Rzeczownik odsłowny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Rzeczownik odsłowny (inaczej odczasownikowy, łac. gerundium) – rzeczownik utworzony od czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu. W niektórych językach gerundium może występować dodatkowo w funkcji imiesłowu przysłówkowego współczesnego lub przymiotnikowego czynnego.

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

W języku polskim formy gerundium funkcjonują jako rzeczowniki (odmieniają się przez przypadki). Najczęściej tworzy się je za pomocą przyrostka -nie, np. pływanie (od pływać). Często taką samą formę przyjmują nazwy wytworów lub obiektów, na których czynność się odbywa, np. jedzenie (od jeść). Należy odróżnić użycie tego słowa jako gerundium od użycia jako zwykłego rzeczownika odczasownikowego (gerundium: "Jedzenie kapusty może powodować wzdęcia" i rzeczownik odczasownikowy: "Kapusta to moje ulubione jedzenie"). Tak jak we wszystkich językach indoeuropejskich: w polskim także gerundium nie odmienia się w liczbie mnogiej. Nie z gerundiami pisane jest łącznie, np. niedotrzymanie terminu, niepalenie papierosów, nieuświadomienie pacjentów, nieprzestrzeganie reguł, niezatrzymanie się, niewykonanie polecenia.

W języku angielskim formy gerundialne (gerund) tworzy się za pomocą przyrostka -ing, np. waiting (od wait). Mogą oznaczać zarówno nazwę czynności, jak i występować w funkcji imiesłowowej, np. the waiting boy (="czekający chłopiec").

W języku niemieckim gerundium (Gerundium) ma taką samą formę jak bezokolicznik, jest rodzaju nijakiego i pisane wielką literą, jak wszystkie niemieckie rzeczowniki, np. das Essen (od essen). Występuje w funkcji rzeczownika będącego nazwą czynności.

W języku hiszpańskim gerundium (gerundio) ma przyrostek -ando lub -iendo (-yendo) w zależności od rodzaju koniugacji, np. caminando (od caminar), leyendo (od leer). Występuje wyłącznie w funkcji imiesłowowej.

W języku włoskim forma gerundium (gerundio) ma przyrostek -ando lub -endo, zależnie od sposobu odmiany, np. parlando (od parlare), leggendo (od leggere), finendo (od finire).

W języku węgierskim gerundium (gerundium) tworzy się poprzez dodanie przyrostka -ás albo -és do tematu czasownika, w zależności od jego harmonii wokalicznej, np. elrejtés (od. elrejt), úszás (od. úszik).

W języku łacińskim gerundium występuje w funkcji rzeczownikowej prawie wyłącznie w przypadkach zależnych, np. facultas dicendi (="zdolność mówienia").

Sposoby wyrażania teraźniejszości[edytuj | edytuj kod]

W niektórych językach istnieją konstrukcje gramatyczne zawierające formę gerundium, służące do wyrażania czynności odbywającej się w chwili mówienia.

Język angielski[edytuj | edytuj kod]

W języku angielskim istnieją dość liczne czasy gramatyczne, np. czas teraźniejszy ciągły (Present Continuous). Tworzy się go w następujący sposób:

Podmiot + odmieniony czasownik to be (być) + gerundium.

Przykłady:

  • What are you doing? – Co robisz?
  • They are watching TV at the moment. – Oni w tej chwili oglądają telewizję.

Pozostałe z czasów Continuous

Past Continuous was/were doing Present Perfect Continuous have/has been doing Past Perfect Continuous had been doing Future Continuous will be doing Future Perfect Continuous will have been doing

Język hiszpański[edytuj | edytuj kod]

W języku hiszpańskim istnieje konstrukcja estar + gerundio, składająca się z odmienionego czasownika estar (być odnoszące się do stanu przejściowego, w odróżnieniu od serbyć używane przy określaniu cechy stałej) oraz formy gerundium.

Przykłady:

  • ¿Qué estás haciendo? – Co robisz (w tej chwili)?
  • Estamos escuchando la radio. – Słuchamy radia (w tym momencie).

Język włoski[edytuj | edytuj kod]

W języku włoskim istnieje konstrukcja stare + gerundio, składająca się z odmienionego czasownika stare (czuć się, przebywać, być, "zwykłe" być to po włosku essere) oraz formy gerundium.

Przykłady:

  • Che stai facendo? – Co robisz (w tej chwili)?
  • Stiamo parlando. – Rozmawiamy (w tym momencie).
  • Marco sta leggendo un giornale. – Marco (właśnie) czyta gazetę.
  • Stavo andando al cinema, quando l'ho vista. – Szedłem (właśnie) do kina, kiedy ją zobaczyłem.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Czasowniki, formy gerundium, zdania oraz ich tłumaczenia na język polski zostały zaczerpnięte z programów firmy Edgard Multimedia: "Hiszpański w pigułce 2.0", "Włoski w pigułce 2.0".