HCP 301D

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z SU45)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
SU45
SU45-240
SU45-240
Producent Polska HCP Poznań
Lata budowy 1970-1976
Układ osi Co'Co'
Masa służbowa 102 tony
Długość ze zderzakami 18900 mm
Szerokość 2900 mm
Wysokość 4238 mm
Średnica kół 1100 mm
Zapas paliwa 3200-3500 l
Typ silnika spalinowego 2112SSF
Moc znamionowa 1700KM/1250 kW
Maksymalna siła pociągowa 320kN
Rodzaj przekładni elektryczna
Prędkość konstrukcyjna 120 km/h
Nacisk osi na szyny 17 t
System hamulca Oerlikon
Sterowanie wielokrotne jest
System ogrzewania elektryczne 3 kV
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Kolej

SU45 (dawniej: SP45; typ 301Db, 301Da (tylko SP45) i 301Dc (tylko SP45)) – polska uniwersalna lokomotywa spalinowa produkowana w latach 1970 – 1976 w Zakładach Metalowych im. Hipolita Cegielskiego w Poznaniu dla PKP, jako seria SP45, później przebudowana. Używana także obecnie, do prowadzenia pociągów pasażerskich na liniach niewyposażonych w elektryczną sieć trakcyjną. Ogółem wyprodukowano 270 lokomotyw tego typu: 1 egzemplarz doświadczalny typu 301D, pierwotnie oznaczony SU45-001 (1966 rok), później SP45-001 (1967-1970); 1 egzemplarz prototypowy typu 301Da, pierwotnie oznakowany 301Da-002, później SP45-002, od października 1970 SP45-500 (numer zmieniono w celu zachowania ciągłości numeracji egzemplarzy seryjnych); 265 egzemplarzy seryjnych typu 301Db (SP45-001 do SP45-265) oraz 3 egzemplarze eksportowe typu 301Dc dla CEL (Chemins de fer l'Etat Libanais – Kolei Libańskich), oznaczone początkowo jako 301Dc-225L – 227L (numeracja wynikła z kolejności numerów fabrycznych lokomotyw HCP), później zgodnie z życzeniem odbiorcy nazwane 1201 – 1203[1].

Historia i eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

SU45-247 na linii kolejowej w Poznaniu
SU45-263 z wagonem piętrowym Bmnopux tworzącym pociąg osobowy relacji Grudziądz - Toruń Główny na stacji Grudziądz
SU45-173 odstawiona na stacji Lublin
Lokomotywy spalinowe SU45-079 i SU45-089 oraz elektryczna EU07-217

Początkiem serii 45 były budowane w latach 60. prototypy nowej lokomotywy spalinowej przeznaczonej do pracy na niezelektryfikowanych liniach. Potrzebę takiej konstrukcji uzasadniało stopniowe zmniejszanie się liczby sprawnych parowozów, przy wciąż rosnących potrzebach przewozowych. Pierwszy prototyp oznaczony 301D zakłady HCP zbudowały w 1967 roku, tworząc lokomotywę o mocy 1520 KM z polskim 12-cylindrowym silnikiem 12C22W, zbudowanym na bazie doświadczeń z produkcji mniejszego silnika a8C22 serii SM42. Do 1970 zaprojektowano jeszcze dwa prototypy: 301Da (oznaczony później numerem inwentarzowym 500) i 301Db o mocy 1750 KM, który przeznaczono do produkcji seryjnej i wprowadzenia na PKP jako serii SP45. Kilka pierwszych lokomotyw wyposażono w czuwak aktywny, jednak z braku pieniędzy pozostałe lokomotywy otrzymały czuwaki pasywne.

Zarówno silniki jak i prądnice główne miały być produkowane w Polsce, jednak problemy techniczne wymusiły konieczność zakupu za granicą tych podzespołów do kilku pierwszych egzemplarzy. Docelowo maszyny serii 45 wyposażono w produkowany w zakładach HCP na licencji firmy FIAT silnik 2112SSF.

Pierwsze egzemplarze serii posiadały wiele fabrycznych wad, np. łatwo ulegały wykolejeniom, zaś układ paliwowy stwarzał możliwość pożaru. Z tego powodu w czasie produkcji zakłady HCP wprowadziły wiele poprawek m.in. sprzęg międzywózkowy, gumowe przewody paliwowe oraz pudło samonośne (ryflowane blachy poszycia).

Na przełomie lat 80. i 90. wprowadzono modyfikację układu ogrzewania pociągu. Kotły parowe starszego typu zastąpiono instalacją do elektrycznego ogrzewania wagonów, wstawiając prądnicę grzewczą LCPb-400 produkowaną przez zakłady Dolmel we Wrocławiu. Głównym powodem dokonania tej zmiany był brak kupowanych za dewizy części do importowanych kotłów ogrzewczych. Dochodziło do sytuacji, gdzie lokomotywy wychodziły z napraw okresowych w sezonie letnim z niesprawnym kotłem ogrzewczym. Dodatkowo, wraz z postępem elektryfikacji stosowanie ogrzewania parowego powodowało kłopoty przy zmianie rodzaju trakcji pociągu. Negatywnym skutkiem tej zmiany było pogorszenie osiągów lokomotywy gdyż włączone ogrzewanie pobierało 400kW mocy od silnika spalinowego. Zimą, szczególnie na długich wzniesieniach z cięższymi pociągami załoga pociągu musiała wybierać, czy osiągnąć rozkładową prędkość, czy ogrzewać pociąg. Przy okazji dokonano pewnych przeróbek w innych układach lokomotywy, zaś całą serię przemianowano z SP45 na SU45. Zmiany tej nie należy kojarzyć z przeznaczeniem lokomotywy, gdyż i tak głównym zadaniem serii 45 pozostała praca z pociągami pasażerskimi, choć wraz z elektryfikacją kolejnych linii lokomotywy SU45 były przenoszone na linie niższych kategorii. Ogółem na serię SU45 przebudowano 191 lokomotyw. Pierwszą przebudowaną była SP45-074. Jej modernizację zakończono w dniu 15 stycznia 1988, zmiana oznaczenia na SU45-074 nastąpiła dopiero w dniu 1 stycznia 1992. Ostatnią 191 lokomotywą była SP45-061. Jej modernizację zakończono w dniu 30 września 1997, a zmiana oznaczenia na SU45-061 nastąpiła w listopadzie 1997[2].

Lokomotywy typu 301Db serii SP45 wycofane ze służby przed okresem modernizacji na serię SU45 lub nie przebudowane, które zakończyły służbę jako seria SP45[3]:

001, 002, 003, 004, 007, 008, 009, 012, 014, 015, 016, 020, 024, 026, 029, 031, 032, 033, 035, 037, 039, 046, 047, 049, 050, 053, 055, 058, 059, 063, 065, 068, 072, 075, 076, 081, 086, 087, 088, 093, 094, 102, 103, 104, 110, 127, 139, 140, 142, 144, 146, 148, 149, 150, 153, 155, 158, 160, 163, 171, 177, 181, 186, 193, 199, 222, 223, 229, 232, 237, 248, 252, 258, 262

Dzisiaj lokomotywy tej serii są oznaczone wyłącznie jako SU45. Egzemplarze, w których nie zmodernizowano ogrzewania i pozostawiono kocioł parowy, skasowano w 1999 roku. Pozostawiono jedynie jedną lokomotywę w skansenie kolejowym w Kościerzynie jako eksponat (SP45-139). Do niedawna SU45 można było spotkać na większości niezelektryfikowanych szlaków w Polsce, zarówno z pociągami osobowymi, jak i pospiesznymi. Obecnie seria tych lokomotyw jest w stanie likwidacji - pozostało zaledwie kilka sprawnych egzemplarzy, które można spotkać w okolicach Krzyża Wielkopolskiego, na linii Korsze-Ełk oraz linii Lublin- Rzeszów, gdzie prowadzą pociągi TLK lub zastępują szynobusy.

Obecnie lokomotywy są podzielone między Przewozy Regionalne, PKP Intercity i PKP Cargo.

  • Przewozy Regionalne: 018, 028, 034, 048, 054, 056, 061, 062, 064, 066, 069, 070, 071, 074, 078, 079, 082, 089, 097, 098, 106, 111, 115, 116 , 123, 129, 131, 134, 135, 137, 154, 161, 164, 168, 174, 196, 202, 207, 241, 257, 260 (aktualnie złomowane są 034, 071, 074, 082, 098, 106, 123, 131, 207, 257)
  • PKP Cargo: 006, 027, 030, 036, 052, 080, 083, 095, 107, 109, 113, 114, 130, 136, 138, 143, 145, 151, 156, 159, 170, 178, 179, 180, 182, 187, 189, 190, 191, 194, 198, 205, 206, 208, 209, 210, 211, 212, 213, 217, 218, 220, 221, 224, 227, 228, 230, 231, 238, 239, 240, 242, 243, 244, 245, 246, 250, 253, 254, 255, 256, 262
  • PKP IC: 057, 073, 100, 118, 152, 175, 183, 185, 192, 195, 197, 214 (wszystkie wycofane z eksploatacji oczekują skreślenia z inwentarza)
  • PKP IC - Wypożyczenia ze spółki Przewozy Regionalne oraz lokomotywy PR prowadzące pociągi PKP IC:

115, 116, 168 (odstawiona), 079, 089, 241

  • PKP IC - Lokomotywy PKP Cargo prowadzące pociągi PKP IC:

210, 213, 220, 228, 230, 246, 250[4]

  • Unikol: 141 (oznaczona jako 301Db-141 po naprawie rewizyjnej), 165 (oczekuje naprawy w Unikolu)

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

SU45 jest lokomotywą sześcioosiową o układzie osi Co'Co' (dwa wózki trzyosiowe). Spawana ostoja wraz z pudłem stanowi konstrukcję samonośną. Dwa skrajne przedziały pudła mieszczą kabiny maszynisty. W przedziale środkowym znajduje się 12-cylindrowy, czterosuwowy, wysokoprężny silnik spalinowy 2112SSF z doładowaniem wraz z prądnicą główną GP-846B1 produkcji Dolmel Wrocław, na licencji Alstom (służącą także jako rozrusznik), zaś w dwóch przedziałach między silnikiem i kabinami, odpowiednio: agregat chłodzący i prądnica do ogrzewania wagonów LCPb-400 o mocy 495kW. Sześć silników trakcyjnych LSa-430 napędza każdą oś lokomotywy. Silniki są zawieszone systemem tramwajowym ("za nos"). Pomiędzy wózkami lokomotywy umieszczono skrzynie mieszczące akumulatory oraz zbiorniki wody i paliwa (o pojemności 3500 l), a przeniesienie siły pociągowej i hamowania z wózków na pudło odbywa się za pomocą dźwigni kątowej. Zużycie oleju silnikowego wynosi katalogowo 36 litrów/godzinę, natomiast zużycie paliwa 223 g/kWh (164g/KMh), co przy mocy znamionowej w warunkach normalnych (1700 KM) daje 279 kg/h[5].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Kolejarze i miłośnicy kolei najczęściej nazywają tę lokomotywę "Fiatem" z powodu silnika lokomotywy wyprodukowanego na licencji Fiata[6], lub rzadziej "Suką" od liter serii "SU".

Pierwszej lokomotywy SU45-001 o oznaczeniu fabrycznym 301D-001/1965 nigdy nie wpisano na stan PKP. Po serii prób wróciła do producenta, gdzie planowano unifikację z serią 301Db i przebudowanie jej do wersji szerokotorowej, jednak z powodu nieopłacalności przebudowy została rozebrana na części i fizycznie skasowana w zakładach HCP.

Lokomotywa o numerze SP45-500 (fabryczna 301Da-002) otrzymała pierwotne oznaczenie SP45-002, gdzie po uruchomieniu seryjnej produkcji wariantu 301Db została przenumerowana na SP45-500. Pierwszą SP45 była lokomotywa o fabrycznym numerze 301Db-003/1970, a SP45-002 otrzymała 301Db-004 z 1970 roku. Po modernizacji z SP45 na SU45 najstarszym zmodernizowanym 301Db był numer 005 oznaczony fabrycznie 301Db-007 z roku 1970. Z tego powodu w numeracji SU45 mamy lukę, a oryginalna SU45-001 nigdy nie była na stanie PKP.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Marek Ćwikła, Paweł Terczyński: Lokomotywy spalinowe produkcji HCP serii SP45, SU46, SP47. Poznań: KOLPRESS, 2004. s. 45 – 48, 208. ISBN 83-920784-0-3.
  2. Marek Ćwikła, Paweł Terczyński: Lokomotywy spalinowe produkcji HCP serii SP45, SU46, SP47. Poznań: KOLPRESS, 2004. s. 89 – 91. ISBN 83-920784-0-3.
  3. Marek Ćwikła, Paweł Terczyński: Lokomotywy spalinowe produkcji HCP serii SP45, SU46, SP47. Poznań: KOLPRESS, 2004. s. 128 – 181. ISBN 83-920784-0-3.
  4. http://rail.phototrans.eu/14,87010,0,HCP_301D_SU45_246.html
  5. Stanisław Piątek, Stefan Węclewski, Jerzy Żałopa: Lokomotywy spalinowe serii SP45 i SU46. Warszawa: WKiŁ, 1989, s. 440. ISBN 83-206-0773-6.
  6. Przezwiska lokomotyw. www.ksc.rail.pl. [dostęp 2011-03-14].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]