Salen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Information icon.svg Nie mylić z: Sälen.
Salen
forma imino salenu Salen
forma imino salenu
Salen
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C16H16N2O2
Masa molowa 268,31 g/mol
Wygląd żółte ciało stałe
Identyfikacja
Numer CAS 94-93-9
PubChem 5464119[1]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Salen – nazwa zwyczajowa disalicylaloetylenodiaminy, organicznego związku chemicznego używanego w chemii koordynacyjnej oraz organokatalizie. Wyraz salen pochodzi od połączenia nazw aldehydu salicylowego i etylenodiaminy, których jest pochodną. Związek ma postać jasnożółtych płatków rozpuszczalnych w polarnych rozpuszczalnikach organicznych.

Nomenklatura[edytuj | edytuj kod]

W związkach kompleksowych ligand ten występuje w postaci zdeprotonowanej. Forma sprotonowana (salen) oznaczana jest zazwyczaj jako H2salen, zaś formie zdeprotonowanej (salenian) przypisuje się oznaczenie salen2-.

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Salen został po raz pierwszy otrzymany przez P. Pfeiffera i współpracowników w roku 1933[2]. Można go otrzymać w wyniku kondensacji etylenodiaminy i aldehydu salicylowego[3]:

Preparation of salen.png

Właściwości koordynacyjne[edytuj | edytuj kod]

W 1938 roku T. Tsumaki doniósł, że kompleks salenu z kobaltem(II) jest zdolny do odwracalnego wiązania tlenu cząsteczkowego, O2, co doprowadziło do intensywnego rozwoju badań związków koordynacyjnych salenu, zwłaszcza pod kątem możliwości składowania i transportowania tlenu[4].

Salen tworzy kompleksy z licznymi metalami przejściowymi. Związki te przyjmują zwykle strukturę piramidy kwadratowej lub oktaedru, o stechiometrii M(salen)L lub M(salen)L2. Jako przykłady posłużyć mogą połączenia: VO(salen) i Co(salen)Cl(Py). Z jonami o konfiguracji d8 (np. Ni2+) powstają kompleksy płaskie, niskospinowe.

Kompleks typu M(salen) o geometrii płaskiej

Ligandy analogiczne do salenu[edytuj | edytuj kod]

Z pochodnych aldehydu salicylowego oraz różnych diamin otrzymuje się liczne związki o strukturze opartej na szkielecie salenu, np.

  • acacen – otrzymywany przez kondensację acetyloacetonu z etylenodiaminą,
  • Salph – otrzymywany przez kondensację 1,2-fenylenodiaminy z aldehydem salicylowym
  • Salqu – czterokleszczowy ligand otrzymywany przez kondensację aldehydu salicylowego z 2-chinoksaliną. Kompleksy Salqu z miedzią wykazują właściwości katalityczne w reakcji utleniania[5].

Pochodne chiralne[edytuj | edytuj kod]

Bazując na chiralnych pochodnych etylenodiaminy otrzymuje się chiralne pochodne salenu. Przykładowo kondensacja trans-1,2-diaminocykloheksanu z aldehydem 3,5-di-tert-butylosalicylowym prowadzi do chiralnego ligandu tworzącego kompleksy z Cr, Mn, Co, Al, które mogą służyć jako katalizatory niektórych reakcji asymetrycznych, np. enancjoselektywnego tworzenia epoksydów[6].

Przypisy

  1. Salen – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  2. P. Pfeiffer, E. Breith, E. Lübbe, T. Tsumaki. Tricyclische orthokondensierte Nebenvalenzringe. „Justus Liebig’s Annalen der Chemie”. 503, s. 84–130, 1933. doi:10.1002/jlac.19335030106. 
  3. Harvey Diehl, Clifford C. Hach. Bis(N,N' – Disalicylalethylenediamine) -μ – Aquodicobalt(II). „Inorg. Synth.”. 3, s. 196–201, 1950. doi:10.1002/9780470132340.ch53. 
  4. Tokuichi Tsumaki. Nebenvalenzringverbindungen. IV. Über einige innerkomplexe Kobaltsalze der Oxyaldimine. „Bulletin of the Chemical Society of Japan”. 13, s. 252–260, 1938. doi:10.1246/bcsj.13.252.  (dostęp bezpłatny).
  5. Wu, Xianghong, Gorden, A. V. E.,. 2-Quinoxalinol Salen Copper Complexes for Oxidation of Aryl Methylenes. „Eur. J. Org. Chem.”. 4, s. 503–509, 2009. doi:10.1002/ejoc.200800928. 
  6. Jay F. Larrow, Eric N. Jacobsen. (R,R)-N,N'-Bis(3,5-Di-tert-Butylsalicylidene)-1,2-Cyclohexanediamino Manganese(III) Chloride, A Highly Enantioselective Epoxidation Catalyst. „OrgSynth”. 10, s. 96, 2004.  (dostęp bezpłatny).