Saga o Orkadach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karta z tekstem sagi znajdująca się w XIV-wiecznej księdze Flatey Book

Saga o Orkadach – jedna z sag królewskich[1] opisująca historię Orkadów, od czasu ich podboju przez norweskiego króla Haralda Pięknowłosego w IX wieku do ok. 1200 roku[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Saga została napisana między 1192 a 1206 rokiem (trzy wieki po wspomnianych wydarzeniach) przez nieznanego islandzkiego autora lub autorów. Na podstawie różnych źródeł m.in. ustnych podań oraz historycznych faktów stworzono literackie dzieło o podboju Orkadów przez Norwegów oraz o późniejszym życiu orkadzkich hrabiów[3]. Zawarto w nim również opisy bitew, morderstw, politycznych intryg oraz nieczystych interesów, które przez wieki miały tam miejsce. Nie jest to jednak ściśle historyczny tekst, choć jego wartość jako dzieła literackiego jest ogromna, gdyż pozwala na lepsze zrozumienie historii Orkadów w czasach wikingów[3].

W sadze pojawia się również wiele historycznych, jak i legendarnych postaci: Sigurd Eysteinsson, Hákon Paulsson, Sigurd Hlodvirsson, Ragnvald, Earl of More, Earl Magnus Erlendsson, Ragnvald Kali Kolsson i Harald Maddadsson. Saga zawiera także elementy fikcyjne, jak: kruczy sztandar hrabiego Sigurda, czy zatruta koszula hrabiego Haralda[3]. Szczegółowo opisuje również egzekucję krwawego orła, którą Torf-Einar wykonał na Halfdanie Długonogim.

Streszczenie[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze trzy rozdziały opowiadają o mitycznych przodkach późniejszych hrabiów oraz o domniemanych początkach języka szwedzkiego i norweskiego. Saga opisuje również pełną przygód pół-mityczną opowieść o podboju Orkadów przez Haralda Pięknowłosego, która zapoczątkowała powstanie wpływowej kasty hrabiów[3]. Poniższy opis jest tylko częściowym streszczeniem.

Synowie Hlodvissona Sigurda[edytuj | edytuj kod]

Hrabia Sigurd Hlodvisson ma czterech synów: Sumarlidiego, Brusiego, Wry-Usta Einara i najmłodszego Thorfinna. Kiedy zostaje zabity, jego posiadłości zostają podzielone między Sumarlidiego, Brusiego i Einara (Thorfinn ma wówczas tylko 5 lat). Ponieważ wkrótce po tym, Sumarlidi umiera jego część przypada Thorfinnowi.

Zarządzający swoją częścią hrabstwa Einar okazuje się bezwzględnym władcą, ponieważ narzuca wysokie podatki, które ciężko dotykają miejscowych rolników. Syn jednego z nich, Thorkel zwraca się do niego o ich obniżkę, ale bez skutku. Obawiając się, że jego apele tylko pogorszą sprawę przenosi się do Caithness, gdzie przez pewien czas wspiera brata Einara, Thorfinna. Ten wysyła go w podróż po wyspach i powierza mu zadanie zebrania daniny. Jednakże Einar, który obwinia go za powstanie rolników, usiłuje go po drodze zabić.

W tej sytuacji Thorfinn i Thorkel postanawiają udać się do Norwegii, by porozmawiać z królem Olafem i zyskać jego przychylność. Po powrocie na Orkady hrabia Brusi usiłując pogodzić zwaśnione strony wpada na pomysł wyprawienia uczty dla każdej z nich. Podczas pierwszej uczty Thorkel dowiaduje się, że Einar planuje na niego zasadzkę, więc uprzedzając jego działania zabija go. Następnie ucieka do Norwegii, na dwór króla Olafa, który na wieść o śmierci Einara nie kryje zadowolenia.

Po śmierci Einara jego włości przejmuje Brusi, który zyskuje w ten sposób kontrolę na większą częścią hrabstwa. Thorfinn domaga się ich równego podziału, ale Brusi odmawia. Zdaje sobie jednak sprawę z tego, że Thorfinn ma większe siły i może go z łatwością pokonać, więc udaje się do króla Olafa, by zdobyć jego poparcie. Ten zwraca uwagę na to, że ziemie o które toczy się spór należą do niego, ponieważ wcześniej były one lennem. Pozwala też Brusiemu zachować nad nimi kontrolę, o ile nadal będzie mu służył. Jednak Brusi postanawia, że władzę nad swoją częścią hrabstwa przekaże królowi.

Kiedy Thorfinn się o tym dowiaduje, również wyrusza do Norwegii na spotkanie z królem. Ten postanawia, że każdy z braci otrzyma we władanie jedną trzecią wysp, a część Einara przypadnie jemu.

Pielgrzymka hrabiego Rognvalda[edytuj | edytuj kod]

Rozdział 85 sagi, rozpoczyna się opisem pobytu hrabiego Rognvala na dworze norweskiego króla Igniego. Poznaje tam Eindridiego Młodszego, najemnika który niedawno wrócił z Konstantynopola, który przekonuje go, by odwiedził Ziemię Świętą. Inni właściciele ziemscy również zachęcają hrabiego do zorganizowania pielgrzymki i wyrażają chęć udziału w podróży. Rognvald daje się przekonać i powraca na Orkady, gdzie przez dwa lata przygotowuje wyprawę.

Następnie wraca do Norwegii, by sprawdzić jak inni się do niej przygotowali. Otrzymuje tam pięknie ozdobiony statek zbudowany specjalnie dla niego. Eindridi początkowo opóźnia wyprawę, ale kiedy w końcu statki opuszczają Norwegię, okazuje się zbudował dla siebie przesadnie zdobiony okręt, łamiąc tym samym obietnicę złożoną Rognvaldowi. Jednakże w pobliżu Szetlandów wpada na skały i tonie. Następnie wyprawa dopływa na Orkady, gdzie spędza zimę. Przybycie Norwegów sprawia, że dochodzi do spięć między nimi a miejscową ludnością. Hrabia Rognvald chcąc uspokoić sytuację osobiście płaci rekompensatę za powstałe incydenty.

Wraz z nastaniem lata wyprawa opuszcza Orkady i żegluje w kierunku Francji do portu w Narbonne. Tam wita ich królowa Ermingerda, która zaprasza Rognvalda na ucztę. Ponieważ oboje się w sobie zakochują, hrabia otrzymuje propozycję osiedlenia się w Narbonne i poślubienia Ermingerdy. Rognvald jednak odmawia, ponieważ chce dokończyć swoją pielgrzymkę, ale obiecuje jej, że przybędzie, gdy będzie wracał z powrotem.

Kolejnym punktem jego wyprawy jest Galicja, której mieszkańcy są ciemiężeni przez obcego wodza, Godfreya. Postanawiają się jednak zbuntować i zaatakować jego zamek. Plan się udaje, ale Eindridi zawiera z Godfreyem umowę i puszcza go wolno.

Rognvald opuszcza Galicję i przepływa Gibraltar, gdzie spotyka okręt wojenny wielkości małej wyspy. Postanawia go zaatakować, w wyniku czego w jego kadłubie powstaje ogromna dziura, przez którą statek Rognvalda może swobodnie przepłynąć. Ludzie hrabiego zabijają wszystkich na pokładzie z wyjątkiem wysokiego człowieka, którego uznają za przywódcę. Biorą go do niewoli, by następnie sprzedać go saracenom. Ponieważ nikt nie chce go kupić Rognvald puszcza go wolno.

Wyprawa przez Kretę, dopływa do Akki, gdzie wielu ludzi umiera z powodu choroby. Pielgrzymi ostatecznie docierają do Jerozolimy i pobliskich świętych miejsc. Wracając obierają drogę przez Konstantynopol, Bułgarię, Rzym i Danię, z której docierają do Norwegii. Stamtąd hrabia Rognvald na pokładzie kupieckiego statku powraca na Orkady.

Przypisy

  1. Magdalena Mackiewicz: Sagi Skandynawskie (pol.). teatrnn.pl. [dostęp 2014-02-09].
  2. The History of the Orkney Islands (Orkneyjar, the heritage of the Orkney Islands) (ang.). orkneyjar.com. [dostęp 2014-02-09].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Orkneyinga saga (Orkneyjar, the heritage of the Orkney Islands) (ang.). orkneyjar.com. [dostęp 2014-02-09].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Orkneyinga Saga: The History of the Earls of Orkney. Paul Edwards i Hermann Pálsson. Londyn: Hogarth Press, 1978. ISBN 0-7012-0431-1.
  • Barbara E. Crawford: Scandinavian Scotland. Leicester University Press, 1987. ISBN 0-7185-1197-2..

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]