Ryzyko zawodowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Ryzyko zawodowe, według Ministerstwa Pracy, rozumiane jest jako:

"prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń (zagrożeń) związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty oraz ich skutków dla zdrowia lub życia pracowników w postaci chorób zawodowych i wypadków przy pracy"

Pojęcie ryzyka zawodowego zostało ustalone w dyrektywie unijnej z dnia 12 czerwca 1989 roku o wprowadzeniu środków w celu zwiększenia bezpieczeństwa i poprawy zdrowia pracowników podczas pracy[1].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Ryzyko, m.in. w języku perskim znaczyło, rizi(k), 'los', 'dzienną zapłatę', a także 'chleb'; hisz. ar-risco oznacza 'odwagę' i zarazem 'niebezpieczeństwo' (podobnie fr.); ang. risk, 'sytuacja powodująca niebezpieczeństwo', choć synonimem potencjalnego źródła zagrożenia jest częściej używane słowo hazard.

W wielu encyklopediach słowo ryzyko wyprowadza się od łac. risicare, 'omijać coś'; wł. ris(i)co oznacza 'rafę', którą statek (kupiecki) powinien ominąć. Dominującym akcentem słowa ryzyko w większości kultur było historycznie, "niebezpieczeństwo zagrażające żeglarzom i handlowcom..."

Badania[edytuj | edytuj kod]

Badania nad ryzykiem w niektórych środowiskach naukowych prowadzone są jeszcze w sposób tradycyjny (w wąskim ujęciu jednej dyscypliny), przyporządkowania ryzyka jednemu zagrożeniu. Tadeusz Kaczmarek naukowo zajmuący sie problematyką "ryzyka" dostosowuje pojęcie do różnych dziedzin: "Szybko postępujący proces globalizacji gospodarki światowej wymaga, aby - korzystając z wyników badań przeprowadzonych dotychczas w poszczególnych dyscyplinach - wyjść naprzeciw nowym wyzwaniom i dostrzec ich aspekt interdyscyplinarny. W przeciwnym razie pozostaniemy z drobnymi fragmentami układanki, które stanowią przecież tylko fragment ogromnej całości..."[2]. Trudność tkwi w tym, że poszczególne dziedziny nauki w sposób zupełnie odmienny pojmują "ryzyko, zagrożenie, szansę, prawdopodobieństwo, nieokreśloność, niepewność, wytrwałość, ocenę oraz inne kategorie". Możliwość wymiany doświadczeń między rożnymi dyscyplinami jest zatem utrudniona. Istnieje kwestia uporządkowania pojęć i koncepcji ryzyka, stosowanych w rozmaitych dziedzinach, także relacji zachodzących pomiędzy nimi w każdym aspekcie działalności gospodarczej oraz życia codziennego.

Spektrum badań nad ryzykiem zostało rozszerzone w drugiej połowie XX wieku, kiedy zidentyfikowano niebezpieczeństwa związane z nowymi technologiami, występujące w przemyśle chemicznym i atomowym, biorąc pod uwagę ich potencjał zupełnie realnej i ogromnej destrukcji, trwałości i nieodwracalności negatywnych skutków w czasie. Zauważono globalne zagrożenie cywilizacyjne płynące z rozbudowy potencjału produkcyjnego koncernów zbrojeniowych.

Uczeni i politycy wyraźnie i jednoznacznie zwracają uwagę na możliwość spowodowania nieodwracalnej degradacji środowiska naturalnego w skali globalnej. Współczesne badania nad ryzykiem prowadzą do wniosku, że nie ma możliwości sformułowania jednej obiektywnej i uniwersalnej definicji ryzyka. Każda dziedzina narzuca konieczność uwzględnienia jej cech specyficznych. Nie zdołano też dotąd ujednolicić terminologii dotyczącej obszaru zdywersyfikowanego ryzyka[3].

Podstawy prawne[edytuj | edytuj kod]

  • Zgodnie z Kodeksem pracy, pracodawca "zobowiązany jest podejmować działania zapobiegające niebezpieczeństwu, jeżeli prowadzi działalność, która stwarza możliwość wystąpienia nagłego niebezpieczeństwa dla zdrowia lub życia pracowników oraz... informować pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami"[4]. Zgodnie z powyższym pracodawca zobowiązany jest:
    • informować pracowników o ryzyku zawodowym (w związku z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami);
    • stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym chorobom (w związku z pracą)[5]
  • Zgodnie z rozporządzeniem MPiPS[6] pracodawca zobowiązany jest "oceniać i dokumentować ryzyko zawodowe występujące przy określonych pracach oraz stosować niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko". W szczególności wymienia się obowiązki:
    • zapewnić organizacje pracy i stanowisk pracy w sposób zabezpieczający przed zagrożeniami wypadkowymi oraz oddziaływania czynników szkodliwych dla zdrowia i uciążliwości (uwzględniając możliwości psychofizyczne);
    • zapewnić likwidacje zagrożeń dla zdrowia i życia pracowników (przez stosowanie technologii, urządzeń, materiałów i substancji, które nie powodują zagrożeń)

Ocena ryzyka zawodowego[edytuj | edytuj kod]

Ocena ryzyka zawodowego jest to: "porównanie poziomu ryzyka, które zostało określone w wyniku dokonania oceny z poziomem, który jest uznawany za akceptowalny". Ocena ta jest ujęta w normie PN-N18002, jako procedura oceny ryzyka zawodowego:

  • zebranie informacji niezbędnych do oceny korygujących
  • identyfikacja zagrożeń
  • oszacowanie ryzyka zawodowego
  • określenie dopuszczalności
  • ustalenie niezbędnych działań

Metody oceny ryzyka zawodowego[edytuj | edytuj kod]

Literatura fachowa podaje liczne przykłady metod oceny ryzyka zawodowego, m.in.

  • matryce ryzyka'
  • wskaźniki ryzyka'
  • grafy ryzyka

Jednak jedną z popularniejszych metod jest Risk score, która pomaga określić pracodawcy poziom ryzyka zawodowego oraz dobrać stosowne środki profilaktyczne.

Dokumentacja ryzyka zawodowego[edytuj | edytuj kod]

Dokumentacja powinna zawierać następujące grupy informacji:

  • charakterystykę stanowiska
  • informacje dotyczące identyfikacji zagrożeń
  • szacowanie parametrów ryzyka i jego wartościowanie
  • informacje o kryteriach akceptacji oraz poziomu ryzyka akceptowalnego

środki ochrony konieczne do likwidacji zagrożeń lub zmniejszenia ryzyka)

  • wynik końcowy ryzyka i zalecenia monitorowania ryzyka z jego okresowa ocena
  • przepisy, normy i wytyczne przy ocenie ryzyka zawodowego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dyrektywa o wprowadzeniu środków w celu zwiększenia bezpieczeństwa i poprawy zdrowia pracowników podczas pracy, Nr 89/391/EWG, zwanej "dyrektywą ramową"
  2. Tadeusz T. Kaczmarek, Zarządzanie zdywersyfikowanym ryzykiem w świetle badań interdyscyplinarnych. Typologia i semantyka, WSZiP, Warszawa 2003, s. 4
  3. tamże, s. 4
  4. Kodeks pracy, art. 224 i 226
  5. tamże, art. 226 i 227
  6. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w spr. ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, Dz. U. Nr 129 poz. 844 ze zm., § 39

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz T. Kaczmarek, Grzegorz Ćwiek, Ryzyko kryzysu a ciągłość działania. Business Continuity Management, Warszawa 2009.
  • T. Kaczmarek, Zarządzanie ryzykiem w przedsiębiorstwie eksportującym, ODDK, Gdańsk 2001.
  • T. Kaczmarek, Ryzyko i zarządzanie ryzykiem. Ujęcie interdyscyplinarne, DIFIN, Warszawa 2004.