Sándor Márai
 |
Ten artykuł od 2011-09 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Możliwe, że ten artykuł w całości albo w części zawiera informacje nieprawdziwe. Informacje bez źródeł w każdej chwili mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Pomóż Wikipedii i dodaj przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Sándor Márai właściwie Sándor Károly Henrik Grosschmied de Mára (ur. 11 kwietnia 1900 w Kassa, Austro-Węgry (obecnie Koszyce na Słowacji); zm. 22 lutego 1989 w San Diego) – węgierski prozaik i poeta. Autor licznych powieści oraz pisanego przez wiele lat Dziennika.
Biografia [edytuj]
Pochodził ze starej rodziny saskich osadników. Jego ojciec Géza Grosschmied (1872-1934) był adwokatem. Dzieciństwo spędził w Koszycach. Tam również rozpoczął edukację w szkole średniej, którą kontynuował następnie w Preszowie i Budapeszcie, gdzie też rozpoczął studia.
Pierwsze wiersze i artykuły publikował w piśmie Czerwony Sztandar. Po upadku Węgierskiej Republiki Rad w obawie przed represjami "Białego terroru" wyemigrował do Niemiec. Tam ukończył studia dziennikarskie. Napisał sztukę teatralną po niemiecku, współpracował też z niemiecką prasą. Swoją poezję jednak tworzył już tylko po węgiersku. W pierwszych latach twórczości podróżował sporo po Europie, odwiedził np. Frankfurt, Berlin, Paryż.
Ożenił się z Iloną Metzner (Lolą), rok od niego starszą, również pochodzącą z Koszyc. Przeżyli razem 62 lata. W 1928 r. razem z żoną powrócił na Węgry i osiadł w Budapeszcie. W 1930 rozpoczął pisać w stylu realistycznym. Był pierwszym autorem piszącym tłumaczenia oraz opracowania dotyczące Kafki. W krótkim czasie osiągnął literacki sukces, a jego dzieła zostały przetłumaczone na angielski, francuski, włoski, hiszpański, portugalski, fiński, chorwacki, czeski, turecki, szwedzki i duński. Był krytycznie nastawiony zarówno do autorytarnych rządów admirała Horthy'ego, jak i sowiecko-komunistycznej dyktatury. Jego teść - Żyd, zginął w 1944. Pisarz pomagał w ukrywaniu żydowskich dzieci.
W swojej twórczości często poruszał temat zmierzchu świata mieszczańskiego i kryzysu kultury europejskiej. Po wojnie, w latach 1945-48, pisarz wydał osiem książek. Jego wydawca został jednak wkrótce upaństwowiony i już zapowiedziana nowa powieść Sándora Máraia trafiła na przemiał, jedynie kilka egzemplarzy ocalili drukarze. Brat pisarza, reżyser filmowy Géza Radványi, po światowym sukcesie swojego filmu Gdzieś w świecie, nie otrzymał zgody na realizację na Węgrzech nowego obrazu Cyrk Maximus, stracił również stanowisko wykładowcy w szkole filmowej, którą sam zakładał. Obaj bracia wyemigrowali. Sándor Márai w 1948 wyjechał z Węgier z żoną i ośmioletnim adoptowanym synkiem Janosem. Do kraju nigdy już nie wrócił.
Do 1952 Márai mieszkał we Włoszech, potem przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie w Nowym Jorku pracował w Radiu Wolna Europa. W 1956, na wieść o wybuchu powstania przyleciał do Europy, ale w Monachium zdążył jedynie nagrać monologi uciekinierów na taśmę magnetofonową. W 1968 przeszedł na emeryturę i przeprowadził się do Włoch, do Sorrento. W 1980 wrócił do USA, zamieszkał w San Diego w Kalifornii.
Bardzo ciężko przeżył śmierć żony, która 4 stycznia 1986 zmarła na raka gardła. 27 listopada 1986 zmarł w Budapeszcie jego brat Géza, 23 kwietnia 1987, kilka miesięcy później, niespodziewanie zmarł w wieku 47 lat jego przybrany syn Janos, który mieszkał z żoną i trzema córeczkami w okolicach San Diego. 22 lutego 1989 sam pisarz popełnił samobójstwo, odbierając sobie życie strzałem z pistoletu. W 1990 otrzymał pośmiertnie najwyższą węgierską nagrodę w dziedzinie kultury i sztuki - Nagrodę Kossutha.
W Koszycach zachował się rodzinny dom Máraia na ulicy Mäsiarskiej. Na niedalekim skwerze znajduje się oryginalny pomnik pisarza, dzieło Pétera Gáspára. W mieście tym imię Máraia noszą również szkoła podstawowa i gimnazjum z węgierskim językiem nauczania.
Wybrane utwory [edytuj]
- 1928 Pierwsza miłość (Bebi, vagy az elso szelesem; wyd. pol. 2007)
- 1930 Zbuntowani (wyd. pol. 2009)
- 1931 Obcy (Idegen emberek; wyd. pol. 2012)
- 1934 Wyspa (A sziget; wydanie pol. 2009)
- 1934 Wyznania patrycjusza (Egy polgár vallomásai; wyd. pol. 2002)
- 1937 Zazdrośni (Féltékenyek; wyd. pol. 2010)
- 1939 Dziedzictwo Estery (Eszter hagyatéka; wyd. pol. 2008)
- 1940 Występ gościnny w Bolzano (Vendégjáték Bolzanóban; wyd. pol. 2005)
- 1940 Sindbad powraca do domu (Szindbád hazamegy; wyd. pol. 2008)
- 1941 Magia (Magia; wyd. pol. 2008)
- 1942 Żar ( A gyertyák csonkig égnek; wyd. pol. 2000)
- 1943 Księga ziół (Füves Könyv; wyd. pol. 2003)
- 1952 Pokój na Itace (Béke Ithákaban; wyd. pol. 2009)
- 1957 Krew świętego Januarego (San Gennaro vere; wyd. pol. 2007)
- 1970 Sąd w Canudos (Itelet Canudosban, wyd. pol. 2013)
- 1972 Ziemia! Ziemia!… (Föld, föld!…; wyd. pol. 2005)
Od 1943 aż do śmierci (1989) pisał również dzienniki (Napló), które stanowią ważną część jego spuścizny intelektualnej (wyd. pol. Dziennik w tłum. i z posłowiem Teresy Worowskiej 2009). Rozpoczęcie pracy nad Dziennikiem wiązało się również z zaprzestaniem pracy dziennikarskiej i publicystycznej. Dziennik opublikowano na emigracji w sześciu tomach, a w 1990 również na Węgrzech. W 1991 roku ukazały się również te fragmenty Dziennika, które sam autor we wcześniejszym wydaniu pominął (Ami a naplóból kimaradt Zapiski wyłączone). Dziennik uznawany jest za jedno z najważniejszych dzieł Máraiego.
