Rzezawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rzezawa
Herb
Herb Rzezawy
Urząd Gminy w Rzezawie
Urząd Gminy w Rzezawie
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat bocheński
Gmina Rzezawa
Liczba ludności (2006) 2500
Strefa numeracyjna (+48) 14
Kod pocztowy 32-765
Tablice rejestracyjne KBC
SIMC 0830240
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Rzezawa
Rzezawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rzezawa
Rzezawa
Ziemia 49°59′N 20°31′E/49,983333 20,516667Na mapach: 49°59′N 20°31′E/49,983333 20,516667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kościół parafialny pod wezwaniem Trójcy Przenajświętszej i św. Leopolda
Cmentarz, w tle kaplica
Budynek szkoły podstawowej i gimnazjum
Hala sportowa przy szkole podstawowej i gimnazjum
Obelisk na przejeździe kolejowym, upamiętniający tragiczną śmierć Janusza Kuliga

Rzezawawieś gminna w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Rzezawa, w zachodnim krańcu Kotliny Sandomierskiej, na północny wschód od Bochni.

W latach 1975−1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Rzezawa.

Przez miejscowość przebiega autostrada A4 (trasa europejska E40) oraz drogi krajowe DK75 i DK94.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Rzezawa położona jest w południowej części gminy. Sąsiaduje z sołectwami:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Rzezawa (wtedy "Zyrawa") pojawia się w dokumencie z datą 1264, prawdopodobnie jest to błędnie napisana data 11 października 1274. W dokumencie tym, pisanym po łacinie, jest określenie hambno cum Ziraud, co w tłumaczeniu z łaciny i na język współczesny brzmiałoby Rzezawa przy Żabnie. Nie można jednoznacznie stwierdzić, czy dotyczy to wsi Rzezawa dziś istniejącej. Nazwa Rzezawa ani Zyrawa nie pojawia się później w najbliższej okolicy Żabna. Zdania historyków są podzielone.

Wieś założona została w wyniku akcji kolonizacyjnej Kazimierza Wielkiego na prawie niemieckim. Przypuszcza się, że było to w połowie XIV w. (1350?), ponieważ 10 lutego tego samego roku został wydany akt lokacyjny wsi Borek. Król po naradzie wydał nowy dokument 26 maja 1350 dotyczący lokalizacji nowego kościoła w Rzezawie oraz jego uposażenia z nowo lokowanej wsi Jodłówka i wsi Borek. Rzezawa wraz z nowo lokowaną wsią Borek, Jodłówka oraz wcześniej istniejącą wsią Krzeczów i połową Ostrowa, miały stanowić nową parafię. Taki stan zasięgu parafii Rzezawa utrzymał się do połowy wieku XX. Wszystkie te wsie znajdowały się wśród lasów królewskich, tym samym wszystkie weszły w skład klucza wsi królewskich o nazwie Starostwo krzeczowskie.

W 1355 r. wybudowano we wsi kościół. Na początku kościół miał powstać na terenie Borku, ale król zmienił zdanie. Świątynia była wiele razy niszczona. Dzisiejszy budynek pochodzi z lat 1844-1851.

Rzezawa weszła pod panowanie Austrii już podczas I rozbioru. 23 sierpnia 1775 wrogie wojska zajęły dobra krzeczowskie, do których należała również Rzezawa. Była ona wtedy w posesji Ignacego Dydyńskiego. Po zajęciu dóbr krzeczowskich sprzedano je w dwóch sekcjach. Rzezawę razem z Jodłówką i Krzeczowem 30 lipca 1840 kupił podczas licytacji Henryk Bondi. Cena wywoławcza wynosiła 100 201 złr, nabywca zapłacił 110 500 złr (guldenów lub florenów).

W tym czasie istniała w Rzezawie niewielka wytwórnia serów szwajcarskich.

W 1873 od lipca do września panowała w parafii Rzezawa cholera. Zmarli z Rzezawy pochowani zostali obok dzisiejszego cmentarza.

W 1895 w Rzezawie wybudowano sklepik Kółka rolniczego. 4 sierpnia 1910 roku Sąd handlowy zarejestrował "Spółkę oszczędnościowo pożyczkową w Rzezawie", w ogólnopolskim systemie Raiffeisena, z liczbą 99 członków, z końcem 1911 roku. Spółka ta obejmowała 2 gminy. Przełożonym Zarządu został Jakób Tracz, kasjerem został Józef Czachór, a przewodniczącym Rady Nadzorczej został ks. prob. Józef Rutkowski. W roku 1927 założono w Rzezawie Spółdzielnie Mleczarską, na koniec 1929 zrzeszała 1137 członków, posiadających 1950 krów. Punktów odbiorczych mleka było 6, zatrudniono 9 pracowników najemnych. W 1929 roku dostarczono 686,5 tys litrów mleka o średniej zawartości tłuszczu 3,3%, z przeróbki otrzymano 26605 kg masła. Jeszcze po II wojnie mleczarnia działała. Budynek mleczarni został rozebrany w 2005 r. i na jego miejscu wybudowano sklep w 2006 r.

Osoby związane z Rzezawą[edytuj | edytuj kod]

  • Ks. Wojciech Zięba ur. 8 lutego 1896 w Rzezawie. Przyczynił się do budowy kościoła Siedliska Bogusz Gorzejowa. Po wybuchu wojny w 1939 został kapelanem wojskowym w Nowej Wilejce. Przy przedzieraniu się przez granicę, dostał się do niewoli. Ostatecznie trafił do obozu Dachau, gdzie były prowadzone "doświadczenia" szpitalne na więźniach. Zmarł 3 (5) sierpnia 1943 r.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół parafialny Świętej Trójcy i Świętego Leopolda (nr rej.: 124 z 27 marca 1969) wzniesiony został w latach 1844-1851 z fundacji tutejszych dziedziców: Leopolda Henryka Bondiego z Krzeczowa (obywatela Wiednia), Edwarda Homolasca z Gnojnika (właściciela Borki), Józefa Milewskiego z Ostrowa Szlacheckiego oraz parafian według projektu P. Neutitscheina i A. Wandruschkę z Wiednia, w stylu eklektycznym. Wyposażenie kościoła o charakterze barokowym i barokowo-klasycystycznym z przełomu XVIII i XIX wieku.

Rzezawa dziś[edytuj | edytuj kod]

Od 1996 wieś posiada nazwy ulic oraz nową numerację porządkową budynków. Rzezawa posiada dobrze rozbudowaną sieć kanalizacyjną. Ulice oświetla 131 lamp ulicznych[potrzebne źródło].

Ostatnimi czasy Rzezawa zyskała niechlubną sławę jako miejsce tragicznej śmierci kierowcy rajdowego Janusza Kuliga (13 lutego 2004).

Toponima[edytuj | edytuj kod]

W Rzezawie istnieje tradycyjny, acz nieoficjalny podział na małe dzielnice. Dziś powoli to nazewnictwo zanika. Miejscowość dzieli się na:

  • Austriacki Gościniec - tereny przebiegające wzdłuż międzynarodowej drogi krajowej nr 94. Wzięło się to stąd, że pierwszą drogę (droga bita - gościniec) wybudowali podczas zaborów Austriacy.
  • Bagna - tereny pól na podmokłych terenach.
  • Bielany - obszary łąk na podmokłych bagiennych terenach.
  • Budzenie - część wsi znajdująca się przy torach kolejowych, gdzie mieszkańców budziły pierwsze pociągi.
  • Gaj - mały las w sąsiedztwie Kolonii.
  • Glenik/Glinik - pola, na których wydobywano glinę.
  • Górka Ostrowska - wzniesienie znajdujące się przy granicy z Ostrowem Królewskim.
  • Granice - las przy granicy z Borkiem (nazwa ta funkcjonuje również w Borku dla lasu przy granicy z Rzezawą).
  • Kąty - od kąt (zakątek, ustronie).
  • Klasy - pola, które miały wysoką jakość przy parcelacji.
  • Kolonia - od kolonizacji. Tereny, na których powstały i nadal powstają nowe domy.
  • Krzyż - miejsce, gdzie wzniesiono krzyż na miejscu legendarnego kościoła. Zobacz: Podania i legendy).
  • Kurów - prawdopodobnie od domowych kur.
  • Na wsi - centralnie położona część wsi, gdzie znajduje się m.in. kościół i remiza OSP. Coraz częściej pojawia się również nowoczesna nazwa Centrum.
  • Pacynkowa najbardziej na północ wysunięta część miejscowości. Nazwa pochodzi od wzgórza i ulicy o tej samej nazwie. Kiedyś wydobywano tam glinę (pacyna - gruda zeschniętej ziemi lub gliny). W księgach parafialnych występuje kilka wpisów z nazwiskiem Pacyna, nie jest jednak podane miejsce zamieszkania tych osób.
  • Plebańskie - część wsi, która była własnością kościelną.
  • Podrzecze (lub Zarzecze) - obszar leżący nad rzeką.
  • Sztreka - z niem. łąki porastające teren obok nasypu kolejowego.
  • Węglarka - droga przez Gaj, prowadząca z Krzeczowa do Mokrzysk. Mogła to być droga, którą pędzono bydło z Bukowiny do Austrii.
  • Za torem - część miejscowości leżąca za torami kolejowymi.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

W Rzezawie działają 4 placówki oświatowe:

  • Publiczna Szkoła Podstawowa im. Świętej Jadwigi Królowej.
  • Publiczne Gimnazjum obejmujące swym zasięgiem wsi: Rzezawa, część Borku, Jodłówka i Krzeczów.
  • Publiczne Przedszkole.
  • Ochronka Świętego Józefa prowadzona przez siostry zakonne.

W 1996 roku oddano do użytku budynek szkoły podstawowej, który później rozbudowano o gimnazjum. Od 2003 r. szkoła podstawowa i gimnazjum posiadają nowoczesną halę sportową.

Historia szkoły[edytuj | edytuj kod]

W Rzezawie, przy kościele istniała początkowo szkoła parafialna. Szkoła powstała w 1851 r., a przerwała działalność w 1868, by ponownie wznowiła działalność w 1876, już jako szkoła 3-klasowa. Po wybuchu II wojny światowej, w roku 1940 Maria Górnikowa rozpoczęła douczanie młodzieży w ramach szkoły jawnej, oraz tajnego nauczania na poziomie szkoły powszechnej. 1 marca 1943 do pracy dydaktycznej włączyła się Klementyna Gocławska, a 15 marca 1944 Władysława Zięba. Tajne nauczanie trwało do 20 stycznia 1945 r.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Kolej[edytuj | edytuj kod]

W Rzezawie znajduje się przystanek kolejowy, przez który przebiega linia kolejowa 91 Kraków Główny - Medyka. Zatrzymują się tu tylko pociągi REGIO spółki Przewozy Regionalne.

Autobusy[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajdują się 2 przystanki autobusowe. Ponadto autobusy szkolne zatrzymują się pod gimnazjum. Przez Rzezawę przejeżdżają autobusy PKS i RPK Bochnia oraz mikrobusy jeżdżące na trasie Bochnia - Brzesko.

Transport samochodowy[edytuj | edytuj kod]

Przez Rzezawę przebiegają:

  • autostrada A4 (E40)
  • drogi krajowe:
  • drogi powiatowe:
    • P 43104 - biegnąca od granicy z gminą Bochnia do granicy z gminą Szczurowa przez Krzeczów, Rzezawę i Borek.
    • P 43158 - przecinająca drogę krajową, łącząca Łazy z Rzezawą.
    • P 43125 – biegnąca równolegle do dróg krajowych, łącząca Krzeczów, Rzezawą i Jodłówkę.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Rzezawie działają 2 kluby sportowe: GOSiR Novi/Rzezawianka Rzezawa i UKS Magnus.

GOSiR Novi/Rzezawianka Rzezawa[edytuj | edytuj kod]

Ludowy Klub Sportowy Rzezawianka Rzezawa powstał w 1946 roku. Posiada sekcję piłki nożnej. W 2006 połączył się z klubem Novi Jodłówka który powstał w 1967 roku. I od tej pory występuje pod nazwą Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji Novi/Rzezawianka Rezawa. Obecnie piłkarze grają w  A klasie. Tradycyjne barwy to biało-niebiesko-czerwone. Największym osiągnięciem drużyny jest gra w sezonach 2001/2002,2003/2004, 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008, 2008/2009, 2009/2010, w klasie okręgowej. Stadion klubowy mieści 400 osób w ławeczkach.

UKS Magnus[edytuj | edytuj kod]

Działa od grudnia 1995 przy szkole podstawowej i gimnazjum. Posiada sekcję szachów, tenisa stołowego i siatkówki. Największe sukcesy odnosi kadra szachowa. Zawodnicy Magnusa są jednymi z najlepszych w województwie. Występują w ogólnopolskiej III Lidze Juniorów.

Od kilku lat klub organizuje Turniej Szachowy Juniorów o Pierścień Królowej Jadwigi. Uczestniczą w nim wszyscy czołowi zawodnicy z Małopolski.

OSP Rzezawa[edytuj | edytuj kod]

W Rzezawie istnieje pół-zawodowa jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej, która powstała w 1897 roku. Ma jedną z największych w województwie liczbę interwencji. Jako jedyna w gminie należy do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.

Legendy i podania[edytuj | edytuj kod]

Wzniesienie Pacynkowa to najbardziej znana legenda związana z wsią. W początkach osady na Wzniesieniu Pacynkowa w Rzezawie Leliwici Melsztyńscy założyli karczmę i osadzili w niej Żyda. Przychodziło tam wielu chłopów. Gdy brakowało im pieniędzy, gospodarz udzielał kredytów. Kmiecie nie mieli środków na spłatę długów, więc Żyd sprzedawał ich gospodarstwa na licytacji. Pewnego razu wściekłe żony przyszły po pijaków. Zebrały się pod oberżą i zaczęły się modlić i złorzeczyć. W tym momencie wybuchła burza, a jeden z piorunów trafił w dach karczmy, która stanęła w płomieniach. Z pożaru uratowali się wszyscy oprócz gospodarza. Chcąc odpokutować winy, mieszkańcy postanowili w tamtym miejscu wznieść kościół, jednak zgromadzony budulec zniknął. Ludzie po zostawionych śladach doszli na miejsce, gdzie dziś stoi świątynia. Zastali tam materiały i konia, który prawdopodobnie je tu przywiózł. Po naradach uznano, że to wola boska i kościół wzniesiono w tamtym miejscu. Na Pacynkowej postawiono krzyż, który stoi tam do dziś.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Gmina Rzezawa, ISBN 83-85474-49-8.
  • Zofia Wiśniewska, Zjawy i Dziwy w Okulicach i Gminie Rzezawa, 2000, ISBN 83-86744-96-0.
  • Agata Nowak, Nazwy terenowe gminy Rzezawa, Kraków 2001.
  • Tadeusz Zuzia, Kilka zdań o gminie Rzezawa, Rzezawa 2012.
  • Wincenty Kołodziej, Szkolnictwo w Województwie Krakowskim w latach 1939-1948, Toruń 1995.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]