Rzepa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rzepa
Brassica rapa turnip.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Rodzaj kapusta
Gatunek kapusta właściwa
Podgatunek rzepa
Nazwa systematyczna
Brassica rapa L. subsp. rapa
Synonimy

B. campestris var. rapa (L.) C. Hartm.,
B. campestris subsp. rapifera (Metzg.) Sinskaya,
B. napus var. quadrivalvis (Hook. f. & Thomson) O. E. Schulz,
B. quadrivalvis Hook. f. & Thomson,
B. rapa subsp. rapifera Metzg.,
B. rapa var. septiceps L. H. Bailey,
B. septiceps (L. H. Bailey) L. H. Bailey[2]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Organy spichrzowe jednej z odmian

Kapusta właściwa typowa, rzepa właściwa typowa, najczęściej jednak nazywana w skrócie rzepą (Brassica rapa subsp. rapa) – podgatunek kapusty właściwej, należący do rodziny kapustowatych (dawniej zwanej rodziną krzyżowych). Znany jest wyłącznie z uprawy, nie rośnie dziko[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
U roślin zasianych wczesną wiosną łodyga, kwiaty i owoce wytwarzają się w tym samym roku (roślina jednoroczna). Zwykle jednak rzepa uprawiana jest jako poplon ścierniskowy. Wówczas pęd kwiatowy wytwarza się dopiero w drugim roku (roślina dwuletnia) – oczywiście, jeżeli korzenie nie zostaną wykopane.
Korzeń
Zgrubiały, o ostrym smaku, bardzo podobnym do smaku rzodkiewki. W dolnej części zwykle jasny, w górnej czerwony, ciemnoczerwony lub prawie czarny (u różnych odmian uprawnych).
Łodyga
Wzniesiona, wyprostowana, rozgałęziająca się. Ma wysokość 60-120 cm.
Liście
Dolne lirowatego kształtu i owłosione, zielonego koloru, górne jajowate, ząbkowane, sine. Najwyższe liście całobrzegie. Swoją nasadą obejmują łodygę.
Kwiaty
Drobne, złocistożółtego koloru o płatkach długości 6-12 mm. Kwiaty przewyższają skupione na szczycie pędu pączki. Kwiaty słabo przedsłupne, samopylne.
Owoc
Łuszczyna.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina uprawna: Rzepa uprawiana jest jako warzywo o jadalnej bulwie, popularne w strefie klimatu umiarkowanego na całym świecie. Odmiany o bulwach mniejszych, lecz delikatniejszych w smaku uprawiane są jako żywność dla ludzi, natomiast większe, lecz o mniejszych walorach smakowych uprawia się na paszę dla zwierząt hodowlanych. Rzepa jest często uprawiana w Europie, zwłaszcza w jej chłodniejszych rejonach. Dobrze aklimatyzuje się nawet w chłodniejszym klimacie, a jej bulwy mogą być przechowywane przez kilka miesięcy od ich zebrania.
  • Historia uprawy: Dokładne miejsce pierwotnego występowania rzepy nie jest znane. Przypuszcza się, że warzywo to może pochodzić z Afganistanu, Pakistanu lub z rejonu Morza Śródziemnego. Rzepa była uprawiana w starożytnej Grecji i w Cesarstwie rzymskim. Znaleziska pochodzące z roku ok. 1500 p.n.e z Indii świadczą o pozyskiwaniu oleju z nasion rosnącej dziko rzepy. Znaleziska neolityczne poświadczają występowanie rzepy w chłodnym klimacie. Tę samą odmianę uprawiają współcześni rolnicy.
  • Roślina pastewna uprawiana w międzyplonie ścierniskowym. Cenne są liście, które zawierają więcej suchej masy i białka niż korzenie.
  • Roślina kosmetyczna używana w kosmetyce; wywar z liści służy jako odżywka do przetłuszczających się włosów z łupieżem[3] (wzmacnia włosy, zapobiega wypadaniu), ugotowana i przetarta bulwa służy jako maseczka do twarzy przeciw trądzikowi i wypryskom.
  • Rzepa jest dobrym źródłem witaminy PP, witaminy C, beta-karotenu i witamin z grupy B. Pomaga leczyć zakażenia układu moczowego. Działą moczopędnie, bakteriobójczo i wzmacniająco[4].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Wymaga gleb piaszczysto-gliniastych lub gliniasto-piaszczystych, najlepiej żyznych i niezakwaszonych. Roślina nie lubi podłoża suchego i dlatego podczas jej wzrostu w okresach bez opadów należy ją podlewać. Uprawiana jest z nasion wysiewanych bezpośrednio do gruntu w okresie kwietnia-sierpnia[5].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001-. [dostęp 2010-05-13].
  2. 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-27].
  3. Bohumír. Hlava: Rośliny kosmetyczne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1984, s. 184. ISBN 83-09-00765-5.
  4. Rzepa (pol.). 2013. [dostęp 2013-02-10].
  5. Magdalena Michalak: Rzepa (pol.). 2013. [dostęp 2013-11-20].
Wikibooks-logo.svg
Zobacz publikację na Wikibooks:
Uprawa rzepy