Rutka Laskier

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rutka Laskier
Rutka Laskier
Data i miejsce urodzenia 1929
Wolne Miasto Gdańsk
Data i miejsce śmierci 1943
Auschwitz-Birkenau

Rut Laskier (ur. 1929 w Gdańsku, zm. w sierpniu lub grudniu 1943 w KL Auschwitz-Birkenau) – młoda polska Żydówka z Będzina, która w ostatnim roku życia prowadziła pamiętnik, wydany dopiero 60 lat po Holocauście (kwiecień 2006). Stał się on sensacją na skalę pamiętnika Dawida Rubinowicza. W prasie zagranicznej nazywana bywa czasem "polską Anną Frank".

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Rutka urodziła się w 1929 r. prawdopodobnie w Gdańsku (metryki urodzenia nie odnaleziono), gdzie jej ojciec Jakub Laskier pracował jako urzędnik bankowy. Matką była Dwojra (Dorka, Dwora) Hampel (ur. 13 IX 1904 w Będzinie), córka kupca Abrahama Hila i Gitel z d. Frydler (jeszcze przed wojną wraz z synem wyjechali do Palestyny). Według relacji znajomych, pochodziła z zamożnej rodziny - dziadek był współwłaścicielem młyna w Będzinie.

Ojciec - Jakub Laskier urodził się 7 VIII 1900 r. w Będzinie jako syn Liby Goldy (ur. 1872) z d. Zyssman i Dawida (1872-1940), współwłaściciela firmy młynarskiej Laskier–Kleinberg i Spółka, posiadającej młyn przy ulicy Kościuszki 50. Wraz z rodzicami mieszkał przy ul. Małachowskiego 7. W 1917 r. wyjechał do Palestyny jako jeden z grupy "5 młodzieży" z Będzina, którzy osiedlili się wtedy w Palestynie. Po kilku latach zachorował na tyfus i wrócił do Polski i Będzina, gdzie w 1925 r. ożenił się z Dorką (Dwojrą) (mieszkała przy ul. Św. Jana 4). Po ślubie wyjechali do Gdańska, gdzie prawdopodobnie urodziła się Rutka. Z początkiem lat 30. XX wieku Rutka przeprowadziła się do rodzinnego miasta rodziców, Będzina. 3 sierpnia 1937 r. urodził się tu brat Joachim (Heniuś). Rutka wraz z rodzicami, bratem i babcią mieszkała przy ul. Św. Jana (ob. Moniuszki) 4. Przez pewien czas pobierała lekcje u prywatnej nauczycielki.

14-letnia Rutka w 1943 r. prowadziła sporadycznie w zwykłym zeszycie szkolnym pamiętnik. Pisała po polsku piórem, czasem ołówkiem, zapisując w zeszycie swoje przemyślenia, odczucia, a przede wszystkim opisy spotkań z przyjaciółmi; relacjonowała także swoje pierwsze zauroczenia miłosne. W pamiętniku o samym życiu getta będzińskiego jest niewiele, a autorka odnosi się głównie do swoich prywatnych przeżyć i tego co sama widziała.

Rutka Laskier wraz z rodziną została deportowana z będzińskiego getta w sierpniu 1943 r. i przewieziona do obozu zagłady Auschwitz-Birkenau. Tam wraz z matką i 6-letnim braciszkiem Heniusiem została rozłączona z ojcem i pewnie tego samego dnia zgładzona w komorze gazowej. Istnieje też inna wersja ostatnich dni Rutki, której świadkiem miała być Zofia Minc, więźniarka KL Birkenau. Jak wspominała "Rutka była taka śliczna, że nawet dr. Mengel [pisownia oryginalna - przyp. red.] zwrócił na nią uwagę. Wtedy wybuchła epidemia tyfusu i cholery. Rutka zachorowała na cholerę i w ciągu kilku godzin zmieniła się nie do poznania. Został z niej tylko marny ślad". Miała więc zginąć w grudniu 1943 w krematorium w Birkenau.

Holokaust przeżył ojciec Rutki - Jakub Laskier, który z Oświęcimia trafił do obozu w Sachsenhausen. Tam pracował przy fałszowaniu waluty amerykańskiej i angielskiej, co w zamierzeniu władz nazistowskich Niemiec miało prowadzić do zniszczenia gospodarki tych krajów. 13 kwietnia 1945 został uwolniony i wyjechał do Izraela. Tam ożenił się powtórnie z Chaną (Hannah) Winer, farmaceutką, z którą miał córkę Zahavę (ur. 1949). Zahava do 14 roku życia nic nie wiedziała o poprzedniej rodzinie ojca. W 1970 wyszła za mąż za prof. Avigdora Scherza, z którym ma córkę Ruth Scherz-Shouval (imię na pamiątkę Rutki) (wszyscy troje są naukowcami i pracują w Instytucie Nauki Weizmanna w Rechowot) (Izrael) i syna o imieniu Ishai; ma też troje wnuków: Ofira, Gili i Tamar. Mieszka w Rechowot. W 2008 r. dr Zahava Scherz w Będzinie wzięła udział w kręceniu filmu dokumentalnego o Rutce przez telewizję brytyjską. Jakub (hebr. Yaakov) Laskier zmarł w Izraelu w 1986 r.

Pamiętnik Rutki Laskier[edytuj | edytuj kod]

Rutka ukryła zielony, 60-kartkowy zeszyt w linie pod schodami domu, w którym mieszkała w Będzinie w getcie na Warpiu przy ul. 1 Maja (Kasernestrasse) 13. Miejsce na schowek wskazała jej była właścicielka, doglądająca czasem stanu lokalu, Stanisława Sapińska. Sapińska po likwidacji getta w 1943 roku i powrocie do mieszkania odnalazła pamiętnik, ale ujawniła go światu dopiero po 63 latach. Z pomocą Adama Szydłowskiego, prezesa Zagłębiowskiego Centrum Kultury Żydowskiej, ob. kierownika USC, przekazała go do druku. Książka wydana nakładem Dziennika Zachodniego szybko stała się sensacją.

Dziennik prowadzony jest z krótkimi przerwami od 19 stycznia do 24 kwietnia 1943 roku. Dokument na stronach 1-2 zawiera również tekst "W góry" (rodzaj wprawki literackiej - opis wrażeń z wycieczki), datowany na 11 sierpnia 1942 roku. Na stronach 3-5 znajduje się tekst "Zima w getcie" (tekst na str. 4-5 jest odbarwiony i nieczytelny). Wszystkie zapiski mieszczą się na 51 stronach (kilka stron jest wyrwanych). Sam dziennik pisany jest od tyłu zeszytu.

Na zaproszenie Instytutu Yad Vashem w 2007 roku Stanisława Sapińska wraz z Adamem Szydłowskim, ówczesnym zastępcą kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Będzinie, a jednocześnie redaktorem I wydania "Pamiętnika", zawiozła dziennik do Izraela. 4 czerwca 2007 roku w Instytucie Jad Waszem (Yad Vashem) w Jerozolimie odbyła się uroczystość przekazania oryginału dziennika Rutki, której towarzyszyła prezentacja publikacji w języku hebrajskim i angielskim. Wśród zaproszonych gości byli: Avner Shalev – dyrektor Yad Vashem, David Peleg - ambasador Izraela w Polsce, Abraham Green - przewodniczący Światowego Związku Żydów Zagłębia, były mieszkaniec Czeladzi oraz dr Zahava Scherz z d. Laskier – przyrodnia siostra Rutki. W spotkaniu uczestniczyło ponad 400 osób, w tym wielu ocalonych z Holokaustu, byłych mieszkańców Zagłębia.

Po roku, w wyniku anonimu dostarczonego do prokuratury i mediów, pod koniec sierpnia 2008 roku Prokuratura Rejonowa w Będzinie poprosiła prezydenta miasta o informacje dotyczące wywiezienia dokumentu przez jedną z mieszkanek miasta. W opinii jednego z dziennikarzy Dziennika Zachodniego - Marcina Zasady - przekazanie osobistej pamiątki przez Stanisławę Sapińską było nielegalne. Zdaniem Sapińskiej istniał związek między nieprzychylnymi jej artykułami prasowymi a napadem rabunkowym na jej dom. Od 2009 roku postępowanie w związku z podejrzeniem nielegalnego przekazania osobistej pamiątki do Yad Vaschem prowadzi Prokuratura w Siemianowicach Śląskich. Do tej pory przesłuchano kilkanaście osób. Na krytyczne wobec S. Sapińskiej artykuły i podejrzenie jej o popełnienie przestępstwa zareagowali byli mieszkańcy Będzina skupieni wokół Światowego Związku Żydów Zagłębia, rodzina Rutki Laskier żyjąca w Izraelu, środowiska twórcze oraz wielu przedstawicieli świata polityki i kultury, stając w jej obronie.

W Polsce dziennik Rutki doczekał się 3 wydań. Został również przetłumaczony na język angielski, hiszpański, włoski, hebrajski, portugalski, holenderski i francuski. W 2007 roku pamiętnik został wydany nadkładem instytutu-muzeum Yad Vashem w Izraelu w jezyku hebrajskim i angielskim. Na początku 2008 roku zapiski Rutki Laskier zostały wydane w języku hiszpańskim, francuskim, portugalskim i włoskim. Pod koniec kwietnia rozpoczęła się promocja pamiętnika w Stanach Zjednoczonych, która zbiegła się z III wydaniem "Pamiętnika" (poprawionym) w Polsce, pod redakcją Adama Szydłowskiego, nakładem "Magic SC" w Będzinie. Promocja III wydania pamiętnika odbyła się we wrześniu 2008 roku.

Filmy o Rutce Laskier[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 2006 roku reżyser Marek Kopczacki nakręcił film dokumentalny na zlecenie TVP3, pt. Pamiętnik Rutki Laskier.

W lutym 2008 r. film dokumentalny o losach Rutki Laskier kręciła telewizja francuska AFP. Od 12 marca 2008 r. film dokumentalny o Rutce kręciła w Będzinie (głównie w kwietniu) brytyjska telewizja BBC. W jednym z kanałów BBC film pt. Ukryty pamiętnik holokaustu w reżyserii Alexandra Marengo został wyemitowany 5 stycznia 2009 r. Obejrzały go dwa miliony osób. Tydzień później miał premierę w Izraelu. Uroczysta będzińska premiera odbyła się 6 lutego 2009 r. w kinoteatrze "Nowość". Przybyli na nią m.in. Stanisława Sapińska, David Peleg, ambasador Izraela w Polsce oraz Anne Hall, konsul generalny USA.

Film stanowi rekonstrukcję wstrząsających wydarzeń związanych z Rutką i jej rodziną w 1943 r. Poszczególne sceny powstawały w Będzinie, Londynie i Izraelu. Film zaczyna się od odnalezienia zdjęć Rutki przez jej przyrodnią siostrę, Zahavę Sherz. Wzbogacony został kadrami z archiwalnych filmów o losach Żydów w epoce krematoriów. Tzw. przebitki są tak dobrane, że stanowią ilustrację do zapisków Rutki Laskier. Potem film podąża śladami samej Rutki. Wypowiadają się m.in. Stanisława Sapińska, Linka Gold z Londynu - przyjaciółka szkolna, Menachem Lior - kolega z lat młodzieńczych, który pomógł odnaleźć rodzinę Rutki. Wraz z Zahawą Sherz odwiedzają opisywane przez dziewczynkę miejsca w Będzinie .

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]