Ruten

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Ru”. Zobacz też: domena internetowa .ru.
Ruten
technet ← ruten → rod
Wygląd
srebrzystobiały
Ruten
Widmo emisyjne rutenu
Widmo emisyjne rutenu
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. ruten, Ru, 44
(łac. ruthenium)
Grupa, okres, blok 8 (VIIIB), 5, d
Stopień utlenienia II, III, IV, VI, VIII
Właściwości metaliczne metal przejściowy
Właściwości tlenków średnio kwasowe
Masa atomowa 101,07(2)[a][2] u
Stan skupienia stały
Gęstość 12370 kg/m³
Temperatura topnienia 2334 °C
Temperatura wrzenia 4150 °C
Numer CAS 7440-18-8
PubChem 23950[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło ruten w Wikisłowniku

Ruten (Ru, łac. ruthenium) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych (żelazowców) w układzie okresowym. Pierwiastek ten nie ma własnych minerałów, występuje głównie w stanie wolnym razem z innymi platynowcami, najczęściej w rudach siarczkowych żelaza, chromu i niklu. Zawartość w skorupie ziemskiej wynosi 5·10-7% wag. Tworzy głównie związki kompleksowe, ale znane są też proste związki tego pierwiastka.

Odkrycie[edytuj | edytuj kod]

W zapiskach Jędrzeja Śniadeckiego z roku 1807 znajduje się informacja, że wyizolował on prawdopodobnie pierwiastek 44, który został przez niego nazwany "westem" łac. Vestium. Swoje odkrycie opublikował w pracy zatytułowanej Rosprawa o nowym metallu w surowey platynie odkrytym[4] (Wilno 1808, j. pol.; przedruk w j. ros. "Technologiczeskij Żurnal", 1809). W roku 1808 o nowym pierwiastku poinformował Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Warszawie i wygłosił wykład na ten sam temat na Uniwersytecie Wileńskim. Odkrycie Śniadeckiego nie zostało potwierdzone, a ruten został ponownie wyizolowany z surowej platyny w roku 1828 przez Gottfrieda Osanna (Uniwersytet w Tartu), a dokładnie zbadany w 1844 roku przez Karla Clausa (Uniwersytet w Kazaniu). Nadali oni metalowi nazwę "ruten" od łacińskiego określenia Rusi (Ruthenia)[5]. Jędrzej Śniadecki później odwołał swoje odkrycie[6].

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Kryształy rutenu

Ruten, razem z innymi platynowcami, jest produktem ubocznym oczyszczania głównego składnika rudy (żelazo, nikiel itd.). Mieszaninę stopów (Os, Ir, Rh, Ru) rozdziela się działając kwasami (różnice w rozpuszczalności w kwasach), wykorzystując różnice w podatności na utlenianie i rozpuszczalności soli kompleksowych.

Wykorzystanie[edytuj | edytuj kod]

Jego stopy wykazują wysoką twardość i wytrzymałość. Stopy rutenu z platyną lub palladem używane są w jubilerstwie i dentystyce. Stop rutenu z molibdenem jest nadprzewodnikiem (temperatura krytyczna około 10K). Ze stopów tego pierwiastka produkowane są końcówki stalówek wiecznych piór. Wiele związków metaloorganicznych rutenu jest stosowanych jako katalizator reakcji organicznych, jak np. katalizatory Grubbsa, używane w metatezie olefin. Barwniki zawierające ruten znalazły zastosowanie w konstrukcji barwnikowych ogniw fotowoltaicznych[7].

Uwagi

  1. Liczba w nawiasie oznacza niepewność ostatniego podanego miejsca po przecinku.

Przypisy

  1. Ruten (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-05].
  2. Current Table of Standard Atomic Weights in Order of Atomic Number (ang.). Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights, IUPAC, 2013-09-24. [dostęp 2013-12-02].
  3. Ruten – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  4. J. Śniadecki, Rosprawa o nowym metallu w surowey platynie odkrytym: czytaná na publiczném posiedzéniu Imperatorskiego Uniwersytetu Wileńskiégo dnia 28. czerwca 1808. d. s. / przez Jędrzeia Sniadeckiego., Wilno 1808
  5. Roman Edmund Sioda. Vestium vel ruten. „Wiedza i Życie”. 2, s. 42-45, 2011. 
  6. Ruthenium: historical information. webelements. [dostęp 2012-04-30].
  7. Hans Desilvestro, Yanek Hebting: Ruthenium-based dyes for Dye Solar Cells (ang.). sigmaaldrich.com. [dostęp 2011-12-28].