Rynchozaury

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rynchozaury
Rhynchosauria
Osborn, 1903
Mesosuchus
Mesosuchus
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Infragromada archozauromorfy
Rząd Rhynchosauria
Podgrupy
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Rynchozaury (Rhynchosauria) – rząd niewielkich archozauromorfów, obejmujący jedną rodzinę (Rhynchosauridae) i kilka forma bazalnych.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Większość rynchozaurów znana jest z późnego triasu (karnik); ich skamieniałości odnajdowano na wszystkich kontynentów z wyjątkiem Australii i Antarktydy. Stanowiły prawdopodobnie 40–60% zwierząt żyjących w tamtych ekosystemach[1]. Najstarszym znanym rynchozaurem może być Noteosuchus colletti z dolnego triasu Afryki Południowej (przypuszczalnie synonimiczny z Mesosuchus)[2]. W Polsce skamieniałości rynchozaurów odkryto w Woźnikach i Lisowicach[3].

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Wczesne, prymitywne rynchozaury przypominały jaszczurki i miały czaszki podobne do wczesnych diapsydów. Późne i bardziej zaawansowane miały czaszkę krótką i szeroką, w kształcie trójkąta.

Gady te miały dziób i dużą liczbę małych zębów. Tylne kończyny były wyposażone w szpony, które prawdopodobnie służyły do wykopywania z ziemi bulw i korzeni. Wszystkie rynchozaury były roślinożerne.

Wymarcie[edytuj | edytuj kod]

Data wymarcia rynchozaurów jest niepewna. Większość znanych skamieniałości przedstawicieli grupy odkryto w osadach starszych niż przełom karniku i noryku; na tej podstawie sugerowano, że rynchozaury wymarły właśnie na przełomie karniku i noryku, a przyczyną ich wyginięcia mogło być wymarcie Dicroidium – roślin które były prawdopodobnie głównym pokarmem rynchozaurów[1][4][5]. Spielmann, Lucas i Hunt (2013) opisali jednak trzy końce dalsze kości ramiennych odkryte w osadach formacji Bull Canyon w Nowym Meksyku z wczesnego lub środkowego noryku, które uznali za kości rynchozaurów z gatunku Otischalkia elderae; jeśli taką klasyfikację potwierdzą przyszłe badania, skamieniałości te dowodzić będą przetrwania rynchozaurów do noryku[6] (Mukherjee i Ray sugerują jednak, że gatunek ten jest nieważny[7]). Odkrycie skamieniałości rynchozaurów w Lisowicach dowodzi przetrwania grupy (przynajmniej na terenie dzisiejszej Europy) do późnego noryku lub nawet wczesnego retyku[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Według definicji filogenetycznej przedstawionej przez Dilkesa (1998) do Rhynchosauria należy ostatni wspólny przodek rodzajów Howesia i Mesosuchus oraz wszyscy jego potomkowie. Bardziej zaawansowany klad to Rhynchosauridae, obejmujący wszystkich potomków ostatniego wspólnego przodka rodzajów Rhynchosaurus, Stenaulorhynchus, Scaphonyx (później uznany za nomen dubium) i Hyperodapedon[2]. Późniejsze badania filogenetyczne sugerują, że jedynymi rynchozaurami nienależącymi do Rhynchosauridae są Mesosuchus i Howesia – mogą one być taksonami siostrzanymi[7] lub stopniowo coraz bliższymi grupami zewnętrznymi dla kladu Rhynchosauridae[2]. Najbardziej zaawansowane rodzaje Hyperodapedon, Teyumbaita i Isalorhynchus łączone są w klad Hyperodapedontinae[7].

Kladogram rynchozaurów według Mukherjee i Ray (2014)[7]

Rhynchosauria 


 Mesosuchus



 Howesia



 Rhynchosauridae 

 Rhynchosaurus articeps



 Rhynchosaurus brodiei




 Stenaulorhynchus




 Fodonyx




 Bentonyx




 Mesodapedon




 rynchozaur z Mariante




 Ammorhynchus


 Hyperodapedontinae 

 Isalorhynchus




 Teyumbaita



 Hyperodapedon












Przypisy

  1. 1,0 1,1 Michael J. Benton: Vertebrate Palaeontology. Wyd. trzecie. Blackwell Publishing, 2005, s. 138. ISBN 0-632-05637-1.
  2. 2,0 2,1 2,2 David W. Dilkes. The early Triassic rhynchosaur Mesosuchus browni and the interrelationships of basal archosauromorph reptiles. „Philosophical Transactions of the Royal Society of London B”. 353, s. 501–541, 1998. doi:10.1098/rstb.1998.0225 (ang.). 
  3. 3,0 3,1 M. Tałanda, J. Kowalski, G. Niedźwiedzki i T. Sulej. New data on biogeography and evolution of rhynchosaurs. „XII Annual Meeting of the European Association of Vertebrate Paleontologists. Torino, Italy, 24–28 June 2014. Abstract Book and Field Trip Guide”, s. 144, 2014 (ang.). 
  4. Triassic: Late Triassic: Carnian – 2 (ang.). Palaeos. [dostęp 7 marca 2009].
  5. M. Alan Kazlev: The Kannemeyeriid-Rhynchosaur-Traversodontid Empire (ang.). Kheper. [dostęp 7 marca 2009].
  6. Justin A. Spielmann, Spencer G. Lucas i Adrian P. Hunt. The first Norian (Revueltian) rhynchosaur: Bull Canyon Formation, New Mexico, U.S.A.. „New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin”. 61, s. 562–566, 2013 (ang.). 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Debarati Mukherjee, Sanghamitra Ray. A new Hyperodapedon (Archosauromorpha, Rhynchosauria) from the Upper Triassic of India: implications for rhynchosaur phylogeny. „Palaeontology”, 2014. doi:10.1111/pala.12113 (ang.).