organiczne. Występują tu także pasożytnicze rośliny bezzieleniowe z rodzin bukietnicowatych i gałecznicowatych[6]. W świetlistych zwykle lasach monsunowych runo jest dobrze rozwinięte i zazwyczaj zdominowane przez trawy zasychające w okresie suchym[7]. Wilgotne lasy strefy umiarkowanej cechują się dobrze rozwiniętym runem, ze znacznym udziałem mszaków i paproci[8]. Cechą charakterystyczną runa lasów liściastych zrzucających liście na zimę występujących w strefie umiarkowanej jest jego znaczne, sezonowe zróżnicowanie. W jego skład wchodzą głównie rośliny zielne, zwykle mniejszą rolę odgrywają krzewinki i mszaki. Runo rozwija się bujnie wiosną (istotną rolę odgrywają w nim geofity), gdy drzewa są jeszcze w stanie bezlistnym[9]. W borealnych lasach iglastych w zależności od wilgotności runo może być mszyste (w miejscach wilgotnych) i porostowe (w miejscach suchych). Przy dużej ilości światła docierającej do dna lasu duży udział mają krzewinki i rośliny zielne[10].

Wykorzystanie[edytuj | edytuj kod]

Runo leśne poza znaczeniem biocenotycznym wykorzystywane jest do identyfikacji typów siedliskowych lasu na podstawie obecności gatunków runa różnicujących te typy[1]. Liczne gatunki grzybów jadalnych, roślin owocodajnych, leczniczych i technicznych rosnących w runie leśnym pozyskiwane są w ramach ubocznej produkcji leśnej (jako uboczne użytki leśne)[11].

Szczególne znaczenie runo leśne miało w identyfikacji tzw. typów leśnych według metodyki Aima Cajandera z pierwszej dekady XX wieku. Jego typologia leśna przyjęta z powodzeniem w Finlandii oparta została wyłącznie na analizie frekwencji gatunków tworzących runo leśne, bez rozdzielania go na warstwę zielną i mszystą. Metodyka ta wdrażana była także w innych krajach (np. w Niemczech) i miała wpływ na rozwój typologii leśnej w Europie[12]. W stosowanej w Polsce typologii lasów wykorzystywane są przy identyfikacji typów siedliskowych lasu zestawy gatunków wskaźnikowych. Wynika to z założenia, że przy braku bezpośredniej ingerencji człowieka w skład runa, występowanie w nim gatunków o wąskim zakresie tolerancji może być istotną wskazówką odnośnie odczynu gleby, jej wilgotności, składu mechanicznego i żyzności, a więc cech mających kluczowe znaczenie dla klasyfikacji typów siedliskowych lasu[3][13].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Marian Kiełbaska (red.): Mała Encyklopedia Leśna. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991, s. 459. ISBN 83-01-08938-5.
  2. 2,0 2,1 Zygmunt Obmiński: Biocenoza lasu. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1956, s. 33-47.
  3. 3,0 3,1 Bolesław W. Alexandrowicz: Roślinność dna lasu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1951, s. 8-16.
  4. Runo. W: Słownik języka polskiego PWN [on-line]. [dostęp 2014-02-07].
  5. Zbigniew Dzwonko: Przewodnik do badań fitosocjologicznych. Poznań-Kraków: Sorus, 2007, s. 90. ISBN 978-83-89949-23-3.
  6. Z.Podbielkowski, 1997: s. 211
  7. Z.Podbielkowski, 1997: s. 226-227
  8. Z.Podbielkowski, 1997: s. 256-259
  9. Z.Podbielkowski, 1997: s. 277-278
  10. Z.Podbielkowski, 1997: s. 289-291
  11. Wiesław Grochowski: Uboczna produkcja leśna. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990. ISBN 83-01-09535-0.
  12. Franz Fukarek: Fitosocjologia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1967, s. 53-54.
  13. Zbigniew Rychliński: Nauka o środowisku leśnym dla techników leśnych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1965, s. 304-306.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zbigniew Podbielkowski: Szata roślinna Ziemi. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz SC, 1997, seria: Wielka Encyklopedia Geografii Świata.
Zobacz hasło runo leśne w Wikisłowniku