Rusini Panońscy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Руснаци lub Русини
Nazwa polska Rusini Panońscy
Populacja 20 000
Rejon Serbia, Chorwacja
Język rusiński
Religia grekokatolicyzm
Grupa Rusini

Rusini PanońscyRusini w Panonii (rusiński: Руснаци lub Русини, chorwacki/serbski: Rusini/Русини). Jest to słowiańska grupa etniczna zamieszkująca tereny Serbii i Chorwacji, gdzie są oficjalnie uznawani za oddzielny naród, choć często łączy się ich z innymi rusińskimi grupami etnicznymi (z Ukrainy, Słowacji, Rumunii, Czech, Węgier i Polski) lub nawet uważa za Ukraińców.

Główną różnicą między Rusinami Panońskimi a resztą Rusinów jest język, w którym znajduje się o wiele więcej zapożyczeń z języków zachodniosłowiańskich.

Region zamieszkania[edytuj | edytuj kod]

Rusini zamieszkują przede wszystkim autonomiczną prowincję Wojwodina w Serbii. Mieszka tam 15 626 osób deklarujących się jako Rusini Panońscy (według danych z 2002 r.), a ich język jest jednym z 6 oficjalnych języków Wojwodiny. Wioska Ruski Krstur w gminie Kula jest uznawana za kulturowe centrum tej społeczności. Wielu Rusinów panońskich zamieszkuje także Nowy Sad. Znajduje się tam greckokatolicka świątynia pod wezwaniem św. Piotra i Pawła, której budowę rozpoczęto w 1820 a ukończono między latami 1834 – 1837. Inne wsie, w których większość stanowią Rusini, to Kucura w gminie Vrbas i Bikić Do w gminie Šid. Wspólnoty rusińskie zamieszkują również chorwacką Slawonię, gdzie ich większość zamieszkuje wieś Petrovci w gminie Bogdanovci.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ludność historycznego regionu Banat i Baczka została zdziesiątkowana w czasie podboju Półwyspu Bałkańskiego przez Imperium Osmańskie. Rusini Panońscy przybyli na te ziemię wraz z osadnikami niemieckimi, węgierskimi i słowackimi z terenów dzisiejszej Słowacji i Węgier. Była to świadoma polityka kolonizacji regionu prowadzona przez Cesarstwo Austriackie, chcące na nowo zaludnić te sprzyjające rozwojowi rolnictwa tereny.

Pierwszymi Rusinami na tych ziemiach byli (według Spisu z Kula z 1746) Janko i Petro Homa oraz Janko Makovicki. Jednakże oficjalną datą rozpoczęcia rusińskiego osadnictwa w Wojwodinie jest 17 stycznia 1751, kiedy to zarządca Baczki, Franc Josip De Redl podpisał umowę z Mihajlo Munkaci ze wsi Cerenevo z powiatu Bereg o nadaniu 200 greckokatolickim, rusińskim rodzinom z Górnych Węgier ziemi w Kerestur. Kerestur było serbską osadą opuszczoną w 1741, gdy jego mieszkańcy przenieśli się do Celareva. Ten sam zarządca podpisał jeszcze jedną umowę, 15 maja 1763, tym razem z Petro Kisem z Kerestur, o nadaniu ziemi 150 Rusinom w Kocur.

Wraz ze wzrostem populacji i kurczeniem się zasobów ziemskich, wiele rodzin z Kerestur i Kocur przenosiło się do Nowego Sadu. Migracja ta miała miejsce na przełomie 1766/1767. Późnej Rusini osiedlali się w Šid, Vajsce i na początku XIX wieku w Vukovat i Ilok, znajdujących się obecnie w Chorwacji. W Petrovici, również w Chorwacji, Rusini zaczęli się osiedlać w 1833, w Bacini zaś rok później.

Na terenie całego rejonu, który był wówczas południową częścią Węgier (dziś znajduje się w Serbii), według spisu z 1767 mieszkało 2000 Rusinów. W spisie z 1991 liczba ta urosła do 25 000. Dziś wynosi ona 15 tysięcy. Główną przyczyną tego spadku jest to, że wielu Rusinów wyjeżdża do Kanady.

Język[edytuj | edytuj kod]

Między lingwistami trwają spory co do klasyfikacji języka Rusinów panońskich. Część badaczy uważa, że zalicza się on do grupy języków wschodniosłowiańskich, inni zaś, że do zachodniosłowiańskich. Z pewnością można stwierdzić, iż są różnice między nim a innymi językami rusińskimi, przede wszystkim w języku Rusinów panońskich występuje o wiele więcej zapożyczeń z grupy języków zachodniosłowiańskich.