Sądy I instancji w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Postępowanie karne[edytuj | edytuj kod]

W postępowaniu karnym sądami I instancji są sądy rejonowe oraz sądy okręgowe.
Zgodnie z art. 25 § 1 Kodeksu postępowania karnego sąd okręgowy orzeka w pierwszej instancji w sprawach o następujące przestępstwa:

  • o zbrodnie określone w Kodeksie karnym oraz ustawach szczególnych
  • o występki określone w rozdziałach XVI i XVII kodeksu karnego oraz w:
    • art. 140 KK – zamach na jednostkę Sił Zbrojnych RP
    • art. 141 KK – służba w obcym wojsku
    • art. 142 KK – organizowanie zaciągu do służby w obcym wojsku
    • art. 148 § 4 KK – zabójstwo pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami, tzw. zabójstwo w afekcie
    • art. 149 KK – dzieciobójstwo
    • art. 150 § 1 KK – zabójstwo eutanatyczne
    • art. 151 KK – doprowadzenie do zamachu samobójczego
    • art. 152 KK – przerwanie ciąży wbrew przepisom ustawy za zgodą kobiety
    • art. 153 KK – przerwanie ciąży wbrew przepisom ustawy bez zgody kobiety
    • art. 154 KK – śmierć ciężarnej kobiety wskutek nielegalnego zabiegu aborcji
    • art. 156 § 3 KK – ciężki uszczerbek na zdrowiu typu kwalifikowanego
    • art. 158 § 3 KK – bójka lub pobicie typu kwalifikowanego
    • art. 163 § 3 KK – umyślne sprowadzenie katastrofy typu kwalifikowanego
    • art. 163 § 4 KK – nieumyślne sprowadzenie katastrofy typu kwalifikowanego
    • art. 165 § 1 KK – umyślne sprowadzenie powszechnego niebezpieczeństwa typu podstawowego
    • art. 165 § 3 KK – umyślne sprowadzenie powszechnego niebezpieczeństwa typu kwalifikowanego
    • art. 165 § 4 KK – nieumyślne sprowadzenie powszechnego niebezpieczeństwa typu kwalifikowanego
    • art. 166 § 1 KK – porwanie statku wodnego lub powietrznego
    • art. 173 § 3 KK – sprowadzenie katastrofy w komunikacji typu kwalifikowanego
    • art. 173 § 4 KK – nieumyślne sprowadzenie katastrofy w komunikacji typu kwalifikowanego
    • art. 185 § 2 KK – zanieczyszczanie środowiska typu kwalifikowanego
    • art. 189a § 2 KK – przygotowania do popełnienia przestępstwa handlu ludźmi
    • art. 210 § 2 KK – porzucenie osoby poniżej 15 roku życia lub nieporadnej ze względu na stan swojego zdrowia typu kwalifikowanego
    • art. 211a KK – organizowanie adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy
    • art. 252 § 3 KK – czynienie przygotowań do wzięcia zakładnika
    • art. 258 § 1 KK – udział w zorganizowanej grupie przestępczej
    • art. 258 § 2 KK – udział w zorganizowanej grupie przestępczej o charakterze zbrojnym
    • art. 258 § 3 KK – kierowanie lub zakładanie zorganizowanej grupy przestępczej lub zorganizowanej grupy przestępczej o charakterze zbrojnym
    • art. 265 § 1 KK – ujawnienie lub wykorzystanie wbrew przepisom ustawy informacji niejawnej o klauzuli „tajne” lub „ściśle tajne”
    • art. 265 § 2 KK – ujawnienie lub wykorzystanie wbrew przepisom ustawy informacji niejawnej o klauzuli "tajne" lub "ściśle tajne" typu kwalifikowanego
    • art. 269 KK – tzw. sabotaż informatyczny
    • art. 278 § 1 lub 2 KK w zw. z art. 294 KK – kradzież mienia znacznej wartości
    • art. 284 § 1 lub 2 KK w zw. z art. 294 KK – przywłaszczenie mienia znacznej wartości
    • art. 286 § 1 KK w zw. z art. 294 KK – oszustwo dotyczące mienia znacznej wartości
    • art. 287 § 1 KK w zw. z art. 294 KK – oszustwo komputerowe dotyczące mienia znacznej wartości
    • art. 296 § 3 KK – nadużycie uprawnień typu kwalifikowanego
    • art. 299 KK – „pranie pieniędzy
  • o występki, które z mocy przepisu szczególnego należą do właściwości sądu okręgowego.

Ponadto, zgodnie z art. 25 § 2 KPK, sąd apelacyjny na wniosek sądu rejonowego może przekazać do rozpoznania sądowi okręgowemu, jako sądowi pierwszej instancji, sprawę o każde przestępstwo, ze względu na szczególną wagę lub zawiłość sprawy.

Na podstawie art. 24 KPK sąd rejonowy orzeka w pierwszej instancji we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw przekazanych ustawą do właściwości innego sądu, a także rozpoznaje środki odwoławcze w wypadkach wskazanych w ustawie.

Postępowanie karne przed sądami wojskowymi[edytuj | edytuj kod]

W postępowaniu karnym przed sądami wojskowymi sądami I instancji są wojskowe sądy garnizonowe oraz wojskowe sądy okręgowe. Zgodnie z art. 654 § 1 KPK wojskowy sąd okręgowy orzeka w pierwszej instancji w sprawach o następujące przestępstwa:

  • popełnione przez żołnierzy posiadających stopień majora i wyższy
  • podlegające w postępowaniu przed sądami powszechnymi właściwości sądu okręgowego oraz określone w:
    • art. 339 § 3 KK – dezercja typu kwalifikowanego
    • art. 345 § 3 KK – czynna napaść na przełożonego z użyciem broni, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu
    • art. 345 § 4 KK – czynna napaść na przełożonego typu kwalifikowanego
  • popełnione przez żołnierzy i członków personelu cywilnego,o których mowa w art. 647 § 1 pkt 3 KPK
  • inne na podstawie przepisów szczególnych.

Ponadto, zgodnie z art. 654 § 4 KPK wojskowy sąd okręgowy rozpoznaje ponadto sprawy przewidziane dla sądu wyższego rzędu nad wojskowym sądem garnizonowym oraz inne sprawy przekazane mu przez ustawę. Wojskowy sąd okręgowy ma poza tym uprawnienia i obowiązki procesowe, które w postępowaniu przed sądami powszechnymi przysługują sądowi okręgowemu.

Na podstawie art. 653 § 1 KPK wojskowy sąd garnizonowy orzeka w pierwszej instancji we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw przekazanych ustawą do właściwości innego sądu, a także rozpoznaje w zakresie swej właściwości środki odwoławcze od orzeczeń i zarządzeń wydanych w postępowaniu przygotowawczym. Wojskowy sąd garnizonowy ma poza tym uprawnienia i obowiązki procesowe, które w postępowaniu przed sądami powszechnymi przysługują sądowi rejonowemu.

Postępowanie w sprawach o wykroczenia[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z art. 9 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia w sprawach o wykroczenia w pierwszej instancji orzekają sądy rejonowe.
W sprawach o wykroczenia popełnione przez:

  • żołnierzy w czynnej służbie wojskowej
  • żołnierzy sił zbrojnych państw obcych, przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz członków ich personelu cywilnego, jeżeli pozostają w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, o ile ustawa lub umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, nie stanowi inaczej,

zgodnie z art. 10 § 1 KPW orzekają w pierwszej instancji wojskowe sądy garnizonowe.

Postępowanie w sprawach nieletnich[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z art. 15 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich postępowanie w sprawach nieletnich toczy się przed sądem rejonowym (rodzinnym).

Zgodnie z art. 18 § 1 ustawy, sąd właściwy według przepisów Kodeksu postępowania karnego rozpoznaje sprawę, jeżeli:

  • zachodzą podstawy do orzeczenia wobec nieletniego kary na podstawie art. 10 § 2 Kodeksu karnego
  • przeciwko nieletniemu, który dopuścił się czynu karalnego, o którym mowa w art. 1 § 2 pkt 2 lit. a) ustawy, wszczęto postępowanie po ukończeniu przez nieletniego lat 18.

Postępowanie cywilne[edytuj | edytuj kod]

W postępowaniu cywilnym sądami I instancji są sądy rejonowe oraz sądy okręgowe.
Zgodnie z art. 17 Kodeksu postępowania cywilnego sąd okręgowy orzeka w pierwszej instancji w sprawach o:

Zgodnie z art. 16 KPC sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych.

Jeżeli przy rozpoznawaniu sprawy w sądzie rejonowym powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd ten może, na podstawie art. 18 KPC, przekazać sprawę do rozpoznania sądowi okręgowemu. Postanowienie o przekazaniu sprawy wymaga uzasadnienia. Sąd okręgowy może przed pierwszą rozprawą odmówić przyjęcia sprawy do rozpoznania i zwrócić sprawę sądowi rejonowemu, jeżeli uzna, że poważne wątpliwości nie zachodzą. Postanowienie zapada na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów i wymaga uzasadnienia. Ponowne przekazanie tej samej sprawy przez sąd rejonowy nie jest dopuszczalne.

Postępowanie w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego[edytuj | edytuj kod]

W postępowaniu tym sądami I instancji są sądy rejonowe i sądy okręgowe.
Na podstawie art. 568 § 1 KPC sąd rejonowy orzeka w pierwszej instancji w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego dotyczących:

Sąd okręgowy orzeka w pierwszej instancji w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego dotyczących:

Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych[edytuj | edytuj kod]

W postępowaniu tym sądami I instancji są sądy rejonowe oraz sądy okręgowe.
Zgodnie z art. 461 KPC sąd rejonowy orzeka w pierwszej instancji bez względu na wartość przedmiotu sporu w sprawach z zakresu prawa pracy dotyczących:

  • ustalenia istnienia stosunku pracy
  • uznania bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy
  • przywrócenia do pracy
  • przywrócenia poprzednich warunków pracy lub płacy i łącznie dochodzone z nimi roszczenia
  • odszkodowania w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy
  • kar porządkowych i roszczeń z nimi związanych
  • świadectw pracy i roszczeń z nimi związanych.

Sądy rejonowe rozpatrują także inne sprawy z zakresu prawa pracy, które dotyczą roszczeń ze stosunku pracy lub z nim związanych, jeżeli wartość przedmiotu sporu w sprawach o prawa majątkowe nie przekracza 75 000 złotych. W przypadku większej wartości sprawę w pierwszej instancji rozpatrują sądy okręgowe.

Zgodnie z art. 477 ze znaczkiem 8 § 2 KPC[1] sąd rejonowy orzeka w pierwszej instancji w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych dotyczących:

W pozostałych sprawach z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych, zgodnie z art. 477 ze znaczkiem 8 § 1 KPC, w pierwszej instancji orzekają sądy okręgowe.

Postępowanie administracyjnosądowe[edytuj | edytuj kod]

W postępowaniu administracyjnosądowym sądami I instancji są wojewódzkie sądy administracyjne.
Zgodnie z art. 13 § 1 ustawy – Prawo postępowania przed sądami administracyjnymi wojewódzkie sądy administracyjne rozpoznają wszystkie sprawy administracyjnosądowe z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewódzkie sądy administracyjne, zgodnie z art. 5 § 2 ustawy, orzekają w pierwszej instancji w sprawach skarg na:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy