SS Kościuszko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
SS Kościuszko
SS Kosciuszko.jpg
Data wodowania 1915
Wcześniejsze imiona "Carica", "Lituania"
Późniejsze imiona ORP "Gdynia"
"Empire Helford"
Typ parowiec
Stocznia Barclay, Curle & Co. Ltd.
Bandera  Polska
Nośność (DWT) 4 062
Liczba członków załogi 290
(podczas wojny ~235)
Liczba pasażerów 712
Długość całkowita (L) 138,80 m
Szerokość (B) 16,2 m
Zanurzenie (D) 7,42 m
Prędkość maks. 14 w
Pojemność brutto 6 852 GT
Pojemność netto 4 207 NT
Dane napędu 2 X 5600 KM
Liczba śrub napędowych 2

SS Kościuszko – polski statek pasażerski, parowiec.

Historia i rejsy[edytuj | edytuj kod]

Zbudowany w 1915 przez Barclay Curle & Company w Glasgow (Szkocja) dla rosyjskiego armatora Russian American Linie jako "Caryca". Był ostatnim z czterech statków podobnej konstrukcji niewiele różniących się od siebie (pierwszy nie pływał pod polską banderą, drugim był SS Polonia, trzecim SS Pułaski. Budowę statków sfinansowała częściowo caryca wdowa Maria Fiodorowna (Dagmar duńska) ze swoich klejnotów, stąd statki nazywano "klejnotami księżniczki Dagmary".

W czasie I wojny światowej pływał jako transportowiec wojska.

Na początku stycznia 1921 trafił (wraz z trzema pozostałymi statkami) pod banderę duńską, do armatora Det Ostasiatitske Kompagni, zmieniono nazwę na "Lithuania"; nowy armator liczył na zainteresowanie emigrantów z Polski i krajów bałtyckich, stąd nazwy statków (pozostałe nazywały się Latvia, SS Polonia i SS Estonia.

W marcu 1930 kupiony przez Polskę (wraz z SS Polonia i SS Estonia trafił do Polskiego Transatlantyckiego Towarzystwa Okrętowego (od roku 1934 GAL) zmieniając nazwę na "Kościuszko". Wykupiło ono całą linię i trzy pływające na niej statki (Latvia została sprzedana wcześniej). Pływał na liniach nowojorskiej, następnie palestyńskiej i południowoamerykańskiej oraz jako wycieczkowiec. Jego dowódcą najdłużej był kpt. Eustazy Borkowski, który potem przeszedł na nowo zbudowany MS Batory, następnie zaś kpt. Edward Pacewicz, który przeszedł tuż przed wojną na nowo zbudowany MS Chrobry.

Po kupieniu przez GAL nowych statków MS Piłsudski i MS Batory przeszedł na stałe z linii nowojorskiej na południowoamerykańską, na której pływał wraz z SS Pułaski. Oba statki zostały ostatecznie zastąpione przez MS Sobieski i MS Chrobry w 1939 r. (ten drugi rozpoczął swój dziewiczy rejs na linii tuż przed wojną). Został odstawiony i przeznaczony do kasacji w roku 1940. Z powodu spodziewanego wybuchu wojny został skierowany (podobnie jak SS Pułaski) 29 sierpnia 1939 do Wielkiej Brytanii z naprędce zmontowaną szkieletową załogą pod czasowym dowództwem odwołanego z urlopu kpt. Mamerta Stankiewicza.

Początkowo przekazany PMW był wykorzystywany jako stacjonarny okręt baza ORP "Gdynia" w Devonport (podniesienie bandery: 10 listopada 1939 roku, opuszczenie bandery: 30 czerwca 1941 i przekazanie Polskiej Marynarce Handlowej). Po powrocie do PMH powrócił do dawnej nazwy.

W dalszym okresie II wojny światowej spełniał rolę transportowca wojska. Pływał wówczas ze zmniejszoną do ok. 235 załogą, wśród której tylko 45 członków była Polakami[1]. Brał udział w rejsach transportowych na Ocean Indyjski, Ocean Atlantycki, Morze Śródziemne (udział w lądowaniu na Sycylii).

W kwietniu 1946 został (wraz z SS Pułaski) sprzedany Anglikom, którzy nazwali go "Empire Helford". Przewoził nadal alianckich żołnierzy, repatriantów, itp. W 1949 wycofany z eksploatacji i sprzedany na złom. W 1950 pocięty na złom w Blyth.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Na pokładzie statku miał miejsce, zapewne jedyny tego rodzaju przypadek na świecie, katolicki chrzest bizonów (byka i trzech krów), podarowanych przez Polonię kanadyjską prezydentowi Polski - Ignacemu Mościckiemu. Inicjatorem tego wydarzenia był niekonwencjonalny w swoich pomysłach kpt statku - Eustazy Borkowski. Chrzest z pełnym ceremoniałem, z udziałem pokładowego kapelana, kapitana i pasażerów miał miejsce na środku Atlantyku w I poł. lat 30. XX wieku. Czterem przewożonym do Polski bizonom nadano imiona "Yucon", "Manitoba", "Alberta" i "Acadia"[potrzebne źródło][2], czyli kanadyjskich stanów[3]. Wydarzenie to opisał Karol Olgierd Borchardt w opowiadaniu Bizony w zbiorze Szaman morski[4]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. VII. Załączniki. W: Na alianckich szlakach 1939-1946. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1985, s. 280-281. ISBN 83-215-3270-5.
  2. Karol Borhardt w "Szamanie morski" wymienia inne imiona: Manitoba, Ontario, Quebec i Saskatchewan
  3. Skąpski Jan, Do Spały przypłynęły bizony, które zostały ...ochrzczone; [w:] "Co tydzień historia" (dod. do "Polska. Dziennik Łódzki"), 22 V 2014, s. 9.
  4. Autor podaje inne imiona bizonów: Manitoba, Ontario, Quebec i Saskatchewan[potrzebne źródło].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Miciński, Stefan Kolicki: Pod polską banderą, Wydawnictwo Morskie, Gdynia 1962, Biblioteka miesięcznika "Morze"
  • Jan Piwowoński: Flota spod biało-czerwonej, Nasza Księgarnia, Warszawa 1989, ISBN 83-10-08902-3
  • Witold J. Urbanowicz: Transatlantyki: Zarys ich dziejów i techniki, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1977

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]