SS 433

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Współrzędne: Astronomia 19h11m49,56s; +04°58'57,60"

SS 433
Ss433 art big.gif
SS 433 - wizja artysty
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Orzeł
Rektascensja 19h 11m 49,56s
Deklinacja +04° 58' 57,6"
Odległość 18 000 ± 700 ly
(5 500 ± 200 pc)
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy gwiazda podwójna,
mikrokwazar
Typ widmowy A7Ib
Jasność obserwowana 14,2m
Alternatywne oznaczenia
V* V1343 Aql, GAL 039.7-02.0, 2MASS J19114957+0458578, USNO 659, 1A 1909+04, 87GB 190920.8+045332, NEK 40.1-02.1, 3A 1909+048, GPS 1909+049, RGB J1911+049, BWE 1909+0453, GRS 039.60 -01.80, RX J1911.7+0459, 4C 04.66, 1H 1908+047, 1RXS J191149.7+045857, 2E 1909.3+0453, HBHA 204-02, AAVSO 1906+04, 2E 4204, INTEGRAL1 110, TXS 1909+048, 1ES 1909+04.8, INTREF 969, 4U 1908+05.

SS 433układ podwójny, pierwszy odkryty mikrokwazar. Gwiazda należy do masywnych rentgenowskich układów podwójnych, jest też radioźródłem, ale jej zadziwiające własności zostały odkryte w zakresie optycznym. Początkowo SS 433 został zauważony jako jedno z wielu źródeł o silnej linii emisyjnej wodoru (linia Balmera Halpha) i ujęty w katalogu Stephensona i Sanduleaka (1977). Dopiero dalsze badania wykazały, że linie wodoru w tym obiekcie wykazują dramatyczne systematyczne zmiany położenia w stronę czerwonej i niebieskiej części widma (Margon i in. 1979), odpowiadające ruchowi z relatywistyczną prędkością. Układ składa się z gwiazdy dostarczającej masę i gwiazdy zwartej, na którą dostarczana masa opada tworząc precesujący dysk akrecyjny oraz relatywistyczny, wąski dżet, poruszający się z prędkością 0,26 prędkości światła (Margon 1982). Gwiazda – donor to gwiazda typu A, o masie około 12 mas Słońca, a masa gwiazdy zwartej oceniana jest ostatnio na około 4 masy Słońca (Hillwig i Gies 2007), zatem jest to raczej czarna dziura niż gwiazda neutronowa. Gwiazda towarzysz nie wypełnia powierzchni Roche’a, a przepływ następuje w formie wiatru (Lopez i in. 2006), podobnie jak w Cygnus X-1.

Okres orbitalny układu to 13 dni, okres precesji dysku to 162 dni. Odległość do źródła wynosi ok. 5,5 kps (Blundell & Bowler 2004, Rockman i in. 2007). Układ jest fizycznie powiązany z pozostałością po supernowej W50 - gwiazda zwarta układu SS 433 powstała w wyniku wybuchu supernowej, którego pozostałościa jest właśnie W50. Wybuch supernowej miał miejsce ok. 100 000 lat temu (Lockman i in. 2007).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T.C. Hillwig, R.G. Gies, 2007arXiv0711.4348
  • B. Margon, 1982, Science, 215, 247
  • K.M. Blundell, M.G. Bowler, 2004, ApJ, 616, L159
  • F.J. Lockman i in. 2007, MNRAS, 381, 881
  • L.A. Lopez I in., 2006, ApJ, 650, 338
  • C.B. Stephenson, N. Sanduleak, 1977, ApJ Suppl., 33, 459