SS Normandie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Normandie
Ilustracja
Późniejsze imiona Lafayette
Typ statek pasażerski
Armator CGT
Bandera  Francja
Liczba członków załogi 1320
Liczba pasażerów 2170
Długość całkowita (L) 314 m
Szerokość (B) 36 m
Zanurzenie (D) 11 m
Prędkość maks. 35 w
Dane napędu turbiny parowe o mocy 160 000 KM
Liczba śrub napędowych 4

Normandie – francuski liniowiec pasażerski zbudowany w 1932 roku w stoczni w Saint-Nazaire we Francji do obsługi północnoatlantyckiej linii HawrNowy Jork (koszty budowy 54 miliony USD[a]). Uważany za szczytowe osiągnięcie architektury okrętowej i jeden z najpiękniejszych statków pasażerskich (tzw. linia konstrukcyjna Meyera). Był jednym z największych statków swoich czasów oraz zdobywcą Błękitnej Wstęgi Atlantyku w roku 1935. W czasie II wojny światowej został przemianowany na „Lafayette”, ale spłonął i zatonął w nowojorskich dokach w 1942 roku.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Konstruktorem kadłuba statku o pojemności 82 789 BRT był Amerykanin rosyjskiego pochodzenia Vladimir Yourkevitch. Kadłub ten odznaczał się mocno wklęsłymi wodnicami w części dziobowej ze zgrubieniem dolnej części dziobnicy, czyli gruszką. Pokład manewrowy dziobu z mechanizmami kotwicznymi i cumowniczymi nakryty był wypukłym pokładem ochronnym, który przechodził ku rufie w wielki łamacz fal; dopiero za nim znajdował się przedni pokład z dwoma półmasztami ładunkowymi[1].

Stocznia w Saint-Nazaire musiała – przed rozpoczęciem budowy – poczynić przygotowania. Wzniesiono więc nową, 310-metrową pochylnię oraz największy na świecie suchy dok Forme Écluse Joubert (350 na 50 m). Został uruchomiony w 1934 roku specjalnie na potrzeby wielkiego liniowca (stąd zwano go również „Dokiem Normandie”)[2].

Stępkę położono w styczniu 1931, a wodowanie nastąpiło w październiku 1932 roku. Nowością był napęd, w którym zastosowano przekładnię elektryczną. Kotły podawały parę do czterech turbin o mocy 40 000 KM każda, te zaś napędzały prądnice prądu zmiennego, trójfazowego, o napięciu ok. 6000 woltów. Cztery silniki elektryczne obracały śruby statku. Turbiny, po osiągnięciu pełnej mocy, dawały 2400 obrotów na minutę, zaś synchroniczne silniki obracały się w stosunku 10:1, robiąc 240 obr./min. Manewry siłownią były zautomatyzowane i kierowane z dwóch pulpitów, każdego dla pary śrub. Ten rodzaj napędu eliminował wibracje[b] i hałas, ale był bardzo kosztowny. Na samo uzwojenie silników zużyto 193 tony miedzi[3].

Architekt Albert Sebille zaprojektował kształt trzech kominów i rufy, którą odtąd nazywano „rufą Normandie”. Nadbudowy były niezbyt wysokie, ale długie, półkoliste z przodu, związane z kadłubem w jednolitą bryłę. Ku rufie nadbudowa opadała pięcioma tarasami, również półkoliście zakończonymi. Oba maszty statku ustawione były na nadbudowie, a nie – jak dotychczas – przed i za nią. Kadłub pomalowano na czarno podkreślając wznos pokładów ku dziobowi, choć w rzeczywistości biegły one prawie poziomo[4]. Trzeci komin transatlantyka nie służył do odprowadzania spalin, umieszczono go ze względów prestiżowych, a mieściły się w nim kabiny dla zwierząt przewożonych przez pasażerów[5].

Pożar w Nowym Jorku

Załogę stanowiło 120 osób pokładowej, 188 maszynowej, 974 hotelowej, kuchennej, służby zdrowia i innych. Na jej czele stało dwóch kapitanów (tylko jeden był dowódcą) i 64 oficerów. Kabiny pasażerskie dzieliły się na pięć klas: „de grande luxe”, „de luxe”, I, II („turystyczną”) i III. W trzech najwyższych klasach były 473 kabiny, 219 w turystycznej i tylko 102 w trzeciej. Prawie wszystkie kabiny miały łazienki. Instalacja wodna statku umożliwiała maksymalne zużycie godzinowe 42 ton wody gorącej, 100 ton wody zimnej i 300 ton wody sanitarnej. Do instalacji było podłączonych 320 wanien, 555 natrysków, 1900 umywalek i 842 węzły sanitarne (w tym zestawieniu nie uwzględniono pralni i kuchni pokładowej)[6].

Wielka sala jadalna I klasy miała 86 m długości, 14 m szerokości i 9,5 m wysokości. Jej oświetlenie zapewniało 12 lamp w kształcie szklanych piramid. Ich światło odbijało się w ścianach wyłożonych szkłem kryształowym rżniętym i szlifowanym w różne wzory, co dawało efekt feerie lumineuse. Strop sali wyłożony był pozłocistymi kasetonami, również podświetlonymi, a jej wystrój uzupełniały liczne rzeźby i płaskorzeźby z brązu[7].

Zgodnie z tradycją kuchni francuskiej również na pokładzie liniowego flagowca floty francuskiej położono olbrzymi nacisk na jakość usług kulinarnych. Załoga kuchenna składała się z szefa kuchni i jego trzech zastępców, 72 kucharzy-specjalistów, 76 pomocników kucharzy, 12 piekarzy, 12 cukierników, 3 lodziarzy oraz 8 wędliniarzy i rzeźników. Elektryczna kuchnia centralna statku wraz z przyległościami zajmowała kubaturę rzędu 2000 m² i była w stanie wydawać 4100 głównych posiłków, przyrządzanych przy 32 piecach i 56 stanowiskach do gotowania. Kuchnia statku zużywała do 660 kW/godz. energii elektrycznej. Załogę statku obsługiwała oddzielna kuchnia, przewidziana na 1300 osób[8].

Statek miał też szpital na 50 łóżek z salą operacyjną, pomieszczeniami zabiegowymi, laboratorium i apteką, a nawet chłodzoną kostnicą. Znajdowały się na nim również kino-teatr na 380 miejsc, drukarnia wydająca dziennik statkowy, jadłospisy i programy przedstawień, salony fryzjerskie i kosmetyczne, szereg sklepów z pamiątkami, słodyczami, galanterią, kwiaciarnia i księgarnia. W czołowej części nadbudowy mieściła się palmiarnia, a w jego głębi dwa kryte baseny[9].

Błękitna Wstęga Atlantyku[edytuj | edytuj kod]

W latach trzydziestych XX wieku w walce o Błękitną Wstęgę uczestniczyły brytyjskie, niemieckie, włoskie i francuskie linie żeglugowe. „Normandie” sięgała po nią pięciokrotnie:

  • Maj 1935 – podczas dziewiczej podróży do Nowego Jorku przy prędkości 29,98 węzła
  • Czerwiec 1935 – podczas podróży do Hawru przy prędkości 30,31 węzła
  • Marzec 1937 – podczas podróży do Hawru przy prędkości 30,99 węzła
  • Lipiec 1937 – podczas podróży do Nowego Jorku przy prędkości 30,58 węzła
  • Sierpień 1937 – podczas podróży do Hawru przy prędkości 31,20 węzła,

by ostatecznie przegrać w roku 1938 z „Queen Mary” Cunarda. Brytyjczycy dzierżyli puchar do roku 1952, kiedy to ostatecznie oddali go Amerykanom[10].

Pożar i zagłada statku[edytuj | edytuj kod]

„Lafayette” cięty na złom, już pozbawiony nadbudowy

Żywot „Normandie” był krótki. We wrześniu 1939 roku, na wieść o wybuchu wojny, Amerykanie zatrzymali statek w porcie nowojorskim. Po upadku Francji rząd Stanów Zjednoczonych internował załogę, zaś 12 grudnia 1941 roku zarekwirował transatlantyk i przekazał go US Navy celem przekształcenia w transportowiec dla wojska[11].

Po południu 9 lutego 1942 roku podczas przebudowy na transportowiec wojenny w porcie nowojorskim na statku wybuchł wielki pożar. Z powodu nieumiejętnie prowadzonej akcji gaśniczej, do kadłuba transatlantyku dostały się duże ilości wody, które na skutek działania efektu powierzchni swobodnej spowodowały utratę stateczności i przewrócenie się statku na burtę[12].

Oficjalnie za możliwe przyczyny pożaru uznano zaniedbania i partactwo podczas przebudowy[c]. Dopatrywano się też ataku dywersantów niemieckich bądź sabotażu agentów francuskiego rządu Vichy. Amerykański dziennikarz i pisarz Carl Sifakis uważa nawet, że podpalenie liniowca było dziełem amerykańskiej mafii[13], która miała w ten sposób obrazowo wykazać, że niepodzielnie panuje nad dzielnicami portowymi Nowego Jorku. Skłoniło to jakoby władze do podjęcia negocjacji z przebywającym w więzieniu bossem Luckym Luciano. Na skutek podjętej współpracy z wojskowymi, mafia zaczęła wspierać wysiłek wojenny w portowych dzielnicach Nowego Jorku, a Lucky Luciano został po wojnie ułaskawiony za „patriotyczną postawę”[13].

Po próbach ratowania statku, ku czemu skłaniało się wielu Amerykanów, w roku 1946 „Lafayette” został sprzedany przez US Navy za 120 tys. USD i ostatecznie pocięty na złom w 1948 roku[14].

Uwagi

  1. 868,5 mln USD w roku 2015.
  2. Te wystąpiły jednak podczas dziewiczej podróży i dopiero w Nowym Jorku awarię usunięto.
  3. Prof. Witold Urbanowicz, który odbywał praktykę na „Normandie” i dobrze znał ten statek, również był tego zdania.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Karol Olgierd Borchardt: Szaman Morski: Opowiadania. Wyd. I. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1985. ISBN 83-215-5190-4. (pol.)
  • William Breuer: Niewyjaśnione tajemnice II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Amber, 2014. ISBN 978-83-241-5166-0.
  • Normandie. W: Carl Sifakis: The Mafia Encyclopedia. New York: Da Capo Press, 2005. ISBN 0-8160-5694-3.
  • Witold J. Urbanowicz: Transatlantyki:Zarys ich dziejów i techniki. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1977.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]