Fablok 6D

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z SM42)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
SM42
SM42 w Bielsku-Białej
SM42 w Bielsku-Białej
Producent Polska Fablok Chrzanów
Lata budowy PKP:1965-1992,
przemysł: 1965-1992
Układ osi Bo'Bo'[1]
Masa służbowa 70 ton[1]
Długość ze zderzakami 14 240 mm[1]
Szerokość 3173 mm
Wysokość 4400 mm
Rozstaw osi skrajnych 10 100 mm
Średnica kół 1100 mm
Zapas paliwa 2840 l[1]
Typ silnika spalinowego a8C22/MTU
Moc znamionowa 588 kW (800 KM)[1]
Maksymalna siła pociągowa 228 kN[1]
Rodzaj przekładni elektryczna
Prędkość konstrukcyjna 90 km/h[1]
Nacisk osi na szyny 175 kN
System hamulca Oerlikon
Sterowanie wielokrotne jest
System ogrzewania brak
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Kolej
Kabina maszynisty

SM42 (typ Ls800/6D, 6Dc, 6De, 6Df, 6Dg i 6Dk) – normalnotorowa lokomotywa spalinowa produkcji polskiej. Spalinowóz serii SM42 był produkowany w Fablok Chrzanów w latach 1965-1992. W sumie wyprodukowano i dostarczono 1822 egzemplarze tej serii, w tym dla PKP 1157 jednostek.

Lokomotywy SM42 są obecnie najpopularniejszą serią lokomotyw w Polsce (w grudniu 2009 istniały 1224 egzemplarze, w tym 867 w barwach PKP Cargo). Oprócz produkcji dla przewoźnika państwowego PKP (oznaczenie SM42), wyprodukowano także ponad 600 egzemplarzy dla kolei przemysłowych (oznaczenie Ls800P). W latach 1973-1975 wyeksportowano 37 lokomotyw w ramach specjalnego zamówienia dla Kolei Marokańskich (seria DG200).W roku 1982 przedsiębiorstwo Dromex, budujące drogi w Iraku zamówiło 6 lokomotyw SM42 w wersji podobnej do dostarczanych dla Maroka[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lokomotywa została zaprojektowana na przełomie lat 50. i 60. XX wieku z przeznaczeniem do ciężkich prac manewrowych, ale także prowadzenia lekkich pociągów towarowych. Prace projektowe prowadziło Centralne Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Taboru Kolejowego w Poznaniu we współpracy z Centralnym Biurem Konstrukcyjnym Silników Spalinowych z Warszawy. Najważniejszym czynnikiem była jednak kwestia wyeliminowania parowozów z pracy manewrowej oraz zdolność do formowania cięższych składów dla nowo wprowadzanych ciężkich lokomotyw spalinowych serii ST43 i ST44 oraz elektrycznych ET21. SM42 to pierwsze krajowe lokomotywy spalinowe większej mocy, dzięki którym wprowadzenie trakcji spalinowej na PKP nabrało większego tempa.

Spalinowozy od nr 521 wyposażone są w lżejsze wózki 1LN bez belki bujakowej. W latach 70. 39 sztuk wyposażono w instalację ogrzewania 500 V z zasilaniem z prądnicy głównej, tworząc serię SU42. W latach 1971 – 1977 przejęto trzy sztuki z kolei przemysłowych. Produkcja dla PKP trwała do roku 1981, a następnie w niewielkim zakresie po roku 1985. Na bazie SM42 powstała też prototypowa lokomotywa EPA42 z napędem akumulatorowym.

W roku 1996 PKP dokonało w ZNTK Piła przebudowy lokomotywy SM42-039 poprzez montaż wysokoobrotowego silnika MTU o większej mocy, prądnicy prądu przemiennego, nowej amortyzowanej kabiny maszynisty, smarowania obrzeży kół i halogenowych reflektorów. Umożliwiono także kierowanie spalinowozem drogą radiową. Pojazd oznaczony został nowym numerem taborowym SM42-2000. W latach 1999-2000 , zmodernizowano jeszcze dwie SM42 o numerach 2536 i 2197. Nadano im oznaczenia Ls1000-001 i Ls1000-002.

6Dg[edytuj | edytuj kod]

6Dg
Information icon.svg Osobny artykuł: Newag 6Dg.

Od 2007 zakłady Newag, przy współpracy projektowej z Instytutem Pojazdów Szynowych Politechniki Krakowskiej, przeprowadza kompleksowe modernizacje lokomotyw SM42 oznaczonych jako 6Dg. Ze starych maszyn pozostaje tylko ostoja i wózki. W skład zespołu prądotwórczego wchodzi silnik spalinowy CATERPILLAR C27 oraz prądnica główna prądu przemiennego oraz prądnica pomocnicza. W związku z tym obniżone zostają przedziały maszynowe i elektryczne. Lokomotywa zyskuje nowy kształt zewnętrzny oraz ergonomiczną kabinę maszynisty z dużymi szybami czołowymi, znacznie poprawiającymi widoczność szlaku. Pierwsze trzy egzemplarze lokomotywy wyprodukowane zostały dla ISD Huta Częstochowa. W październiku 2009 wyprodukowany został czwarty egzemplarz – zamówiony przez PKP Cargo z bardzo bogatym i nowoczesnym wyposażeniem. Otrzymała oznaczenie SM42-1201 (seria 6Dg). Podobnie w zakładach Pesa Bydgoszcz i CZ Loko przebudowano lokomotywę SM42 przestawiając w stronę środka kabinę i montując dwa agregaty napędowe Caterpillar C15 i alternator trakcyjny prod Siemensa wraz z przekształtnikami. Agregaty mogą pracować w różnych kombinacjach, a moc całkowita pojazdu jest większa niż fabrycznej SM42. Ta lokomotywa otrzymała oznaczenie SM42-1601 Obecnie w NEWAGu produkowane są kolejne egzemplarze 6Dg dla PKP CARGO[3]. Zmodernizowana 6Dg-01 będąca własnością Huty Częstochowa została zaprezentowana na Międzynarodowych Targach Kolejowych TRAKO 2007 w Gdańsku[4]. SM42-1501 w barwach PKP Cargo został zaprezentowana na targach TRAKO 2009[5].

6Dg/A[edytuj | edytuj kod]

W 2011 powstała wersja 6Dg/A w wersji z mocniejszymi silnikami. Lokomotywy zostały zamówione przez Przedsiębiorstwo Transportu Kolejowego KOLTAR[6].

6Dk[edytuj | edytuj kod]

Eksploatacja lokomotyw manewrowych pokazała, że podczas manewrów bardzo rzadko wykorzystuje się pełną moc silnika, co powoduje niepotrzebne zużywanie paliwa oraz skraca trwałość silnika. Jednakże czasami podczas manewrów potrzeba pełnej mocy co powoduje, że zmniejszenie mocy silnika nie wchodzi w grę. Dobrym rozwiązaniem jest za to użycie dwóch mniejszych silników o tej samej lub jeszcze lepiej różnej mocy. Co pozwala na wykorzystanie jednego, drugiego lub dwóch silników na raz. Takie rozwiązanie było przetestowane w 1997 podczas modernizacji lokomotywy dla Huty Częstochowa. Problemem tej lokomotywy jest jednak niesymetryczność i brak miejsca na drugi silnik. Problem ten został rozwiązany poprzez zbudowanie całkowicie nowego nadwozia. Z oryginalnej lokomotywy pozostała tylko ostoja i wózki, które jednak też zostały nieco przebudowane[7]. Zmodernizowana SM42-1601 został zaprezentowana na targach Międzynarodowych Targach Kolejowych TRAKO 2009 w Gdańsku[5]

6Dl[edytuj | edytuj kod]

Z końcem 2013 roku Newag rozpoczął prace nad dwuagregatową lokomotywą 6Dl z systemem zasilania składu pociągu w energię elektryczną[8]. 10 takich przebudów lokomotyw typu 6D zostało we wrześniu 2013 zamówionych przez PKP Intercity[9].

18D[edytuj | edytuj kod]

Z końcem 2013 roku Newag rozpoczął prace nad jednoagregatową lokomotywą 18D z systemem jazdy akumulatorowej[8]. 10 takich przebudów lokomotyw typu 6D zostało we wrześniu 2013 zamówionych przez PKP Intercity[9].

Użytkowanie przez innych przewoźników[edytuj | edytuj kod]

SM42 w barwach LOTOS Kolej

Na kolejach przemysłowych lokomotywy serii SM42 dostarczane były w latach 1967-1992 i oznaczane są jako Ls800P z numerami taborowymi od 2001 wzwyż. Najczęściej lokomotywy spalinowe SM42 wykorzystywane są przy obsłudze bocznic kolejowych, natomiast rzadziej w ruchu pociągów towarowych. Od lat 90. przewoźnicy prywatni poddają lokomotywy kompleksowym remontom i modernizacjom, m.in. poprzez przystosowanie do sterowania za pomocą radia, montaż nowych silników i oprzyrządowania. Najbardziej zaawansowaną tego typu modernizacją jest przebudowana w latach 1997 – 1999 lokomotywa Ls1000, należąca do PTKiGK w Rybniku. Oprócz wymiany silnika na wysokoprężny MTU o większej mocy i montaż nowej prądnicy typu LSG-850-90, zastosowano także nową, amortyzowaną kabinę maszynisty z wejściami z pomostów oraz ergonomiczne fotele i nowoczesne urządzenia sterowania. W roku 2002 przebudowano kolejną lokomotywę. Dwadzieścia dwie lokomotywy SM-42 pozostają w użytkowaniu przez Przedsiębiorstwo Usług Kolejowych KOLPREM w Dąbrowie Górniczej. Użytkowane przez PUK KOLPREM lokomotywy poddawane są modernizacji, polegającej na zabudowie sterowania zdalnego lokomotywą szwedzkiej firmy Akerstroms. Modernizacja umożliwia obsługę lokomotywy przez jedną osobę, posiadającą uprawnienia maszynisty i ustawiacza. Sterowanie lokomotywą odbywa się zdalnie, poprzez nadajnik zdalnego sterowania, za pomocą którego maszynista kieruje lokomotywą, z maksymalnej odległości 1 km.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

SM42 to jednokabinowa 4-osiowa lokomotywa o układzie osi Bo'Bo' z przekładnią elektryczną i elektropneumatycznym sterowaniem. Źródłem mocy jest silnik spalinowy z zapłonem samoczynnym oznaczony jako a8C22 o mocy 800 KM (590 kW), którego producentem były Zakłady Cegielskiego w Poznaniu. Silnik ten posiada nietypowy dla silnika widlastego kąt rozwidlenia cylindrów wynoszący zaledwie 50 stopni. Kąt ten był podyktowany koniecznością uzyskania możliwie wąskiego silnika i całego przedziału silnikowego lokomotywy, celem zachowania widoczności z kabiny maszynisty. Silnik ten nie jest przez to dobrze wyrównoważony, przez co generowane są drgania. Silnik wysokoprężny napędza prądnicę główną (prądu stałego), skąd prąd kablami płynie do szafy sterowniczej, a stamtąd do czterech silników trakcyjnych na wózkach (1 silnik na oś). Maszynista kręcąc nastawnikiem zmienia wzbudzenie wzbudnicy, co powoduje zmianę wzbudzenia prądnicy głównej i w efekcie zmianę napięcia na zaciskach prądnicy głównej. Regulacji mocy i obrotów silnika spalinowego dokonuje regulator obrotów Woodward przez zmianę dopływu ilości paliwa do cylindrów. Regulator Woodward wpływa też na wzbudzenie wzbudnicy[10].
Lokomotywa wyposażona jest w czuwak aktywny. Lokomotywa SM42 ma 2 stopnie osprężynowania: rama wózka względem maźnic (łożysk zestawów kołowych) za pomocą resorów piórowych i podkładek gumowych oraz osprężynowanie między ostoją lokomotywy a ramą wózka.
Lokomotywa SM42 umożliwia pracę w trakcji podwójnej (o ile nie dokonano zmian w aparaturze). Z jednego miejsca można wtedy sterować dwoma jednostkami.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Wśród maszynistów i miłośników kolejnictwa w Polsce spalinowóz serii SM42 jest nazywany Stonka lub Łaciata[11]

Lokomotywa SM42 sprzedana do Maroka jest widoczna w kadrze filmu Klejnot Nilu (Czas: 1.12.50 - 1.20.20).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Lokomotywa spalinowa SM42. www.lotos.pl. [dostęp 2011-03-14].
  2. Mówią o niej ,,stonka”. Przełom - Portal Ziemi Chrzanowskiej, 10 czerwca 2009.
  3. Paweł Terczyński. Zmodernizowana lokomotywa SM42 typu 6Dg PKP Cargo. „Świat Kolei”. 1/2011, s. 12-13. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  4. Jacek Goździewicz. Tabor na TRAKO 2007 lokomotywy. „Świat Kolei”. 11/2007, s. 12-13. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  5. 5,0 5,1 Paweł Korcz. TRAKO 2009. „Świat Kolei”. 11/2009, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  6. Jacek Chiżyński. 6Dg/A w spółce PTK KOLTAR. „Świat Kolei”. 3/2012, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  7. Paweł Terczyński. Dwusilnikowa lokomotywa SM42 typu 6Dk. „Świat kolei”. 2/2012, s. 12-15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5692. 
  8. 8,0 8,1 2013 SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI GRUPY KAPITAŁOWEJ NEWAG. newag.pl, 2014-03-14. [dostęp 2014-03-25].
  9. 9,0 9,1 Newag zmodernizuje spalinowe lokomotywy Intercity. Pojadą w góry i nad morze. (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-09-25. [dostęp 2013-10-2].
  10. Lokomotywa spalinowa SM 42. www.lokomotywy.cba.pl, 2007.
  11. Przezwiska lokomotyw. [dostęp 14 marca 2011].