Rzeczownik odczasownikowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Rzeczownik odsłowny)
Skocz do: nawigacja, szukaj

Rzeczownik odczasownikowy, rzeczownik odsłowny (łac. gerundium) – rzeczownik utworzony od czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu.

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

W języku polskim rzeczownik odczasownikowy odmienia się przez przypadki, jak większość rzeczowników. Najczęściej tworzy się go za pomocą przyrostka -nie lub -cie, na przykład pływanie (od pływać), mycie (od myć). Często taką samą formę przyjmują nazwy wytworów lub obiektów, na których czynność się odbywa, np. jedzenie (od jeść). Należy odróżnić użycie tego słowa w funkcji gerundialnej (zazwyczaj jest to wówczas rzeczownik abstrakcyjny) od użycia go w funkcji zwykłego rzeczownika, często konkretnego (rzeczownik odsłowny: „Jedzenie kapusty może powodować wzdęcia”, „Mieszkanie na poddaszu nie trwało długo, bo wkrótce otrzymali lepszy lokal”; rzeczownik konkretny: „Kapusta to moje ulubione jedzenie”, „Kupili nowe mieszkanie”). Nie z rzeczownikami odczasownikowymi pisze się łącznie, na przykład: niedotrzymanie terminu, niepalenie papierosów, nieuświadomienie pacjentów, nieprzestrzeganie reguł, niezatrzymanie się, niewykonanie polecenia.

W języku angielskim formę gerundialną (gerund) tworzy się za pomocą przyrostka -ing, np. waiting („czekanie”). Uwaga: w ten sam sposób tworzy się w języku angielskim imiesłów przysłówkowy współczesny oraz imiesłów przymiotnikowy czynny, czyli waiting może znaczyć „czekający/-a/-e” albo „czekając” (w zależności od funkcji w zdaniu i/lub kontekstu).

W języku niemieckim forma gerundialna (Gerundium) ma taką samą postać jak bezokolicznik, jest rodzaju nijakiego i pisana wielką literą, jak wszystkie niemieckie rzeczowniki, np. das Essen (od essen). Występuje w funkcji rzeczownika będącego nazwą czynności.

W języku hiszpańskim forma gerundialna (gerundio) ma przyrostek -ando lub -iendo (-yendo) w zależności od rodzaju koniugacji, np. caminando (od caminar), leyendo (od leer). Występuje wyłącznie w funkcji imiesłowowej.

W języku włoskim forma gerundialna (gerundio) ma przyrostek -ando lub -endo, zależnie od sposobu odmiany, np. parlando (od parlare), leggendo (od leggere), finendo (od finire).

W języku węgierskim formę gerundialną (gerundium) tworzy się poprzez dodanie przyrostka -ás albo -és do tematu czasownika, w zależności od jego harmonii wokalicznej, np. elrejtés (od. elrejt), úszás (od. úszik).

W języku łacińskim gerundium występuje w funkcji rzeczownikowej prawie wyłącznie w przypadkach zależnych, np. facultas dicendi („zdolność mówienia”).

Sposoby wyrażania teraźniejszości[edytuj | edytuj kod]

W niektórych językach istnieją gerundialne konstrukcje gramatyczne służące do wyrażania czynności odbywającej się w chwili mówienia[potrzebne źródło].

Język hiszpański[edytuj | edytuj kod]

W języku hiszpańskim istnieje konstrukcja estar + gerundio, składająca się z odmienionego czasownika estar (być odnoszące się do stanu przejściowego, w odróżnieniu od serbyć używane przy określaniu cechy stałej) oraz formy gerundium.

Przykłady:

  • ¿Qué estás haciendo? – Co robisz (w tej chwili)?
  • Estamos escuchando la radio. – Słuchamy radia (w tym momencie).

Język włoski[edytuj | edytuj kod]

W języku włoskim istnieje konstrukcja stare + gerundio, składająca się z odmienionego czasownika stare (czuć się, przebywać, być, "zwykłe" być to po włosku essere) oraz formy gerundium.

Przykłady:

  • Che stai facendo? – Co robisz (w tej chwili)?
  • Stiamo parlando. – Rozmawiamy (w tym momencie).
  • Marco sta leggendo un giornale. – Marco (właśnie) czyta gazetę.
  • Stavo andando al cinema, quando l'ho vista. – Szedłem (właśnie) do kina, kiedy ją zobaczyłem.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Czasowniki, formy gerundium, zdania oraz ich tłumaczenia na język polski zostały zaczerpnięte z programów firmy Edgard Multimedia: "Hiszpański w pigułce 2.0", "Włoski w pigułce 2.0".