Ryżak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ryżak
Oryzomys palustris[1]
Harlan, 1837
Ryżak
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd Myomorpha
Nadrodzina Muroidea
Rodzina chomikowate
Podrodzina Sigmodontinae
Plemię Oryzomyini
Rodzaj Oryzomys
Gatunek ryżak
Synonimy
  • O. argentatus Spitzer i Lazell, 1978
  • O. coloratus Bangs, 1898
  • O. natator Chapman, 1893
  • Arvicola oryzivora Bachman, 1854[2]
  • Mus palustris Baird, 1858[2]
  • O. planirostris Hamilton, 1955
  • O. sanibeli Hamilton, 1955
  • O. texensis J. A. Allen, 1894
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Występowanie Oryzomys palustris:
  • granatowy: (zasięg współczesny)
  • błękitny: (zasięg historyczny)
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Ryżak[4] (Oryzomys palustris) – gatunek gryzonia z rodziny chomikowatych[5][4][2] (Cricetidae), występujący w środkowej i zachodniej części Ameryki Północnej od Kanady po Zatokę Meksykańską[4].

Historia odkrycia[edytuj | edytuj kod]

Podczas badań prowadzonych w 1816 roku na bagnach w Karolinie Południowej John Bachman schwytał egzemplarze nieznanego gatunku gryzonia. Holotyp został wysłany do zoologów Academy of Natural Sciences w Filadelfii dopiero 20 lat później. Bachman spodziewał się stwierdzenia pokrewieństwa nowego gatunku z należącym do nornikowatych rodzajem Arvicola i wstępnie nazwał odkryty gatunek Arvicola oryzivora. Zoolog Richard Harlan, który znalazł przysłany eksponat w zbiorach Akademii opisał gatunek samodzielnie, oznaczył go swoim nazwiskiem i stwierdziwszy, że ryżak nie może być zaliczony do rodzaju Arvicola, nadał mu nazwę Mus palustris. Harlan pominął zasługi Bachmana, określił że okaz został znaleziony w okolicy Fastland, w pobliżu Salem, a jako typową lokalizację gatunku wskazał New Jersey[6].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Ryżak został później uznany za gatunek typowy rodzaju Oryzomys Baird, 1857. Rozróżnia się 9 podgatunków O. palustris o różnej typowej lokalizacji[7]:

  • O. p. coloratus Bangs, 1898 – typowa lokalizacja: Cape Sable, Monroe, Floryda (południowa)
  • O. p. natator Chapman, 1893 – typowa lokalizacja: Gainesville, Alachua, Floryda (środkowa)
  • O. p. planirostris Hamilton, 1955 – typowa lokalizacja: Pine Island, Lee, Floryda
  • O. p. sanibeli Hamilton, 1955 – typowa lokalizacja: Sanibel Island, Lee, Floryda
  • O. p. palustris Harlan, 1837 – typowa lokalizacja: Salem, New Jersey
  • O. p. texensis Allen, 1894 – typowa lokalizacja: Rockport, Aransas, Texas
  • O. argentatus Spitzer i Lazell, 1978 – typowa lokalizacja: Cudjoe Key, Monroe, Floryda
  • O. antillarum Thomas, 1898 – typowa lokalizacja: Jamajka
  • O. couesi Alston 1876 – typowa lokalizacja: Coban, Gwatemala (osobniki większe, o odmiennej strukturze chromosomu X)

Naukowcy stwierdzili znaczne migracje poszczególnych populacji, co wpływa na wymianę materiału genetycznego między osobnikami poszczególnych podgatunków. Z powodu geograficznej izolacji niektóre populacje zachowują jednak genetyczną odrębność[7].

Genetyka[edytuj | edytuj kod]

Garnitur chromosomowy O. palustris tworzy 56 par chromosomów[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Ryżak jest gryzoniem średniej wielkości. Sierść z wierzchu szarobrunatna lub rudobrunatna, od spodu biała lub szarawa. Ogon słabo owłosiony, pokryty łuskami[4].

Średnie wymiary[2]:

  • Długość ciała samców: 193–262 mm (średnio 226 mm)
  • Długość ciała samic: 191–253 mm (średnio 217 mm)
  • Masa ciała samców: 46–80 g (średnio 56 g)
  • Masa ciała samic: 40–60 g (średnio 48 g)

Wzór zębowy ryżaka: \tfrac{1 0 0 3}{1 0 0 3}[2].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Ryżak żyje na terenach bagnistych[4] i prowadzi nocny tryb życia[2]. O. palustris jest świetnym pływakiem. Potrafi nurkować na głębokość do 10 m i z łatwością przepływa dystans 300 m[8].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w środkowej i zachodniej części Ameryki Północnej od Kanady po Zatokę Meksykańską[4], na terenie stanów: Alabama, Arkansas, Delaware, Floryda, Georgia, Illinois, Kansas, Kentucky, Luizjana, Maryland, Missisipi, Missouri, New Jersey, Karolina Północna, Oklahoma i Pensylwania, a rzadziej także w stanach: Karolina Południowa, Tennessee, Teksas i Wirginia[3].

Kopalne ślady występowania O. palustris[edytuj | edytuj kod]

Na Florydzie odnaleziono piętnaście kopalnych śladów występowania O. palustris, a jeden w Georgii. Ponadto paleontolodzy odnotowali istnienie wymarłego gatunku O. p. fossilis, który żył w okresie zlodowaceniea i plejstocenu w Kansas. W Teksasie zaś żył w okresie interglacjału[2].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Część autorów wskazuje że ryżak żywi się wyłączne pokarmem roślinnym[4], jednak Homer Sharp – badacz nawyków żywieniowych ryżaków[9] twierdzi że gryzoń ten jest zoofagiem i zjada ryby, małże, padlinę piżmaka, poluje na krewniaków z rodzaju Peromyscus, na wróble, młode żółwie błotne Graptemys ï żółwie malowane, że zjada też jaja i pisklęta strzyżyka błotnego (Cistothorus palustris). Inni badacze dowodzą, że ryżak żywi się nasionami, trawami Spartina alterniflora, Spartina gabra, Tripsacum, lubi soliród zielny i chętnie zjada sukulenty. Część badań wskazywała, że rośliny i nasiona stanowią prawie 85% jego pożywienia, inne zaś dowodziły że spożywane stawonogi, małe płazy, ryby, owady i małe ssaki pokrywają blisko 75% potrzeb żywieniowych ryżaka. Prawdopodobnym wyjaśnieniem tych sprzeczności jest duża zmienność żywieniowa w obrębie gatunku[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oryzomys palustris w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 James L. Wolfe. Oryzomys palustris. „MAMMALIAN SPECIES”. 176, s. 1-5, 1982-06-18. The American Society of Mammalogists (ang.). 
  3. 3,0 3,1 Oryzomys palustris. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Kazimierz Kowalski (redaktor naukowy), Adam Krzanowski, Henryk Kubiak: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973. ISBN 83-214-0637-8.
  5. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Oryzomys palustris. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 31 grudnia 2012]
  6. Frank M. Chapman. Description of a new subspecies of Oryzomys from the Gulf States. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 5, s. 43–46, 1893. American Museum of Natural History (ang.). 
  7. 7,0 7,1 Jane Leah Indorf. Phylogeography of the Marsh Rice Rat (Oryzomys palustris) in Wetlands of the Southeastern United States. „Open Access Dissertations”. 462, 2010. University of Miami (ang.). 
  8. Oryzomys palustris (ang.). Smithsonian Institution. [dostęp 2012-12-31].
  9. Homer F. Sharp. Food Ecology of the Rice Rat, Oryzomys palustris (Harlan), in a Georgia Salt Marsh. „Journal of Mammalogy”. 48 (4), s. 557-563, 1967. American Society of Mammalogists. ISSN (print) 0022-2372 (print) (ang.).