Ryszard Kapuściński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ryszard Kapuściński
Ryszard Kapuscinski by Kubik 17.05.1997 - cropped.jpg
Ryszard Kapuściński, maj 1997
Data i miejsce urodzenia 4 marca 1932
Pińsk
Data i miejsce śmierci 23 stycznia 2007
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Styl reportaż
Ważne dzieła Cesarz
Lapidarium
Imperium
Heban
Podróże z Herodotem
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" Order Ecce Homo
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Ryszard Kapuściński w Wikicytatach
Julia Hartwig i Ryszard Kapuściński, 2006
Grób Ryszarda Kapuścińskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, 1 sierpnia 2011
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat śmierci Ryszarda Kapuścińskiego
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat pogrzebu Ryszarda Kapuścińskiego

Ryszard Kapuściński (ur. 4 marca 1932 w Pińsku, zm. 23 stycznia 2007 w Warszawie) – polski reportażysta, publicysta, poeta i fotograf, zwany "cesarzem reportażu".

Jest najczęściej, obok Stanisława Lema, tłumaczonym polskim autorem.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie nauczycielskiej. Jego ojciec walczył w 1939 w stopniu podporucznika w SGO Polesie[1]. Po 17 września dostał się do niewoli radzieckiej. Wraz z kilkoma kolegami udało mu się uciec z kolumny prowadzonej na Smoleńsk i po zamianie ubrania na cywilne powrócił do Pińska. W obawie przed deportacją do Kazachstanu wyjechał z rodziną do swoich rodziców mieszkających w Przemyślu[2], a następnie w głąb okupowanej Polski. Pozostałą część okupacji Ryszard Kapuściński wraz z rodzicami spędził w Sierakowie, w Puszczy Kampinoskiej, koło wsi Palmiry oraz w Świdrze (obecnie w granicach Otwocka).

Debiutował poetycko w wieku 17 lat w tygodniku Dziś i Jutro. W 1950 zdał maturę w warszawskim gimnazjum im. Stanisława Staszica. W latach 1953–1981 był członkiem PZPR. W 1955[3] ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego i rozpoczął pracę (początkowo jako goniec) w redakcji Sztandaru Młodych. W 1956 otrzymał pierwszą nagrodę – Złoty Krzyż Zasługi – za reportaż To też jest prawda o Nowej Hucie, opisujący trudne warunki życia robotników na budowie kombinatu. W tym samym roku odbył swą pierwszą podróż pozaeuropejską – do Indii. Odszedł z gazety w 1958, odwołany przez redakcję za poparcie dla krytycznego wobec władzy tygodnika Po Prostu.

Przeniósł się do Polityki. Od 1962 pracował dla PAP jako stały korespondent zagraniczny w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji. Dokumentował upadek cesarstwa w Etiopii i Iranie. Od 1974 w tygodniku Kultura. Przełożył na język polski Dziennik z Boliwii Che Guevary. Był zaprzyjaźniony z Salvadorem Allende.

W 1987 Royal Court Theatre w Londynie wystawił sceniczną adaptację jego książki Cesarz, opisującej upadek reżimu Haile Selassie I w Etiopii (wystawiany potem także w kraju). W 1996 wyróżniony nagrodą imienia Jana Parandowskiego, w 1999 otrzymał "Ikara". Wybrany przez środowisko dziennikarskie Dziennikarzem wieku w plebiscycie miesięcznika Press. Laureat Nagrody im. Dariusza Fikusa za rok 2004. Doktor honoris causa Uniwersytetu Śląskiego (17 października 1997)[4], Uniwersytetu Wrocławskiego (2001), Uniwersytetu Jagiellońskiego (2004) i Gdańskiego (29 stycznia 2004)[5]. Łącznie otrzymał ponad 40 nagród i wyróżnień. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Zmarł 23 stycznia 2007[6] w wieku 74 lat, po rozległym zawale serca, na oddziale kardiochirurgii szpitala przy ul. Banacha w Warszawie. Jego śmierci poświęcone zostało dużo miejsca zarówno w polskich jak i światowych mediach. Na pierwszych stronach swych wydań pisały o Kapuścińskim największe gazety, jak New York Times, Le Monde czy El Pais. Na ręce ambasadora RP w Hiszpanii kondolencje z powodu śmierci pisarza złożyła hiszpańska para królewska oraz książę Asturii. To cios dla polskiej literatury, dla polskiej kultury – tak o śmierci Ryszarda Kapuścińskiego mówił w rozmowie z dziennikarzami w tureckim Adampolu prezydent Lech Kaczyński.

Msza święta żałobna rozpoczęła pogrzeb 31 stycznia 2007 o godz. 11 w Bazylice Świętego Krzyża w Warszawie. Przewodniczył jej prymas Polski kard. Józef Glemp. Mszę koncelebrowali m.in. kapelan Rodzin Katyńskich ks. prałat Zdzisław Peszkowski, kapelan prezydenta RP, ks. prałat Roman Indrzejczyk i ks. Adam Boniecki z "Tygodnika Powszechnego". Homilię prymasa odczytał ksiądz Piotr Pawlukiewicz.

Współpraca z wywiadem PRL[edytuj | edytuj kod]

27 maja 2007 tygodnik "Newsweek Polska" w artykule Igora Ryciaka ujawnił[7], że Kapuściński od 1965 do 1972 (lub 1977) roku współpracował z wywiadem PRL. W IPN odnalazły się analizy odwiedzanych przez niego krajów i pisane przez niego opisy kilku osób, z którymi się spotykał[8].

Żona, Alicja Kapuścińska, twierdzi natomiast, że mąż nie przejmował się rejestracją (jako współpracownika) przez SB utrzymując, że wszyscy wyjeżdżający za granicę dziennikarze są umieszczeni w tych aktach jako potencjalni informatorzy[9][10].

Bibliografia podmiotowa[edytuj | edytuj kod]

Kapuściński przez wiele lat publikował w "Czytelniku", pod koniec życia w "Znaku". Przed jego śmiercią ukazały się:

Po śmierci autora wydano:

Dom przy ul. Błotnej w Pińsku – miejsce zamieszkania rodziny Kapuścińskich w latach 30. XX wieku
Dedykacje Ryszarda Kapuścińskiego w ostatnich wydanych za życia pisarza książkach, Warszawa, 2.11.2006 r.

W 2008 r. "Agora" w serii Biblioteka Gazety Wyborczej opublikowała Dzieła Wybrane Ryszarda Kapuścińskiego obejmujące 16 tomów – 12 książek (w tym Wiersze zebrane) i 4 książki mówione. Wszystkie książki zostały opatrzone esejami znanych pisarzy.

Bibliografia przedmiotowa[edytuj | edytuj kod]

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze nagrody i tytuły, które otrzymał Ryszard Kapuściński
1956
1959
1967
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki
1974
1975
  • Nagroda im. Bolesława Prusa
  • Nagroda Miesięcznika Literackiego i Nowych Książek
1976
  • Nagroda Państwowa II stopnia
1978
  • Nagroda Kultury
  • Uznanie Cesarza za trzecią książkę 40-lecia przez Politykę
  • Międzynarodowa Nagroda Dziennikarska
1980
1983
  • Cesarz książką roku wg Sunday Times
1990
1994
  • Stany Zjednoczone Nagroda Alfreda Jurzykowskiego
  • Niemcy Nagroda Niemieckich Wydawców i Księgarzy
1995
1996
  • Kanada Nagroda Fundacji Turzańskich
1997
1999
  • Statuetka Ikara za książkę Heban
  • Nagroda literacka Miast Partnerskich Torunia i Getyngi im. Samuela Bogumiła Lindego
  • Niemcy Hanzeatycka Nagroda Goethego
  • Tytuł Dziennikarza Wieku przyznany przez 50 najlepszych polskich dziennikarzy
2000
  • Włochy Premio Internazionale Viareggio Versilia
  • Włochy Nagroda literacka Ruchu Oporu za Heban
  • Włochy Nagroda Premio Internazionale Feudo di Maida za Heban
  • Włochy Nagroda Creola przyznana przez Uniwersytet Boloński za całokształt
2001
2002
2003
2004
2005

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. R. Kapuściński zgodnie z dalszym źródłem podaje nazwę Armia Polesie, ale faktycznie musiała to być SGO Polesie gen. Kleeberga
  2. Z Pińska na koniec świata, Kraj lat dziecinnych Ryszarda Kapuścińskiego (Lato było gorące), źródło: Rzeczpospolita (dodatek PLUS MINUS), 18 grudnia 2004 r. nr 297, dostępne w Internecie, dostęp 2007-01-05, 08:47 UTC+1
  3. Spis absolwentów Instytutu Historycznego UW (1945–2010). ihuw.pl. [dostęp 07 marca 2014].
  4. Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Śląskiego. [dostęp 21 lutego 2011].
  5. Lista honorowych doktoratów UG. univ.gda.pl. [dostęp 25 lutego 2011].
  6. Ryszard Kapuściński nie żyje (gazeta.pl)
  7. Bartłomiej Bajerski „Kapuściński współpracował z SB” – Dziennik.pl, 13 października 2007
  8. Bronisław Wildstein: W świetle sprawy Kapuścińskiego (pol.). Rzeczpospolita, 2007-06-02. [dostęp 2010-03-11].
  9. Dziennik.pl: Wdowa po Kapuścińskim: Mąż nie był agentem SB
  10. Beata Nowacka, Zygmunt Ziątek – "Literatura "non-fiction". Czytanie Kapuścińskiego po Domosławskim" (Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2013, s. 25)
  11. Subtelna przekora mistrza reportażu , Newsweek 28.12.2008 str. 115
  12. Wręczono złote medale "Gloria Artis". e-teatr.pl, 2005-09-10. [dostęp 2012-12-03].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]