SAWAK

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

SAWAK (pers. ساواک; pełna nazwa: سازمان امنیت و اطلاعات کشور, Sazeman-e Amnijat wa Ettela’at-e Keszwar) – irańska tajna policja polityczna, służba bezpieczeństwa i wywiadu działająca w latach 1957-1979.

Utworzenie Sawaku[edytuj | edytuj kod]

Sawak został utworzony z pomocą zachodnich służb wywiadowczych - brytyjskiej Secret Intelligence Service, amerykańskiej Central Intelligence Agency oraz izraelskiego Mosadu. Sawak był głównym narzędziem represji wobec przeciwników politycznych szaha Mohammada Rezy Pahlawiego oraz jakichkolwiek sprzeciwów publicznych w Iranie. Odpowiedzialny był za torturowanie i więzienie tysięcy przeciwników reżimu.

Założycielem i pierwszym dyrektorem, od 1958 roku do 1961 roku, był gen. Tejmur Bachtijar, który został zamordowany w zamachu w 1970 roku przez służby Sawaku. Został zastąpiony przez gen. Hasana Pakrawana, który sprawował stanowisko szefa Sawaku do 1965 roku. Pakrawan został zdymisjonowany za niewłaściwe rozprawienie się z opozycją. Jego miejsce zajął gen. Nematollah Nasiri, bliski przyjaciel szaha z dzieciństwa i szkoły.

Współpraca z Centralną Agencją Wywiadowczą CIA[edytuj | edytuj kod]

Sawak utrzymywał przez cały czas swego istnienia ścisłe stosunki z amerykańską Central Intelligence Agency. Sawak i CIA na mocy porozumienia wstrzymywały się od wszelkich operacji przeciwko sobie. Za zgodą szaha Sawak pozwalał agencjom wywiadowczym Stanów Zjednoczonych, m.in. CIA i NSA, na korzystanie z terytorium Iranu do wykonywania wszelkiego rodzaju działań wywiadowczych wymierzonych w Związek Radziecki, zwłaszcza monitorowania systemów łączności przez NSA. Sawak był także zobowiązany informować CIA o sytuacji wewnętrznej Iranu - politycznej i społecznej. W zamian CIA udostępniała Sawakowi raporty i oceny działalności wywiadu izraelskiego w Iranie oraz świadczyła wysoką pomoc materialno-finansową. Mimo bardzo dobrych stosunków pomiędzy Sawakiem i CIA agenci Sawaku śledzili Amerykanów w swym kraju i jak najbardziej ograniczali ich wpływy. Tajna policja szaha prowadziła również operacje wymierzone w działaczy studenckich na terenie USA.

Liczebność[edytuj | edytuj kod]

U szczytu swojego istnienia Sawak zatrudniał ok. 5 tys. oficerów i cywilnych pracowników etatowych, nie licząc tysięcy płatnych lub dobrowolnych informatorów i agentów.

Rozwiązanie Sawaku[edytuj | edytuj kod]

Po przejęciu władzy w Iranie przez fundamentalistów islamskich gmach kwatery głównej Sawaku został wzięty szturmem, przy czym zniszczono większość archiwum. Wielu wysokich oficerów oraz ostatniego szefa Sawaku, Nematollaha Nasiriego, postawiono przed sądem i stracono. W lutym 1979 roku Islamskie Zgromadzenie Konsultatywne zaaprobowało ustawę o rozwiązaniu Sawaku. W jego miejsce został powołany Narodowy Ośrodek Wywiadu, który w przeciwieństwie do Sawaku został pozbawiony uprawnień policyjnych.

Szefowie Sawaku[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Normam Polmar, Thomas B. Allen - Księga Szpiegów, Wydawnictwo Magnum Warszawa 2000