SS Athenia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
SS Athenia
Ss athenia.jpg
Data wodowania 1923 w Govan, Szkocja
Data zatonięcia 3 września 1939
Typ Parowiec
Stocznia Fairfield Shipbuilding and Engineering Company
Operator Anchor-Donaldson Ltd.
Bandera  Wielka Brytania
Nadzorujące towarzystwo klasyf. Donaldson Atlantic Line
Liczba członków załogi 804
Liczba pasażerów 400 miejsc kabinowych, 1000 miejsc klasy 2, a po przebudowie w roku 1927 - odpowiednio miejsc 310 i 928 (oraz 315 miejsc dla załogi)
Długość całkowita (L) 526,3 stóp angielskich / 160,4 m
Szerokość (B) 66,4 stóp angielskich / 20,24 m
Zanurzenie (D) 27,7 stóp angielskich / 8,44 m
Prędkość maks. 15 do 15,5 węzłów (28 km/h) w
Pojemność brutto 13 581, netto 8 118 RT
Dane napędu 6 turbin parowych z przekładniami Brown- Curtis
Liczba śrub napędowych dwie

SS Athenia – angielski parowiec przeznaczony do ruchu pasażerskiego i przewożenia towarów handlowych.

Historia statku[edytuj | edytuj kod]

Malowanie rufy

Parowiec "Athenia" zbudowano w stoczni Fairfield Shipbuilding and Engineering Company w Govan w Szkocji na zamówienie armatora Anchor-Donaldson Ltd. Ceremonie wodowania i nadania nazwy miały miejsce 28 stycznia 1923 roku. W pierwszy rejs statek wyruszył 19 kwietnia 1923 na trasie GlasgowLiverpoolQuebecMontreal. W roku 1935 stał się własnością Donaldson Atlantic Line. Pływał głównie na trasie Glasgow (bądź Liverpool)–Quebec (bądź Montreal). W sezonie zimowym zawijał do Halifaksu.

Zatopienie statku[edytuj | edytuj kod]

3 września 1939 roku Wielka Brytania wypowiedziała wojnę III Rzeszy. Tego dnia "Athenia" płynęła z Wysp Brytyjskich w kierunku Kanady. Na statku obowiązywały podwyższone normy bezpieczeństwa związane z rozpoczętą wojną. Zgodnie z rozkazami jednostka zygzakowała, płynąc w zaciemnieniu. Na jego pokładzie znajdowało się 1417 osób (w tym 1102 pasażerów i 315 członków załogi). Wśród nich, oprócz Brytyjczyków i Irlandczyków, było 311 obywateli Stanów Zjednoczonych, 469 Kanady, 150 emigrantów ze wschodniej Europy oraz 34 Niemców.

W tym samym dniu niemiecki okręt podwodny U-30 pod dowództwem kapitana Fritza Juliusa Lempa patrolował najbardziej wysunięty na północ sektor położony na zachód od Irlandii. W czasie patrolu kapitan został powiadomiony o wypowiedzeniu wojny Niemcom przez Wielką Brytanię. Odebrał również poniższy rozkaz:

Quote-alpha.png
Nie czekajcie aż zostaniecie zaatakowani. Rozpoczynajcie działania przeciw nieprzyjacielskiej żegludze zgodnie z rozkazem operacyjnym.

Około godz. 16.30 czasu lokalnego w pobliżu skalistej wysepki Rockall wachta U-Boota zauważyła płynący od Wysp Brytyjskich samotny parowiec. Lemp, mimo śledzenia statku przez ponad 3 godziny, nie rozpoznał go jako statek pasażerski. Uznał, że ma przed sobą brytyjski krążownik pomocniczy i wydał rozkaz do ataku. O godz. 19.39 ("Athenia" znajdowała się w miejscu o współrzędnych 56.44N i 14.05 W) U-30 wystrzelił dwie torpedy, z których jedna trafiła, a druga okazała się wadliwa i okręt podwodny musiał manewrować by ich uniknąć[1]. Trafienie nastąpiło w ładownię nr 5, przy grodzi wodoszczelnej maszynowni. Statek zaczął powoli tonąć (ostatecznie zatonął po 14,5 godzinach). Lemp wystrzelił jeszcze jedną torpedę, by dobić statek, ale ona też zawiodła. Ostatecznie dowódca U-boota zidentyfikował ofiarę jako liniowiec pasażerski i zdecydował o odpłynięciu z miejsca ataku[2].

"Athenia" natychmiast nadała sygnał SOS. Przechwyciły go trzy statki: "Knute Nelson" (pod norweską banderą), szwedzki jacht "Southern Cross" oraz amerykański frachtowiec "City of Flint". Gdy tylko powyższe statki nadeszły z pomocą, zaczęto podnosić rozbitków z łodzi ratunkowych. Jedna z łodzi (oznaczona numerem 5A) wpadła pod śruby norweskiego zbiornikowca. Zginęło około 40 osób spośród 90, które znajdowały się na szalupie. Akcja ratunkowa trwała całą noc. O godz. 6.00 następnego dnia na miejsce tragedii dopłynęły niszczyciele: HMS "Electra" i HMS "Escort", a nieco później HMS "Fame". Około godz. 11.00 "Athenia" ostatecznie spoczęła na dnie oceanu. Dzięki sprawnej akcji ratunkowej i sprzyjającym warunkom pogodowym zginęło tylko 118 osób[3][4][5].

Następstwa[edytuj | edytuj kod]

Działania Berlina[edytuj | edytuj kod]

Sprawa była na tyle poważna, że zainteresował się nią sam Adolf Hitler. Obawiano się, że incydent spowoduje wciągnięcie Stanów Zjednoczonych do wojny. Uruchomiono machinę propagandową mającą oczyścić Niemcy z zarzutów zatopienia cywilnego statku i złamania traktatu londyńskiego z 1930 roku.

  • 4 IX - Erich Raeder oświadczył, iż "Athenia" nie mogła paść ofiarą U-Boota, jako że w promieniu 130 km od miejsca zdarzenia nie znajdował się żaden z okrętów podwodnych Kriegsmarine.
  • 5 IX - niemieckie media poinformowały, że zatopienie "Athenii" było brytyjską prowokacją, która miała na celu wciągnięcie Stanów Zjednoczonych do wojny.
  • 7 IX - Kriegsmarine wydała oficjalny komunikat:
  1. (...)
  2. W obszarze, w którym zatonął parowiec Athenia, nie było niemieckich sił morskich.
  3. Dlatego przypisywanie niemieckim siłom morskim jakiegokolwiek związku z zatonięciem Athenii jest zupełnie bezpodstawne.
  4. Próba dalszego obciążania niemieckiej floty odpowiedzialnością za zatopienie Athenii mimo urzędowego niemieckiego zaprzeczenia, przedstawia sobą tym samym typowy produkt obrzydliwego szczucia.
  • organ prasowy narodowych socjalistów "Völkischer Beobachter" opublikował artykuł zatytułowany: „Churchill zatopił Athenię”.

Prawda o zdarzeniu[edytuj | edytuj kod]

Dopiero podczas procesów norymberskich brytyjscy prokuratorzy wykazali, że sprawcą zatopienia Athenii był kapitan Julius Lemp, oraz że Niemcy od początku wiedzieli o jego winie i rozmyślnie oskarżali Churchilla, aby uniknąć odpowiedzialności związanej z zatopieniem liniowca.

Karl Dönitz tak wspominał zatopienie SS "Athenia":

Quote-alpha.png
3.9.1939 U-30 zatopił angielski statek pasażerski ATHENIA. Zaciemniony statek płynął bardzo osobliwym kursem, zygzakując. Dowódca uznał go więc za krążownik pomocniczy i zatopił. Mimo usprawiedliwienia, że działał w dobrej wierze, został on przeze mnie ukarany, ponieważ działając z większą starannością mógł rozpoznać, że nie był to krążownik pomocniczy. Ze względu na to zajście jeszcze wieczorem 4.9.1939 r. rozkazano U-Bootom: Zarządzeniem Führera nie podejmować na razie żadnych wrogich działań wobec statków pasażerskich nawet wtedy, gdy idą one w konwoju[6].

Przypisy

  1. Tonya Allen: The Sinking of the S.S. Athenia (ang.). 21 marca 1999. [dostęp 6 stycznia 2009].
  2. Sinking of SS Athenia. The First Shots of the Battle of the Atlantic (ang.). [dostęp 6 stycznia 2009].
  3. T.M. Gelewski "Zbrodnie wojenne na morzu w drugiej wojnie światowej" (Wyd. Morskie, Gdańsk, 1976)
  4. Clay B., Hitlera Wojna U-Bootów
  5. Pertek J., Morze w ogniu
  6. K. Dönitz, 10 lat i 20 dni, tłum. S. Lisiecka i T. Waszak, 1997, wyd. Finna, Gdańsk