Słowackie powstanie narodowe

Słowackie powstanie narodowe II wojna światowa
Siły słowackie w 1944
Czas	29 sierpnia - 28 października 1944
Miejsce	środkowa Słowacja
Terytorium	Pierwsza Republika Słowacka
Przyczyna	dążenia Słowaków do uniezależnienia się od Niemców
Wynik	zwycięstwo Niemców
Strony konfliktu Czechosłowacja III Rzesza Słowacja Dowódcy Ján Golian † Rudolf Viest † Gottlob Berger Hermann Höfle Augustín Malár Siły 47 000 - 60 000 żołnierzy regularnej armii 18 000 partyzantów 48 000 - 50 000 żołnierzy Straty 1720 zabitych 3600 rannych 10 000 pojmanych do 12 000 zabitych lub zaginionych w walkach partyzanckich 4200 zabitych 5000 rannych 300 pojmanych
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Słowackie powstanie narodowe (słow. Slovenské národné povstanie) – skierowane przeciw III Rzeszy powstanie na terenie Pierwszej Republiki Słowackiej, trwające od 29 sierpnia 1944 do 28 października 1944.

Przebieg powstania

Z inicjatywy Rady Narodowej w obliczu ofensywy Armii Czerwonej i wkroczenia do Słowacji Wehrmachtu, który chciał rozbroić Armię słowacką, 29 sierpnia o godzinie 20 podpułkownik Ján Golian (szef sztabu generalnego wojsk lądowych armii słowackiej, a jednocześnie dowódca konspiracyjnego Centrum Wojskowego na Słowacji) wydał wszystkim jednostkom armii słowackiej umówiony sygnał do rozpoczęcia antynazistowskiego powstania zaczynajcie wypędzanie.

Dowódcą wojskowym powstania został podpułkownik (5 września mianowany generałem) Golian, a od 6 października przerzucony z Londynu via ZSRR generał dywizji Rudolf Viest. Najwyższą władzą w powstaniu była Słowacka Rada Narodowa na czele, której stanęli we wrześniu 1944, jako współprzewodniczący profesor Vavro Šrobár i Karol Šmidke. Powstańczą stolicą – siedzibą władz politycznych i sztabu wojskowego powstania została opanowana 30 sierpnia Bańska Bystrzyca. Walki toczyły się głównie we wschodniej części kraju i na obszarach górskich - wbrew zamierzeniom dowódców powstanie nie objęło całej Słowacji i Bratysławy. Powstanie objęło obszar około 20 tysięcy km², zamieszkany przez 1,7 miliona ludzi. Powstańcom nie udało połączyć się z Armią Czerwoną i Czechosłowackim Korpusem Armijnym, powstrzymanymi na Przełęczy Dukielskiej, zaś Niemcy rozbroili trzon armii słowackiej – 2 dywizje piechoty, które miały obsadzić Przełęcz Dukielską kluczową dla połączenia się z Armią Czerwoną.

Oddziały partyzanckie liczyły około 18 tysięcy osób, zaś armia słowacka po mobilizacji około 46 tysięcy żołnierzy. Oddziały te utworzyły 1 Armię Czechosłowacką. Powstańcy uzyskali wsparcie z ZSRR – na tereny opanowane przez powstańców przerzucona została 2 Czechosłowacka Samodzielna Brygada Desantowa, zrzuty broni oraz czechosłowacki pułk lotnictwa, który wylądował na zajętym przez nich lotnisku. Dysponowali 46 tysiącami karabinów, 4 tysiącami pistoletów maszynowych, 2700 karabinami maszynowymi, 200 działami i moździerzami, 24 czołgami, 4 działami pancernymi, 3 improwizowanymi pociągami pancernymi i pułkiem lotnictwa liczącym 34 samoloty – 1/4 żołnierzy 1 Armii Czechosłowackiej nie miała broni. Siły powstańcze podzielone były na 6 grup taktycznych.

Oddziały niemieckie pacyfikujące powstanie (2 dywizje grenadierów ludowych, 14 i 18 dywizje Waffen-SS, 36 Dywizja Grenadierów SS Dirlewanger i inne mniejsze oddziały) dowodzone przez SS-Obergruppenführera Hermanna Höfle liczyły około 48 tysięcy żołnierzy, w walkach po stronie hitlerowskiej brały także udział oddziały słowackiej Gwardii Hlinkowej, SS-Jagdgruppe 232 Slowakei, Abwehrgruppe 218. Dzięki dużej przewadze w uzbrojeniu i wyszkoleniu siły hitlerowskie zdobyły Bańską Bystrzycę 27 października. Dowódcy powstania wydali rozkaz przejścia do działań partyzanckich, a walki regularnej armii ostatecznie ustały 1 listopada. Oddziały partyzanckie wycofały się w góry, zaś żołnierze armii słowackiej w większości poszli do niewoli lub rozproszyli się. Dowódcy powstania, generałowie Golian i Viest, zostali zamordowani przez hitlerowców po wzięciu do niewoli. Niemieckie akcje odwetowe i walki partyzanckie trwały aż do wyzwolenia terenów Słowacji przez Armię Czerwoną i I Czechosłowacki Korpus Armijny.

30 października 1944 w zdobytej przez nazistów powstańczej stolicy Bańskiej Bystrzycy prezydent Jozef Tiso odprawił mszę dziękczynną z okazji zdławienia powstania.

W powstaniu (oprócz Słowaków) brali udział przedstawiciele 27 narodowości m.in. 4 tysiące obywateli ZSRR, 3 tysiące Czechów, 800 Węgrów, 250 Polaków, a także Francuzi, Jugosłowianie, Bułgarzy.

Galeria

• 

  Sytuacja polityczna pierwszych dni słowackiego powstania narodowego

• 

  Pomnik bohaterów słowackiego powstania narodowego nad Szczyrbskim Jeziorem

Zobacz też

• Operacja dukielsko-preszowska
• Cesta hrdinov SNP

Linki zewnętrzne

• Bartosz Bekier, Słowackie Powstanie Narodowe 1944, www.xportal.pl