Saga (literatura)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Scena z islandzkiego manuskrypu z XVII wieku.

Saga (is. sögur) staroskandynawskie dzieło epickie o legendarnych lub historycznych bohaterach i wybitnych rodach – wyprawach wikingów, migracji na Islandię.

Geneza i tematyka[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie przekazywane ustnie, były w wiekach XIII - XIV spisywane na Islandii w języku staronordyjskim (wyjątkiem jest datowana na XII wiek Saga o Gotlandczykach, spisana w języku starogotlandzkim). Dzieli się je zwykle – na podstawi tematyki – na pięć grup:

  • sagi królewskie, poświęcone władcom norweskim i duńskim, sprawującym rządy w IX-XII wieku;
  • sagi islandzkie, dotyczące okresu pierwszego osadnictwa i kształtowania się zrębów państwowości islandzkiej, to jest latom 900-1030; są to w większości dzieła anonimowe, powstałe w XII-XIII wieku i zawierające dzieje wielkich rodów islandzkich (niektóre z nich: Saga o Egilu, Saga o Njalu, Saga o Gislim);
  • sagi bohaterskie, zainspirowane mitologią germańską (np.Saga o Volsungach);
  • tak zwane sagi współczesne – powstały w XII i XIII wieku, ale koncentrowały się wokół postaci wodzów i biskupów współczesnych autorom, z których nie wszyscy byli anonimowi;
  • sagi rycerskie, na które składają się głownie przekłady i przeróbki obcych romansów (m.in. o Trystianie i Izoldzie, Aleksandrze Wielkim, Karolu Wielkim, królu Arturze).

Z początkiem XIV wieku twórcy sag zaczęli porzucać stopniowo oryginalne motywy islandzkie na rzecz wzorów obcych, głównie romańskich i celtyckich, a do gatunku coraz bardziej przenikały wątki fantastyczne.

Nowożytność[edytuj | edytuj kod]

Przez bardzo długi okres sagi nie były znane w innych literaturach europejskich, dopiero w II połowie XIX wieku zostały spopularyzowane w Europie dzięki angielskim tłumaczeniom i parafrazom autorstwa Williama Morrisa, stając się przedmiotem zainteresowania, a także inspiracji – np. Henry Wadsworth Longfellow, pisząc swój poemat Saga of King Olaf (Saga o królu Olafie), czerpał ze zbioru staroislandzkich sag Heimskringla.

W Polsce sagi opracowywał m.in. Artur Górski (Saga o Gislim wyjętym spod prawa i inne sagi islandzkie, 1931)

Przykładowe sagi: Saga o Njalu, Saga o Gunnlaugu Wężowym Języku, Saga o Fridthiofie Śmiałym, Saga rodu z Laxdalu, Saga o Egilu.

Sagi przetłumaczone na język polski[edytuj | edytuj kod]

  • Saga o Hawardzie z Fiordu Lodowego (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1960)
  • Saga o Hrafnkelu, Ofiarniku Freja (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1960)
  • Saga o Gudrun (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1960)
  • Saga o Gislim Wyjętym Spod Prawa (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1960)
  • Saga o Torsteinie Obitym (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1960)
  • Saga o Gunnlaugu Wężowym Języku (Ossolineum, Wrocław 1968; Biblioteka Narodowa Seria II, Nr 157)
  • Saga o Njalu (Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1968)
  • Saga rodu z Laxdalu (Wyd. Poznańskie, Poznań 1973)
  • Saga o Egilu (Wyd. Poznańskie, Poznań 1974)
  • Saga o Fridthiofie Śmiałym („Poezja”, nr 10(107)/1974)
  • Saga o Grenlandczykach, Saga o Eryku Rudym (Księgarnia Akademicka, Kraków 2006)
  • Saga o Halfdanie, synu Eysteinna (Wydawnictwo Armoryka, Sandomierz 2008)
  • Saga o Hønsa-Thórim (Wyd. Armoryka, Sandomierz 2008)
  • Opowieść o Audunie z Zachodnich Fiordów (Wyd. Armoryka, Sandomierz 2008)
  • Opowieść o Norna-Geście (Wyd. Armoryka, Sandomierz 2009)
  • Saga o Völsungach (Wyd. Armoryka, Sandomierz 2009)
  • Saga o Viga-Glumie (Wyd. Armoryka, Sandomierz 2010)
  • Saga o wikingach z Jom (Jómsvikinga saga) (Wyd. Armoryka, Sandomierz 2011) – tłumaczenie duńskiego przekładu Carla Christiana Rafna z 1829 r.
  • Saga o Hallfredzie skaldzie kłopotliwym (Wyd. Chronicon, Wrocław 2011)
  • Saga o Olafie Tryggvasonie (Księgarnia Akademicka, Kraków 2013)

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Obecnie sagą nazywane są również utwory epickie opisujące losy rodziny lub pojedynczego bohatera.

W Polsce znana jest wydana w 1922 roku powieść Saga rodu Forsythe'ów autorstwa Johna Galsworthy'ego, jak również serial na podstawie tej powieści.

Sagą o wiedźminie nazwał cykl książek o wiedźminie Geralcie wydawca tegoż cyklu. Sam autor – Andrzej Sapkowski – zamierzał nadać mu tytuł Krew elfów.

Wydawnictwo Pol-Nordica wydało kilka razy Sagę o Ludziach Lodu, Sagę o Czarnoksiężniku czy Sagę o Królestwie Światła autorstwa norweskiej pisarki Margit Sandemo.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło saga w Wikisłowniku

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]