Rzepedź

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rzepedź
Cerkiew w Rzepedzi
Cerkiew w Rzepedzi
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Komańcza
Wysokość 430 m n.p.m.
Liczba ludności (2010) 1400
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-542
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0354420
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Rzepedź
Rzepedź
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rzepedź
Rzepedź
Ziemia 49°22′27″N 22°06′45″E/49,374167 22,112500
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości
Rzepedź na mapie Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1938 roku
Tablica w Rzepedzi upamiętniająca pobyt Wincentego Pola w Bieszczadach i Beskidzie Niskim
Kombinat drzewny w Rzepedzi - drewno czeka na rozładunek

Rzepedźwieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Komańcza, na pograniczu Beskidu Niskiego i Bieszczadów. Składa się z dwóch części: historycznej w dolinie potoku Rzepedka oraz późniejszej, przemysłowej u zbiegu rzek Osławy i Osławicy. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego. Przez wieś przebiega droga wojewódzka 892. Nazwa wsi wywodzi się z języka Wołochów - repede znaczy szybki, bystry potok.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rzepedź lokowano jako wieś królewską w 1526 na mocy przywileju wydanego przez starostę sanockiego Mikołaja Wolskiego. Z tego roku pochodzi też wzmianka o pierwszej cerkwi we wsi. W 1565 obrabiano tu 22 łany kmiece oraz po 1 łanie popa i kniazia. W 1657 w trakcie swojego pochodu przez Karpaty wieś najechał i zniszczył Jerzy Rakoczy. Po spustoszeniu wsi obrabiano tu 2,5 łana ziemi.

Wieś należała do ziemi sanockiej wchodzącej w skład województwa ruskiego. W wyniku I rozbioru Polski znalazła się w zaborze austriackim, w cyrkule leskim, a następnie sanockim.

Po rozbiorach Rzepedź należała do dóbr rządowych. Na początku XIX w. kupił ją Jan Kanty Podolecki. Przed przybyciem do Rzepedzi przebywał w Lesku w majątku Wincentego Krasickiego, gdzie spędził dzieciństwo i młodość. Po jego śmierci, przeniósł się wraz z rodzicami do Rzepedzi. Tu mieszkał przez kolejne 20 lat, badając kulturę Łemków i prowadząc działalność społeczno-polityczną oraz zarządzając majątkiem w Rzepedzi. Dwór w Rzepedzi stał się miejscem ożywionego życia towarzyskiego i schronienia dla powstańców i emisariuszy. Na podstawie miejscowego podania napisał powieść; "Hnatowe Berdo" i "Elegię na śmierć wieszcza z Miodobrodu Tymona Zaborowskiego".

W 1824 wybudowano, a następnie dwa lata później konsekrowano zachowaną do dziś cerkiew greckokatolicką pw. św. Mikołaja. W 1896 cerkiew przebudowano i odnowiono.

Po 1832 wieś nabył Stanisław Niezabitowski, oficer wojsk polskich, który po upadku powstania listopadowego osiadł tu na resztę życia. W 1876 pochowany na cerkiewnym cmentarzu. Nagrobek zachowany do dziś.

W 1889 we wsi znajdowało 117 domostw (775 mieszkańców: 712 grekokatolików, 42 żydów, 21 rzymskich katolików)[1].

W czasie I wojny światowej w okolicach toczyły się ciężkie walki. Od listopada 1918 do stycznia 1919 wieś znajdowała się na na terenie Republiki Komańczańskiej.

Według spisu z 1921 było tu 141 domów i 817 mieszkańców (w tym 745 grekokatolików, 44 rzymskich katolików, 28 żydów). W 1938 - 126 domów.

W latach 20. XX w. Jan syn Stanisława Potockiego z Rymanowa wybudował linię kolejki wąskotorowej o długości ok. 10 km obejmującej Rzepedź-Duszatyn-Mików. Służyła do transportu drewna.

Rzepedź stanowiła garnizon macierzysty Batalionu KOP "Komańcza".

Po II wojnie światowej wieś wysiedlono w ramach akcji "Wisła". Pozwolono zostać tylko kilku rodzinom zatrudnionym na kolei. Cerkiew upaństwowiono i przekazano pod zarząd łacińskiej parafii w Komańczy. Po 1956 cześć dawnych mieszkańców powróciła. Na początku lat 60. XX w. powstały w Rzepedzi Bieszczadzkie Zakłady Przemysłu Drzewnego. Fabryka produkowała m.in. płyty wiórowe i sztuczny dym wędzarniczy. Zatrudniała ok. 700 osób (obok zakładu wybudowano osiedle pracownicze). Wraz z budową Zakładów zaplanowano odbudowę i rozbudowę kolejki wąskotorowej. Przedwojenną linię przedłużono z Mikowa do Smolnika oraz połączono z drugą linią Nowy Łupków-Majdan. Kolejka dowoziła surowiec do fabryki. W latach 90. XX w. Zakłady zlikwidowano.

W 1982 wybudowano katolicki kościół parafialny pw. Błogosławionego Maksymiliana Kolbego. W 1987 cerkiew pw. św. Mikołaja powróciła do parafii greckokatolickiej w Komańczy.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krukar, Olszański i in.: Bieszczady. Przewodnik. Wyd. XIII. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2012, s. 350.
  • Kryciński Stanisław.: Cerkwie w Bieszczadach. Wyd. III. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2005, s. 187-190.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]