Rusa I

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rusa I
król Urartu
Okres panowania od 735 p.n.e.
do 714 p.n.e.
Poprzednik Argiszti I
Następca Rusa I
Dane biograficzne
Urodziny połowa VIII wieku
Śmierć 714 p.n.e.
Ojciec Sarduri II
Dzieci Argiszti II

Rusa I (orm. Ռուսա I) – syn Sarduriego II, król Urartu w latach 735-714 p.n.e.. Rusa próbował przywrócić potęgę Urartu, którą utracił jego ojciec, jednak poniósł porażkę w wojnie z Asyrią, krótko po tym zmarł.

Sytuacja polityczna Urartu na początku panowania Rusy I[edytuj | edytuj kod]

Ojciec Rusy I, Sarduri II, zginął prawdopodobnie niedługo po klęsce w bitwie nad Eufratem z Asyryjczykami, którym przewodził Tiglat-Pileser III. Na skutek przegranej wojny Urartu utraciło obszary za Eufratem. Klęska armii Sarduriego II zachwiała wiarę Urartyjczyków w potęgę "broni boga Chaldiego". W państwie wybuchły powstania przeciwko władzy centralnej, kilka prowincji dążyło do uzyskania niezależności od Tuszpy bądź do przyłączenia się do Asyrii.

Panowanie Rusy I w latach 735-722 p.n.e.[edytuj | edytuj kod]

Po objęciu władzy Rusa I opanował sytuację w Urartu i przez długi czas nie dopuszczał do okrajania terytorium państwa przez Asyrię. Na steli okresu Rusy I zostało wygrawerowane:

Quote-alpha.png
Z moimi dwoma końmi i moim woźnicą, własnymi rękoma opanowałem Urartu[1].

Napis sugeruje, że w 735 roku p.n.e. Rusa I, nie mając za sobą poparcia wojska, zdołał przy pomocy swojego autorytetu zachować jedność Urartu.

Po klęsce Sarduriego II Rusa I musiał odbudować wiarę Urartyjczyków w potęgę "oręża boga Chaldiego" i zachwiane stosunki z ośrodkiem kultu bóstwa naczelnego Urartu - Musasirem:

Urartu w latach 735-715 p.n.e.
Urartu 735 715-en.svg
Urartu na początku panowanie Rusy I
Quote-alpha.png
Tak mówi Rusa, syn Sarduriego: Urzana, król miasta Ardini, zjawił się przede mną. Wziąłem na siebie zadanie wyżywienia całego jego wojska. Z powodu tej wielkoduszności na rozkaz boga Chaldiego wzniołem na wysokim szlaku kaplice bogom dla dobroczynności Rusy. Urzanę uczyniłem władcą prowincji, posadziłem go w mieście Ardini. W tymże roku ja, Rusa, syn Sarduriego, przybyłem do miasta Ardini. Urzana na wysoki tron swoich przodków-królów mnie posadził... Urzana przed bogami w świątyni bogów przede mną składał ofiary. W tym czasie zbudowałem przy bramie świątynię dla boga Chaldiego, władcy, mieszkanie jego boskości. Urzana dał mi wojska pomocnicze..., rydwany bojowe, które posiadał; poprowadziłem wojska pomocnicze i na rozkaz boga Chaldiego ja, Rusa, skierowałem się ku górom Asyrii. Urządziłem tam rzeć. Wślad za tym Urzana chwycił mnie za rękę, zaopiekowałem się nim, posadziłem go na jego miejsce władcy. Lud w mieście Ardini był obecny przy tym, wszystkie uczynione przeze mnie datki oddałem miastu Ardini; święto dla mieszkańców miasta Ardini zrobiłem. Wtedy do mojej krainy powróciłem. Ja, Rusa, sługa boga Chaldiego, wierny pasterz ludu, który z mocą boga Chaldiego i siłą swego wojska nie bałem się bitwy. Bóg Chaldi dał mi siłę, wladzę, radość w ciągu całego mojego życia. Krainą Biainili rządziłem, wrogi zaś kraj opanowałem. Dali mi bogowie długie dnie radości i oprócz dni radosnych... Wślad za tym pokój został ustanowiony. Jeżeli ktoś ten napis zniszczy, rozbije, jeżeli ktoś dokona takich czynów, niech zniszczą jego plemię i jego imię bogowie Chaldi, Tejszeba, Sziwini[2].

Pod koniec panowania Tiglatpilesar III prawdopodobnie zawarł pokój z Urartu. Wymagała tego sytuacja polityczna w Asyrii. Około 727 roku królem Asyrii został Salmanasar V, który w okresie swojego panowania prowadził wojny na zachodzie państwa - z Fenicją i Judeą. Rusa I miał możliwość odbudować państwo po najeździe Tiglatpilesara III. Rusa I skoncentrował się na podniesieniu gospodarki i odbudowie systemu obronnego państwa. Ponadto przedsięwziął serię wypraw wojennych z Zakaukazie i do krainy Many. W okolicach jeziora Sewan Rusa I wzniósł dwie twierdze obronne.

Panowanie Rusy I w latach 722-714 p.n.e.[edytuj | edytuj kod]

Urartu w latach 715-713 p.n.e. Fragment roczników Sargona II
Urartu 715 713-en.svg 8th campaign Sargon Louvre AO5372.jpg
Z lewej strony – Urartu pod koniec panowania Rusy I, z prawej – tak zwana "Tabliczka z Luwru" (Nr A05372), stanowiąca część roczników Sargona II. Została znaleziona pod koniec XIX wieku podczas wykopalisk archeologucznych w Niniwie - w bibliotece Aszurbanipala. Tabliczka została zapisana na surowej glinie pismem klinowym, po czym przeszła proces wypalania. Tekst napisano w języku akadyjskim - dialekcie babilońskim. Po raz pierwszy został opublikowany w 1912 roku przez François Thureau-Dangin. Przedstawiony fragment jest relacją, zdawaną przez Sargona II Aszurowi o wyprawie przeciwko Urartu[3].

W 722 roku p.n.e. władcą Asyrii został Sargon II, który postanowił przywrócić jej byłą potęgę. Zachowała się duża ilość tabliczek glinianych z okresu jego panowania. Dlatego druga połowa panowania Rusy I umożliwia badaczom Urartu dokładnie zrokonstruować wydarzenia.

W latach 722-719 p.n.e. Sargon II był uwikłany w wojny na zachodzie Asyrii - w Syrii i Palestynie. Jego celem było przetarcie nowych szlaków handlowych do Azji Mniejszej. Od 718 roku p.n.e. Sargon II skierował swoją armię na północ. Jego strategia wojenna była dokładnie przemyślane. Zachowały się tabliczki w rezydencji Dur-Szarrukin, zawierające doniesienia zwiadowców Asyrii w Urartu. Wywiad miał duże znaczenie dla Sargona II. Świadczy o tym fakt, że dowodzącym został mianowany Sanherib, syn Sargona II i jego następca na tronie. W latach 718–715 p.n.e. wojny między Asyrią a Urartu trwały na terytorium Manny, położonej na wschód od Urmii. Urartu i Asyria unikały na razie bezpośredniego starcia. Kilka razy Sargon II podbijał Mannę i wyznaczał lojalnego Asyrii króla. W odpowiedzi Rusa I popierał powstania Mannijczyków na czele z zależnym od siebie królem.

Wyprawa wojenna Sargona II w 714 roku p.n.e.[edytuj | edytuj kod]

W 714 roku p.n.e. Sargon II otrzymał od szpiegów informację, że wyprawa Rusy I na Kimerów zakończyła się niepowodzeniem. Wojska asyryjskie wkroczyły więc do Manny, której zdobycie nie stanowiło problemu. Sprzymierzeńcy Rusy I w Mannie zmuszeni byli ratować się ucieczką. Sargon II ruszył za nimi w głąb Urartu. W trakcie pościgu Sargon II otrzymał informację, że Rusa I zebrał siły w dolinie na wschód od Urmii i zamierza zaatakować armię asyryjską od tyłu. Król asyryjski więc zmienił swoje plany i skierował się naprzeciw wojskom urartyjskim. Nocą, z zaskoczenia, Asyryjczycy zaatakowali wojsko Rusy I. Urartyjczycy ponieśli klęskę, a Rusa I uciekł z pola bitwy. Armia asyryjska przemieszczała się dalej na północ. Zdobyła Ulchę i dotarła do jeziora Wan. Tam Sargon II otrzymał kolejne doniesienia, prawdopodobnie niekorzystne dla Asyryjczyków, skoro odesłał większość swoich wojsk do Dur-Szarrukinu. Z pozostałą częścią swojej armii Sargon II przeprawił się przez porośnięte lasem góry i niespodziewanie dla Urartyjczyków znalazł się w pobliżu Musasiru, ośrodku kultu Chaldiego, miejsca koronacji królów urartyjskich od czasu panowania Iszpuniego. Miasto i świątynia zostały zniszczone. W rocznikach Sargona II została opisana klęska Rusy I:

Quote-alpha.png
...usłyszawszy, Rusa osunął się na ziemię, rozdarł swoje szaty, opuścił swoje ręce, zerwał z głowy swoją opaskę, rozpuścił swoje włosy, przycisnął obie ręce do serca, runął na brzuch; jego serce zatrzymało się, jego wątroba płonęła, w jego ustach były żałobne jęki. W całym Urartu do jego granic rozniosłem jego łkanie, płacz na wieki wieków uczyniłem w Nairi. ...Rusa, władca Urartu, usłyszał, że Musasir został zburzony, jego bóg Chaldi zabrany, własną ręką, żelaznym kindżałem ze swojego pasa pozbawił siebie życia.

Ze zburzeniem Musasiru w Urartu zaczął słabnąć kult Chaldiego. Zgodnie ze źródłami asyryjskimi Rusa I zmarł śmiercią naturalną niedługo po porażce w wojnie z Sargonem II. Jednak późniejsza literatura podaje, że popełnił samobójstwo[4].

Przypisy

  1. F. Thureau-Dangin, Une relation de la huitième campagne de Sargon, Paris 1912, s. 63.
  2. Г. А. Меликишвили, Урартские клинообразные надписи, Москва, 1960.
  3. И. М. Дьяконов, Ассиро-Вавилонские источники по истории Урарту, Вестник древней истории, 2-4(1951).
  4. M. Zakrzewska-Dubasowa, Historia Armenii, Wrocław 1977, s. 17.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zakrzewska-Dubasowa M., Historia Armenii, Wrocław 1977.
  2. Меликишвили Г. А., Урартские клинообразные надписи, Москва 1960.
  3. Пиотровский Б. Б., Ванское царство (Урарту), Москва 1959.
Poprzednik
Sarduri II
Urartian Army 1.jpg Król Urartu
735-714 p.n.e.
Urartian Army 1.jpg Następca
Argiszti II