Sławięcice (Kędzierzyn-Koźle)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Kędzierzyna-Koźla Sławięcice
część miasta Kędzierzyna-Koźla
Herb
Herb Sławięcic
Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Kędzierzynie-Koźlu1.jpg
Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Miasto Kędzierzyn-Koźle
Status część miasta
Założono 1246
W granicach Kędzierzyna-Koźla 1975
Ludność (2005)
 • liczba ludności

2770
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 47-230
Tablice rejestracyjne OK
Położenie na mapie Kędzierzyna-Koźla
Mapa lokalizacyjna Kędzierzyna-Koźla
Sławięcice
Sławięcice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sławięcice
Sławięcice
Ziemia 50°22′26″N 18°19′27″E/50,373889 18,324167Na mapach: 50°22′26″N 18°19′27″E/50,373889 18,324167
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Sławięcice (niem. Slawentzitz) – wschodnia część miasta Kędzierzyn-Koźle, położona nad Kanałem Gliwickim, dawniej odrębne miasto (1973-75). Sławięcice utraciły prawa miejskie w wyniku reformy administracyjnej w 1975 i zostały włączone do nowo utworzonego miasta, powstałego z połączenia Kłodnicy, Kędzierzyna, Koźla i Sławięcic oraz gminy Sławięcice (z siedzibą w Sławięcicach 1973-75). Powstało w ten sposób miasto Kędzierzyn-Koźle.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa pochodzi od polskiego określenia oznaczającego dużą popularność oraz rozgłos - sławy[1]. Niemiecki geograf oraz językoznawca Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia wcześniejszą od niemieckiej nazwę miejscowości w obecnej polskiej formie "Slawiencice" podając jej znaczenie jako "Sitz beruhmter Leute" czyli w tłumaczeniu "Miejsce sławnych ludzi"[1]. Niemcy fonetycznie zgermanizowali nazwę miejscowości na "Slawentzitz"[1] w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie.

Ze względu na polskie pochodzenie nazwy w okresie hitlerowskiego reżimu w latach 1936-1945 nazistowska administracja III Rzeszy zmieniła ją na nową, całkowicie niemiecką Ehrenforst.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W 1245 istniała już osada Sławięcice zanotowana w łacińskojęzycznym dokumencie jako Slawentzitz, która przed 1260 otrzymała prawa miejskie na prawie niemieckim. Jednak już w 1260 utraciły prawa miejskie na rzecz pobliskiego miasta Ujazd.

10 stycznia 1289 książę Kazimierz bytomski jako pierwszy z książąt śląskich złożył w Pradze hołd lenny królowi czeskiemu Wacławowi II. Od tego czasu Sławięcice należały do Czech. W XV wieku wybudowano tu zamek.

Habsburgowie[edytuj | edytuj kod]

W 1526 zmarł król Czech i Węgier Ludwik II Jagiellończyk, ostatni władca tych krajów z dynastii Jagiellonów. Jego następcą na tronie Czech i Węgier został arcyksiążę austriacki Ferdynand I Habsburg. Tym samym Sławięcice przeszło pod zwierzchnictwem Habsburgów.

W 1558 cesarz Ferdynand I oddał w zastaw (za pieniądze) Sławięcice Johannowi von Oppersdorff.

Prusy[edytuj | edytuj kod]

W roku 1702 posiadłość nabył saski generał i minister pruski Heinrich Jakob Reichsgraf von Flemming, który stworzył w Sławięcicach, Kotlarni (Jakobswalde) i Blachowni wiele nowoczesnych kuźni i walcowni żelaza oraz mosiądzu.

W 1714 roku nowymi właścicielami zostali grafowie von Hoym, którzy w latach 1716-1720 wybudowali pałac z ogrodem wzorowany na Wersalu. W 1782 dobra Sławięcic przeszły w posiadanie księcia Fryderyka Hohenlohe. Wybudował on w Sławięcicach pałac z parkiem w stylu angielskim. Pałac wkrótce spłonął, odbudował go w 1827 roku Friedrich August, książę Hohenlohe-Ohringen.

Rozbudowa gospodarki[edytuj | edytuj kod]

W latach 1792-1821 wybudowano Kanał Kłodnicki, który pobudził rozwój gospodarczy okolic Koźla. Dzięki budowie Kanału Kłodnickiego i linii kolejowej z Wrocławia przez Kędzierzyn (Kandrzin) do Gliwic, Sławięcice rozwinęły się z nieznaczącej posiadłości wiejskiej, w ważną miejscowość przemysłową.

W 1817 Sławięcice uwolniły się od pańszczyzny. W 1845 uruchomiono linię kolejową Opole-Gliwice (stacja kolejowa w Kędzierzynie nazywała się wówczas Kozel-Kandrzin). Przyśpieszyło to rozwój gospodarczy całego regionu. W połowie XIX wieku ważnym ośrodkiem przemysłowym były wówczas Sławięcice i pobliska Blachownia. Po Kanale Kłodnickim kursowało rocznie ponad tysiąc statków, przewożąc głównie towary z Gliwic do manufaktury w Sławięcicach oraz do składnicy towarów żelaznych utworzonej u ujścia Kanału do Odry.

Liczba ludności w miejscowości 1845 1855 1861
Sławięcice (Slawentitz)[2] 1.281 1.503 1.791
Kol. Sławięcice (Col. Slawentitz)[3] 245 278 336

W 1910 w Sławięcicach żyło 1.252 mieszkańców.

9 listopada 1919 władze niemieckie przeprowadziły na Górnym Śląsku wybory komunalne. W powiecie kozielskim strona polska zdobyła w Sławięcicach 11 z 21 mandatów.

Plebiscyt i III powstanie śląskie[edytuj | edytuj kod]

W czasie plebiscytu w Sławięcicach utworzono dwie gminy wyborcze - w obu zwyciężyła opcja niemiecka. W gminie Slawentzitz Dorf 577 w stosunku do 239, a w Slawentzitz Kolonie 174 do 105. W obszarze dworskim Slawentzitz także zwyciężyli Niemcy - 376 do 71[4].

Podczas III powstania śląskiego 6 maja 1921 z Łabęd wyruszył 1 katowicki pułk piechoty im. J.Piłsudskiego dowodzony przez ppor. Walentego Fojkisa. 7 maja 1921 zajął on Sławięcice i Blachownię. 4 czerwca 1921 niemieckie oddziały przeszły do kontrofensywy, zdobywając Koźle-Port, Kłodnicę i Kędzierzyn. Aby opóźnić niemieckie natarcie w kierunku na Gliwice, powstańcy wysadzili w powietrze mosty w Sławięcicach na rzece Kłodnica. Ogółem wysadzono dziewięć mostów.

W lipcu 1922 powiat kozielski został oficjalnie ponownie przekazany administracji niemieckiej.

Liczba ludności w miejscowości 1910 1925
Sławięcice (Slawentitz)[5] 2.405 2.338

III Rzesza[edytuj | edytuj kod]

W latach 1933-1937 naziści przeprowadzili na Śląsku Opolskim kampanię zmian nazw geograficznych pochodzenia słowiańskiego. Z tego powodu w 1936 historyczną nazwę Slawentzitz zmieniły na Ehrenforst.

W ramach rozpoczętej przez nazistów walki z bezrobociem podjęto budowę Kanału Gliwickiego (lata 1934-1938), który połączył Gliwice z Koźlem-Port.

Przygotowując się do kampanii wrześniowej 1939 przeciwko Polsce, w Sławięcicach ulokowano dowództwo dywersyjnej grupy operacyjnej SS, która przeprowadziła w nocy z 31 sierpnia na 1 września 1939 rzekomo "polski atak" na przygraniczny niemiecki urząd celny.

Na potrzeby budowy zakładów chemicznych i utrzymania produkcji rozpoczęto w 1940 tworzenie rozległej sieci różnego rodzaju obozów, położonych w pasie od Blachowni przez Kędzierzyn i Azoty do Bierawy. Skoncentrowano tutaj około 35 tys. ludzi uwięzionych w różnych obozach.

Niemcy utworzyli w Sławięcicach kilka różnych obozów:

  • Międzynarodowy obóz dla jeńców wojennych;
  • Obóz pracy przymusowej, przeznaczony głównie dla Polaków (tzw. Polenlager);
  • Filia obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau w Sławięcicach (około 4 tys. więźniów)[6];
  • Obóz pracy przymusowej dla kobiet różnych narodowości (w większości Polek, Żydówek i Rosjanek).

Obóz, początkowo mogący pomieścić 8 000 ludzi, mimo wielkiej śmiertelności osadzonych w nim więźniów, w 1943 osiągnął stan 50 000[6] uwięzionych. W obozie przeprowadzano wiele masowych egzekucji, m.in. w styczniu 1945 zamordowano 1 500[6] Żydów. Do kwietnia obóz zarządzany był przez niemiecki Wehrmacht, następnie Gestapo i SS. W styczniu 1945 obóz wyzwolili sowieci. Niemiecka załoga zdążyła go częściowo ewakuować, rozstrzeliwując pozostałych jeńców i więźniów na miejscu.

W Polsce Ludowej[edytuj | edytuj kod]

W dniach 23/24 stycznia 1945 Armia Czerwona zajęła Sławięcice. Zespół parkowo-pałacowy został w czasie walk poważnie uszkodzony, a w roku 1948 ruina spłonęła i została rozebrana. 21 marca 1945 rozpoczęło się przejmowanie od Armii Czerwonej obiektów gospodarczych w powiecie kozielskim.

Na początku 1946 w Sławięcicach mieszkało 1.228 osób.

Ludność miejscowości według spisu powszechnego 1950 1960 1970
Sławięcice[7] 2.648 2.824 3.600

25 września 1954 reforma podziału administracyjnego powołała na terenie powiatu kozielskiego 30 gromad, w tym:

  • Gromada Sławięcic.

W listopadzie 1959 Sławięcice otrzymały status osiedla.

1 stycznia 1973 Sławięcice uzyskały prawa miejskie[8].

15 października 1975 nastąpiło połączenie miast Koźla, Kędzierzyna, Kłodnicy i Sławięcice oraz 3 wsi (Lenartowic, Miejsca Kłodnickiego i Cisowej) – początek dzisiejszego miasta Kędzierzyn-Koźle.

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Kędzierzyna-Koźla.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[9]:

  • kościół parafialny pod wezwaniem św. Katarzyny, z lat 1864-1869, wg architekta Friedrich von Schmidt, ul. Staszica, wypisany z księgi rejestru
  • zespół plebani przy kościele św. Katarzyny, ul. Staszica 1, z XIX w.: plebania, budynek gospodarczy, altana w ogrodzie
  • zespół pałacowy, pozostałości z XVIII w.-XIX w., jeden z największych parków Opolszczyzny: barokowy pawilon ogrodowy - belweder, z 1802 r., późnoklasycystyczny dom ogrodnika, z 1830 r., park; mogiła zbiorowa powstańców śląskich, z 1921 r.
  • zespół szpitala im. Roberta Kocha, ul. Orkana 14, z l. 1880-84: budynek mieszkalno-biurowy – pawilon „A” z łącznikiem, budynek administracyjno-pomocniczy – pawilon „B” z łącznikiem, budynek szpitalny – pawilon „C”, budynek mieszkalno-gospodarczy – pawilon „D”, z 1925 r., dwie leżakownie, drewniane, zieleń parkowa, ogrodzenie, muroane z bramami
  • dom, ul. Sadowa 95, z 1830 r., nie istnieje
  • elektrownia wodna, ob. dom mieszkalno-przemysłowy, ul. Puszkina 1, z poł. XIX w.
  • krematorium, znajduje się na placu apelowym, na terenie dawnego obozu koncentracyjnego, poza rejestrem: pomnik ku czci pomordowanym, w otaczającym lesie – liczne pozostałości wież strzelniczych i bram wjazdowych.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Układ drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez osiedle Sławięcice przebiega droga krajowa 40 i droga wojewódzka 426.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Miejski Zakład Komunikacyjny w Kędzierzynie-Koźlu posiada w dzielnicy Sławięcice 8 przystanków autobusowych: Sławięcice Las I, CeWe Color - Fotojoker, DPS, Hermes, Technikum, Sławięcice Bar "Danka", Batorego, Leśniczówka.

Kursują tutaj autobusy dwóch linii:

nr linii opis trasy od/do godz. częstotliwość kursowania
5 Sławięcie Bar "Danka" - Technikum - Hermes - DPS - CeWe Kolor - Sławięcice Las I - Blachownia - Lenartowice - os. Piastów - Kędzierzyn - Pogorzelec dni robocze: 4:50/23:05
dni wolne: 5:33/23:10
dni robocze: 30/60 minut
dni wolne: 40/60 minut

Pogorzelec - Kędzierzyn - os. Piastów - Lenartowice - Blachownia - Sławięcice Las I - CeWe Kolor - DPS - Hermes - Technikum - Sławięcie Bar "Danka"

dni robocze: 4:20/22:15
dni wolne: 4:55/22:23
Wybrane kursy przedłużone do Ujazdu, Brzeziec i Koźla Dworzec PKP.
9 Batorego - Technikum - Bar "Danka" - Leśniczówka - Miejsce Kłodnickie - Cisowa - Kuźniczka - Kędzierzyn - Pogorzelec dni robocze: 5:17/20:49
dni wolne: 5:50/20:53
dni robocze: 30/60 minut
dni wolne: 90/120 minut

Pogorzelec - Kędzierzyn - Kuźniczka - Cisowa - Miejsce Kłodnickie - Sławięcice Leśniczówka - Bar "Danka" - Technikum - Batorego

dni robocze: 6:01/21:37
dni wolne: 6:28/21:35
Wybrane kursy jadą trasą na Kuźniczka Cmentarz przez ul. Spokojną.

Kolej[edytuj | edytuj kod]

W Sławięcicach znajduje się stacja kolejowa Sławięcice.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W Sławięcicach znajduje się Filia nr 8 (ul. St. Batorego 32) Miejskiej Biblioteki Publicznej w Kędzierzynie-Koźlu. Oferuje dostęp do Internetu i ksero.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 16, ul. Sławięcicka 96
  • Publiczne Gimnazjum nr 9, ul. Sławięcicka 96
  • Zespół Szkół nr 3 z Publicznym Gimnazjum nr 8, ul. Sławięcicka 79
  • Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu Wydział Gospodarki Narodowej, zaoczne studia magisterskie, ul. Sławięcicka 79

Kościoły i Związki Wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół Rzymskokatolicki:

  • Parafia św. Katarzyny, ul. Staszica

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Sławięcicach znajdują się następujące obiekty sportowe:

  • Stadion sportowo-rekreacyjny (ul. Sadowa) - wykorzystywany do szkolenia i rozgrywek w piłce nożnej oraz do organizacji imprez sportowych, rekreacyjnych, kulturalnych i innych.
Information icon.svg Osobny artykuł: Sport w Kędzierzynie-Koźlu.

Władze miasta[edytuj | edytuj kod]

Naczelnik miasta:

Dalej patrz Kędzierzyn-Koźle.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 74.
  2. "Kędzierzyn-Koźle Monografia Miasta", Państwowy Instytut Naukowy w Opolu, Opole 2001.
  3. "Kędzierzyn-Koźle Monografia Miasta", Państwowy Instytut Naukowy w Opolu, Opole 2001.
  4. Wyniki w powiecie kozielskim
  5. S.Golachowski "Materiały do statystyki narodowościowej Śląska Opolskiego z lat 1910-1939", Poznań-Wrocław 1950.
  6. 6,0 6,1 6,2 Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939-1945. Warszawa: Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, 1966, s. 266.
  7. "Narodowy spis powszechny 1970 r.", GUS, Warszawa 1971.
  8. Dz. U. z 1972 r. Nr 50, poz. 327
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 1.12.2012]. s. 32.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]