Salen
| Salen | |||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
 |
|||||||||||||||||||||||
| Nazewnictwo | |||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||||
| Wzór sumaryczny | C16H16N2O2 | ||||||||||||||||||||||
| Masa molowa | 268,31 g/mol | ||||||||||||||||||||||
| Wygląd | żółte ciało stałe | ||||||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||||||
| Numer CAS | 94-93-9 | ||||||||||||||||||||||
| PubChem | 5464119[1] | ||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) |
|||||||||||||||||||||||
Salen – nazwa zwyczajowa disalicylaloetylenodiaminy, organicznego związku chemicznego używanego w chemii koordynacyjnej oraz organokatalizie. Wyraz salen pochodzi od połączenia nazw aldehydu salicylowego i etylenodiaminy, których jest pochodną. Związek ma postać jasnożółtych płatków rozpuszczalnych w polarnych rozpuszczalnikach organicznych.
Spis treści |
Nomenklatura [edytuj]
W związkach kompleksowych ligand ten występuje w postaci zdeprotonowanej. Forma sprotonowana (salen) oznaczana jest zazwyczaj jako H2salen, zaś formie zdeprotonowanej (salenian) przypisuje się oznaczenie salen2-.
Otrzymywanie [edytuj]
Salen został po raz pierwszy otrzymany przez P. Pfeiffera i współpracowników w roku 1933[2]. Można go otrzymać w wyniku kondensacji etylenodiaminy i aldehydu salicylowego[3]:
Właściwości koordynacyjne [edytuj]
W 1938 roku T. Tsumaki doniósł, że kompleks salenu z kobaltem(II) jest zdolny do odwracalnego wiązania tlenu cząsteczkowego, O2, co doprowadziło do intensywnego rozwoju badań związków koordynacyjnych salenu, zwłaszcza pod kątem możliwości składowania i transportowania tlenu[4].
Salen tworzy kompleksy z licznymi metalami przejściowymi. Związki te przyjmują zwykle strukturę piramidy kwadratowej lub oktaedru, o stechiometrii M(salen)L lub M(salen)L2. Jako przykłady posłużyć mogą połączenia: VO(salen) i Co(salen)Cl(Py). Z jonami o konfiguracji d8 (np. Ni2+) powstają kompleksy płaskie, niskospinowe.
Ligandy analogiczne do salenu [edytuj]
Z pochodnych aldehydu salicylowego oraz różnych diamin otrzymuje się liczne związki o strukturze opartej na szkielecie salenu, np.
- acacen – otrzymywany przez kondensację acetyloacetonu z etylenodiaminą,
- Salph – otrzymywany przez kondensację 1,2-fenylenodiaminy z aldehydem salicylowym
- Salqu – czterokleszczowy ligand otrzymywany przez kondensację aldehydu salicylowego z 2-chinoksaliną. Kompleksy Salqu z miedzią wykazują właściwości katalityczne w reakcji utleniania[5].
Pochodne chiralne [edytuj]
Bazując na chiralnych pochodnych etylenodiaminy otrzymuje się chiralne pochodne salenu. Przykładowo kondensacja trans-1,2-diaminocykloheksanu z aldehydem 3,5-di-tert-butylosalicylowym prowadzi do chiralnego ligandu tworzącego kompleksy z Cr, Mn, Co, Al, które mogą służyć jako katalizatory niektórych reakcji asymetrycznych, np. enancjoselektywnego tworzenia epoksydów[6].
Przypisy
- ↑ Salen – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
- ↑ P. Pfeiffer, E. Breith, E. Lübbe, T. Tsumaki. Tricyclische orthokondensierte Nebenvalenzringe. „Justus Liebig’s Annalen der Chemie”. 503, s. 84–130, 1933. doi:10.1002/jlac.19335030106.
- ↑ Harvey Diehl, Clifford C. Hach. Bis(N,N' – Disalicylalethylenediamine) -μ – Aquodicobalt(II). „Inorg. Synth.”. 3, s. 196–201, 1950. doi:10.1002/9780470132340.ch53.
- ↑ Tokuichi Tsumaki. Nebenvalenzringverbindungen. IV. Über einige innerkomplexe Kobaltsalze der Oxyaldimine. „Bulletin of the Chemical Society of Japan”. 13, s. 252–260, 1938. doi:10.1246/bcsj.13.252. (dostęp bezpłatny).
- ↑ Wu, Xianghong, Gorden, A. V. E.,. 2-Quinoxalinol Salen Copper Complexes for Oxidation of Aryl Methylenes. „Eur. J. Org. Chem.”. 4, s. 503–509, 2009. doi:10.1002/ejoc.200800928.
- ↑ Jay F. Larrow, Eric N. Jacobsen. (R,R)-N,N'-Bis(3,5-Di-tert-Butylsalicylidene)-1,2-Cyclohexanediamino Manganese(III) Chloride, A Highly Enantioselective Epoxidation Catalyst. „OrgSynth”. 10, s. 96, 2004. (dostęp bezpłatny).
