Rzepin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w woj. lubuskim. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Rzepin.
Rzepin
Ratusz
Ratusz
Herb Flaga
Herb Rzepina Flaga Rzepina
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat słubicki
Gmina Rzepin
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XIII wiek
Burmistrz Sławomir Dudzis
Powierzchnia 11,42 km²
Wysokość ok. 50 m n.p.m.
Populacja (31.12.2013)
• liczba ludności
• gęstość

6660[1]
566 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 95
Kod pocztowy 69-110
Tablice rejestracyjne FSL
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Rzepin
Rzepin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rzepin
Rzepin
Ziemia 52°20′47″N 14°49′56″E/52,346389 14,832222
TERC
(TERYT)
4081005044
SIMC 0935682
Urząd miejski
pl. Ratuszowy 1
69-110 Rzepin
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Rzepin (niem. Reppen) – miasto w woj. lubuskim, w powiecie słubickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Rzepin.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie

Miasto położone przy drodze krajowej nr 92, w odległości 21 km od Słubic, 66 km od Gorzowa Wlkp., 85 km od Zielonej Góry, 170 km od Szczecina, 150 km od Poznania, 250 km od Wrocławia i 450 km od Warszawy. Przez Rzepin przebiega autostrada A2. Leży na terenie Ziemi Lubuskiej w zachodniej części Pojezierza Lubuskiego na terenie Równiny Torzymskiej (315.43[2]), w polodowcowej dolinie o południkowym przebiegu[3].

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. gorzowskiego.

Części miasta: Stare Miasto, GCM, Zatorze, os. Sikorskiego oraz os. Kilińskiego (w tym Rzepinek). Do strefy podmiejskiej zalicza się Starościn.

Wody

Przez miasto przepływa rzeka Ilanka, prawobrzeżny dopływ Odry, która poniżej miasta na Nowym Młynie przyjmuje dopływ Rzepię. Ciekawostką hydrologiczną jest zjawisko bifurkacji na rzece Ilance, która powyżej Rzepina rozwidla się i część wód z niej płynie rzeką Łęczą do dorzecza Warty. W okolicy miasta znajdują się liczne jeziora polodowcowe, m.in.: Busko, Długie – kąpielisko miejskie, Głębiniec, Linie, Lubińskie, Oczko, Papienko (Popienko), Rzepsko.

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Geneza nazwy miasta na gruncie języków słowiańskich nie budzi wątpliwości. Berghaus w 1856 roku badał pochodzenie nazwy od słów: repina – ludowa nazwa klonu, rjepa – rzepa lub też rjepnik – pole porośnięte rzepą; Mucke uważał, że może być to nazwa pochodząca od słowa ryby – Rybin, Rybek, Rybno – osada rybaków (miasto położone nad rzeką). Współczesna etymologia polska (Rospond[4], Rymut, Malec[5]) jednoznacznie opowiada się za pochodzeniem nazwy od przezwiska Rzepa lub rośliny rzepy.

Po II wojnie światowej miasto przez krótki okres nosiło nazwę Rypin Lubuski[6][7]. Nazwa Rzepin została wprowadzona rozporządzeniem ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 roku[8].

Historia miasta[edytuj | edytuj kod]

Rynek i kościół w Rzepinie (ok. 1900 r.)

Miasto powstało w miejscu X-wiecznego grodu i rzemieślniczego podgrodzia zlokalizowanego przy miejscu dogodnej przeprawy przez Ilankę. Najstarsza wzmianka o Rzepinie pochodzi z 1297 roku – w tym czasie żył bowiem pleban de Repin – Iacobus Craft – i jego obecność została odnotowana podczas uroczystości nadawania wsi Wystok paradyskiemu klasztorowi.

Rzepin zawsze związany był z ziemią torzymską (ziemią lubuską), która do 1249 roku należała do książąt śląskich. W II poł. XIII wieku została odstąpiona przez arcybiskupów magdeburskich margrabiom brandenburskim. Od tego czasu losy Rzepina były burzliwe: był wielokrotnie sprzedawany, a ziemie należące do miasta konfiskowane. Dawny Rzepin był miastem rzemieślniczym, istniały tu cechy sukienników, rzeźników, piekarzy i szewców, w mieście działał młyn wodny, wielkim przywilejem Rzepina było rybołówstwa oraz browarnictwo. Rozwój miasta powodowany zaradnością oraz walecznością mieszkańców miasta był niestety hamowany przez różne plagi, klęski i epidemie jakie dotykały Rzepin oraz liczne pożary, a szczególnie jeden, w którym spłonął zabytkowy ratusz.

Średniowieczne miasto posiadało kształt zbliżony do prostokąta 300 x 400 m. Podłużnie i poprzecznie przecinały miasto po trzy równoległe ulice, wyodrębniające średniowieczny rynek. Najstarszy plan Rzepina pochodzi z 1725 roku i został sporządzony przez Eichlera.

Stare miasto zwartą zabudową jest na prawym brzegu Ilanki, a z pozostałych stron otoczone było rowem (fosą miejską), później zasypanym ze względu na niekorzystny wpływ wilgotnego mikroklimatu – na jego miejscu obecnie istnieją alejki spacerowe.

Kaplica gotycka przy kościele pw. NSPJ

W XIV i XV wieku miasto określano przymiotnikiem "nowy", co może świadczyć o nowej lokalizacji miasta lub o nowych prawach miejskich: 28 lipca 1329 r. – Newen Reppin, 1335 r. – Nyen Rypin, 1441 r. – Nyen Reppen. Być może gród został przeniesiony w bardziej dogodne miejsce, ponieważ nad Ilanką między Tarnawą Rzepińską a Starościnem zachowało się wcześniejsze grodzisko. W literaturze niemieckiej spotykamy: Reppin, Reppen; natomiast w polskiej: Rypin lub Rzepin. W 1437 roku pojawiła się jeden raz nazwa Stat Kleynen Reppin, ale próba nazwania miasta "małym" nie przyjęła się. Od połowy XV wieku nazwa miejscowości pisana jest bez przymiotnika. Przez krótki okres po wojnie miasto nazwano Rypin Lubuski względnie Rypin[9], a pod koniec lat 40. używana była już obecna forma.

Po wojnie Rzepin był również miastem powiatowym (powiat rzepiński z siedzibą w Słubicach).

Krótka historia miasta w datach 1850-1945[10]:

  • 1869 – budowa linii kolejowej Frankfurt nad Odrą – Rzepin – Poznań
  • 1875 – budowa linii kolejowej Szczecin – Rzepin – Głogów
  • 1881 – budowa szpitala Fundacji Richtera (nieistniejący budynek przy ul. Słubickiej)
  • 1890 – budowa linii kolejowej Rzepin – Ośno LubuskieSulęcin - Międzyrzecz
  • 1904 – Rzepin zostaje siedzibą powiatu rzepińskiego
  • 1911-1913 – budowa nowych szkół podstawowej i średniej
  • 1926 – powstanie i parcelacja nowych terenów osadniczych przy Drenziger Weg (obecnie ul. Słowackiego)
  • 1927 – powstanie nowego kąpieliska miejskiego i placu sportowego nad jez. Długie
  • 1929 – budowa nowej poczty miejskiej (obecnie przy ul. Wojska Polskiego)
  • 1939 – wg spisu powszechnego z 17 maja miasto liczyło 6442 mieszkańców, obszar miasta wynosił 2610,6 ha
  • 1945 – zajęcie Rzepina przez wojska sowieckie i przekazanie administracji polskiej; wysiedlenie dotychczasowej ludności miasta

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Budynek Liceum Ogólnokształcącego
Budynek hotelu Kaliski w Rzepinie
Cmentarz żołnierzy sowieckich

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[11]:

  • kościół parafialny pod wezwaniem św. Katarzyny, obecnie pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa, wzniesiony około połowy XIII wieku w stylu późnoromańskim, XIV wieku, przebudowany w 1878 w stylu neogotyckim, dobudowano wtedy również wieżę dzwonniczą. Ze starej świątyni pozostały kamienne mury południowej i północnej elewacji oraz prezbiterium wraz z charakterystyczną trójką okien; od strony północnej do kościoła przylega gotycka ceglana kaplica z XV wieku z ostrołukowym portalem i o sklepieniu krzyżowo-żebrowym[12]; 19-głosowe organy z 1879 r.; obecnie kościół parafialny, znajduje się w centrum miasta przy pl. Kościelnym
  • dworek myśliwski – klasycystyczny, wzniesiony w XVIII wieku; obecnie przy ul. Słubickiej 12

inne zabytki:

  • ratusz miejski – gmach wzniesiony w 1833 roku, znacznie zniszczony podczas wojny, odbudowany w latach 1950-60
  • budynek Szkoły Podstawowej z początku XX wieku
  • budynek Liceum Ogólnokształcącego z początku XX wieku
  • pałacyk przy ul. Poznańskiej 26 z początku XX wieku, zwany „Czekoladową Willą”
  • budynek dworca kolejowego z XIX wieku
  • kamienice z XIX oraz początku XX wieku, m.in. hotel Kaliski
  • młyn wodny – z początku XIX wieku, obecnie napędzany turbiną elektryczną.
  • dąb „Piast” – pomnik przyrody, dąb szypułkowy o 613 cm obwodu i 20 m wysokości (wiek ok. 700 lat), znajduje się na terenie osady Liszki ok. 3 km na południe od miasta
  • ścieżka ekologiczna „Bobrowym Szlakiem” – na rzeczce Rzepia przy jej ujściu do Ilanki, początek przy leśniczówce w osadzie Nowy Młyn
  • cmentarz żydowski

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Źródło:[13]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W 1991 roku na terenie byłej betoniarni użytkowanej przez firmę meblową „Karat” powstała fabryka mebli tapicerowanych „Steinpol Meble” należąca do koncernu Steinhoff International Holdings. Jest to obecnie największy zakład pracy w mieście[14].

Inne zakłady w Rzepinie to m.in. mleczarnia oraz producent wód mineralnych „Rzepinianka”. Prócz tego w mieście istnieje Kostrzyńsko-Słubicka Specjalna Strefa Ekonomiczna[15].

Swoją siedzibę miał tu Lubuski Kombinat Rolny, wcześniej krótko siedziba była w Górzycy.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowa lokomotywa parowa Ty51 na stacji w Rzepinie - pomnik

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

W obrębie miasta przebiegają drogi:

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się stacja kolejowa Rzepin przez którą przebiega linia kolejowa nr 3 łącząca Warszawę z Frankfurtem nad Odrą, linia kolejowa nr 273 „Nadodrzanka” łącząca Wrocław ze Szczecinem oraz nr 364 łącząca Rzepin z Międzyrzeczem oraz Wierzbnem. Miasto jest ważnym węzłem kolejowym[16].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkół Ogólnokształcących:
    • Szkoła Podstawowa im. H. Sienkiewicza
    • Gimnazjum Publiczne im. J. Kochanowskiego
    • Liceum Ogólnokształcące im. S. Staszica
  • Zespół Szkół Leśnych w Starościnie (Od niedawna Technikum Leśne w Starościnie im. prof. Jana Miklaszewskiego)

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa Miejski Dom Kultury działający od stycznia 2005 roku. Przy MDK działa również Kino „Chrobry”.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Gotycki kościół NSPJ w Rzepinie

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

W Rzepinie znajdują się następujące obiekty sportowe:

  • Stadion Miejski przy ul. Poznańskiej; pojemność: 1000 miejsc w tym 630 siedzących
  • hala widowiskowo – sportowa przy Zespole Szkół Ogólnokształcących
  • boiska piłkarskie przy ul. Lipowej i Zachodniej

Istnieje tu także Miejski Klub Sportowy „Ilanka” Rzepin, założony w listopadzie 1965 roku w wyniku fuzji ZKS „Kolejarz” Rzepin i KS „Jeleń” Rzepin. Charakterystyczne barwy zespołu: niebiesko-białe[18][19]. W sezonie 2014/2015 sekcja piłkarska klubu występuje w IV lidze lubuskiej.

Ilanka posiada również sekcję atletyczną (Athletic Team). Zawodnicy sekcji wielokrotnie zdobywali medale Mistrzostw Świata i Europy w Wyciskaniu Sztangi Leżąc federacji WPC (World Powerlifting Congress) oraz WUAP (World United Amateur Powerlifting). Istnieje też sekcja brydża sportowego.

W lutym 2013 roku powstał Siatkarski Klub Sportowy „Piast” Rzepin. Występuje w III lidze seniorów.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Puszcza Rzepińska[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Puszcza Rzepińska.

Od początku istnienia miasta wielkim atutem Rzepina były lasy, które go otaczały. Lasy nadane zostały miastu już przed XIV wiekiem, niestety na skutek pomyłki władz Rzepina podczas naliczania podatków w 1553 roku zostały skonfiskowane i pozostał jedynie skrawek rachitycznego drzewostanu. W okolicy Rzepina znajdowały się dwa lasy królewskie, co dowodzi jak obfite w zwierzynę łowną były te tereny. W XVIII wieku założone zostało nadleśnictwo oraz istniejąca do dziś leśniczówka Dąbrowa vel Osęka (obecnie część osady Rzepinek). Obecnie określenie Puszcza Rzepińska lub Brama Lubuska należy raczej traktować jako nazwę historyczną, ewentualnie synonimiczną dla Puszczy Lubuskiej, czyli dużych obszarów leśnych w woj. lubuskim w otoczeniu głównie Rzepina i Torzymia. Rzepin jest siedzibą nadleśnictwa.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne

  • szlak turystyczny czerwony Rzepin PKP – Rzepin rynek – Rzepin, ul. J. Kilińskiego – Rzepinek – Dąb „Piast” – Grodno – Jezioro Supno – Jezioro Głębokie – Sądów – Drzeniów (dalej do Krosna Odrzańskiego)

Trasy rowerowe

  • szlak rowerowy czerwony Słubice – Drzecin – Stare Biskupice – Nowe Biskupice – Gajec – Rzepin – Rzepinek – Nowy Młyn – Jerzmanice Lubuskie – Radzikówek – Radzików – Sądów – Cybinka – Białków – rez. „Młodno” – Krzesin[20]

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Ratusz w Rzepinie

Burmistrzowie[edytuj | edytuj kod]

  • ok. 1769: Christoph Schmiedicke (1725-1800)
  • ok. 1806: David Stubenrauch (1774-1839)
  • ok. 1947: Denis Wiatr
  • 2002-2006: Edward Chocianowski (KWW SLD-UP, członek SLD)
  • 2006-2014: Andrzej Skałuba (KWW Rzepińskie Porozumienie Samorządowe, członek PO)
    • 2006-2010: wiceburmistrz Sławomir Dudzis
    • 2010-2014: wiceburmistrz Wojciech Skwarek
  • od 2014: Sławomir Dudzis (KWW Sławomira Dudzisa)
    • od 2014: wiceburmistrz Krystian Pastuszak

Przewodniczący Rady Miejskiej[edytuj | edytuj kod]

  • 2010-2014: Robert Łukaszewicz (KWW Omega Rzepin)
    • 2010-2014: wiceprzewodniczący Jarosław Dudzis (KWW Omega Rzepin)
    • 2010-2014: wiceprzewodniczący Damian Utracki (KWW Regionaliści Rzepin)
  • od 2014: Damian Utracki (KWW Regionaliści Rzepin)
    • od 2014: wiceprzewodniczący Józef Olesek (KWW Nasza Gmina Rzepin)
    • od 2014: wiceprzewodniczący Andrzej Pych (KWW Nasza Gmina Rzepin)

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie: Niemcy Hoppegarten[21]

Przypisy

  1. Statystyka Gminy Rzepin (Stan w dniu 31.12.2012 r.), Urząd Miasta i Gminy Rzepin, grudzień 2013, Rzepin.
  2. Kondracki J. 1994. Geografia Polski. Mezoregiony fizycznogeograficzne. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa.
  3. Mileska M. I. (red.) 1956-1959. Słownik geografii turystycznej Polski. 1 (1956), 2 (1959). Komitet dla Spraw Turystyki, Warszawa.
  4. Rospond S. 1984. Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Zakł. Nar. im. Ossolińskich, Wydawnictwo. Wrocław.
  5. Malec M. 2003. Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa.
  6. Koleje Pomorza Przyodrzańskiego 1:1 000 000 Dyr. Okręg. Kolei Państw. w Szczecinie, 1946 [1]
  7. Historia miasta (pol.). rzepin.pl. [dostęp 28 sierpnia 2010].
  8. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85, s. 2)
  9. Dz.U. 1945 nr 33 poz. 196
  10. Beyer W., Gentsch F. (red.). 1992. Sternberger Land. Eine ostdeutsche Landschaft. Heimatkreisbetreuung Weststernberg, Iserlohn.
  11. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego - stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 5.2.13]. s. 57.
  12. Eckert M., Umiński T. 1965. Ziemia Słubicko-Rzepińska. Przewodnik turystyczno-krajoznawczy. Lubuskie Towarzystwo Kultury, Zielona Góra.
  13. Ludność Rzepina w latach 1875-1939 (niem.). [dostęp 20 stycznia 2015].
  14. steinpol.com.pl – Historia (pol.).
  15. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2008 r. (Dz. U. z 2008 r. Nr 232, poz. 1551)
  16. rzepin.net – Rzepin istotnym węzłem kolejowym (pol.).
  17. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  18. Steinpol Ilanka Rzepin. [dostęp 4 grudnia 2010].
  19. 90minut.pl: Skarb - Ilanka Rzepin (pol.). [dostęp 04-12-2010].
  20. Pojezierze Lubuskie. Mapa turystyczna 1:100 000. Zakł. Kartogr. Sygnatura, Zielona Góra. 2004. ISBN 83-87873-51-9.
  21. Program: Trzy lata współpracy Gminy Rzepin i Hoppegarten

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Eckert/ Tadeusz Umiński: Ziemia słubicko-rzepińska, Lubuskie Towarzystwo Kultury, Zielona Góra 1965.
  • Jarosław Lewczuk, Błażej Skaziński, Bożena Grabowska: Zabytki północnej części województwa lubuskiego. Gorzów Wlkp.: WUOZ, 2004. ISBN 83-921289-0-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]