Sándor Márai

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sándor Márai

Sándor Márai właściwie Sándor Károly Henrik Grosschmid de Mára (ur. 11 kwietnia 1900 w Kassa, Austro-Węgry (obecnie Koszyce na Słowacji); zm. 22 lutego 1989 w San Diego) – węgierski prozaik, poeta, publicysta. Autor licznych powieści oraz pisanego przez wiele lat Dziennika.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Sándor Márai w wieku 4 lat

Pochodził ze starej rodziny saskich osadników. Jego ojciec Géza Grosschmid (1872-1934) był adwokatem. Dzieciństwo spędził w Koszycach. Tam również rozpoczął edukację w szkole średniej, którą kontynuował następnie w Preszowie i Budapeszcie, gdzie też rozpoczął studia.

Pierwsze wiersze i artykuły opublikował w piśmie Czerwony Sztandar. Po upadku Węgierskiej Republiki Rad w obawie przed represjami białego terroru wyemigrował do Niemiec. Tam ukończył studia dziennikarskie. Napisał sztukę teatralną po niemiecku, współpracował też z niemiecką prasą. Swoją poezję jednak tworzył już tylko po węgiersku. W pierwszych latach twórczości podróżował sporo po Europie, odwiedził np. Frankfurt, Berlin, Paryż.

Ożenił się z Iloną Metzner (Lolą), rok od niego starszą, również pochodzącą z Koszyc. Przeżyli razem 62 lata. W 1928 r. razem z żoną powrócił na Węgry i osiadł w Budapeszcie. W 1930 rozpoczął pisać w stylu realistycznym. Był pierwszym autorem tłumaczącym dzieła Kafki oraz publikującym teksty krytyczne na temat jego dorobku literackiego. W krótkim czasie osiągnął literacki sukces, a jego dzieła zostały przetłumaczone na angielski, francuski, włoski, hiszpański, portugalski, fiński, chorwacki, czeski, turecki, szwedzki i duński. Był krytycznie nastawiony zarówno do autorytarnych rządów admirała Horthy'ego, jak i sowiecko-komunistycznej dyktatury. Jego teść - Żyd, zginął w 1944. Pisarz pomagał w ukrywaniu żydowskich dzieci.

W swojej twórczości często poruszał temat zmierzchu świata mieszczańskiego i kryzysu kultury europejskiej. Po wojnie, w latach 1945-48, pisarz wydał osiem książek. Jego wydawca został jednak wkrótce upaństwowiony i już zapowiedziana nowa powieść Máraiego trafiła na przemiał, jedynie kilka egzemplarzy ocalili drukarze. Brat pisarza, reżyser filmowy Géza von Radványi, po światowym sukcesie swojego filmu Gdzieś w świecie, nie otrzymał zgody na realizację na Węgrzech nowego obrazu Cyrk Maximus, stracił również stanowisko wykładowcy w szkole filmowej, którą sam zakładał. Obaj bracia wyemigrowali. Sándor Márai w 1948 wyjechał z Węgier z żoną i ośmioletnim adoptowanym synkiem Janosem. Do kraju nigdy już nie wrócił.

Do 1952 Márai mieszkał we Włoszech, potem przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie w Nowym Jorku pracował w Radiu Wolna Europa. W 1956, na wieść o wybuchu powstania przyleciał do Europy, ale w Monachium zdążył jedynie nagrać monologi uciekinierów na taśmę magnetofonową. W 1968 przeszedł na emeryturę i przeprowadził się do Włoch, do Sorrento. W 1980 wrócił do USA, zamieszkał w San Diego w Kalifornii.

Bardzo ciężko przeżył śmierć żony, która 4 stycznia 1986 zmarła na raka gardła. 27 listopada 1986 zmarł w Budapeszcie jego brat Géza, 23 kwietnia 1987, kilka miesięcy później, niespodziewanie zmarł w wieku 47 lat jego przybrany syn Janos, który mieszkał z żoną i trzema córeczkami w okolicach San Diego. 22 lutego 1989 pisarz popełnił samobójstwo, odbierając sobie życie strzałem z pistoletu. W 1990 otrzymał pośmiertnie najwyższą węgierską nagrodę w dziedzinie kultury i sztuki - Nagrodę Kossutha.

Sándor Márai - pomnik w Koszycach
Szkoła, do której uczęszczał Sandor Marai. Koszyce
Dom, w którym mieszkał Sandor Marai. Budapeszt

W Koszycach zachował się rodzinny dom Máraiego na ulicy Mäsiarskiej. Na niedalekim skwerze znajduje się oryginalny pomnik pisarza, dzieło Pétera Gáspára. W mieście tym imię Máraiego noszą również szkoła podstawowa i gimnazjum z węgierskim językiem nauczania.

Wybrane utwory[edytuj | edytuj kod]

Od 1943 aż do śmierci (1989) pisał również Dziennik (Napló), który stanowią ważną część jego spuścizny intelektualnej (wyd. pol. Dziennik w tłum. i z posłowiem Teresy Worowskiej 2009). Rozpoczęcie pracy nad Dziennikiem wiązało się również z zaprzestaniem pracy dziennikarskiej i publicystycznej. Dziennik opublikowano na emigracji w sześciu tomach, a w 1990 również na Węgrzech. W 1991 roku ukazały się również te fragmenty Dziennika, które sam autor we wcześniejszym wydaniu pominął (Ami a naplóból kimaradt Zapiski wyłączone). Dziennik uznawany jest za jedno z najważniejszych dzieł Máraiego.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Sándora Máraiego
Wikimedia Commons