Sallent de Gállego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sallent de Gállego
Herb
Herb
Państwo  Hiszpania
Wspólnota autonomiczna Aragonia Aragonia
Prowincja Huesca
Comarca Alto Gállego
Powierzchnia 162,2 km²
Wysokość 1305 m n.p.m.
Populacja (2004)
• liczba ludności
• gęstość

1227
7,57 os./km²
Kod pocztowy 22640
Położenie na mapie Hiszpanii
Mapa lokalizacyjna Hiszpanii
Sallent de Gállego
Sallent de Gállego
Ziemia 42°46′N 0°19′E/42,766667 0,316667
Portal Portal Hiszpania
Sallent de Gállego na mapie Aragonii
Urząd gminy Sallent de Gállego

Sallent de Gállego (arag. Sallén de Galligo) – hiszpańskie miasto i gmina w Aragonii, w prowincji Huesca, w comarce Alto Gállego, w dolinie Tena, w Pirenejach Aragońskich, 95 km od miasta Huesca.

W skład gminy Sallent de Gállego wchodzi pięć miejscowości: Formigal, Escarrilla, Sandiniés, Lanuza i Tramacastilla de Tena. Obejmuje powierzchnię 162,2 km², położona jest na wysokości 1305 metrów. Zgodnie z danymi INE, w 2004 roku liczba ludności wynosiła 1227, a gęstość zaludnienia 7,57 osoby/km².

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze zapiski na temat Sallent de Gállego pochodzą z 1279 roku. W średniowieczu była to najgęściej zaludniona gmina w całej dolinie Tena. Zarówno jej ziemie, jak i ziemie Lanuzy, wówczas oddzielnej gminy, posiadały liczne pola uprawne. Po zjednoczeniu gmin na terenie Sallent de Gállego powstały wieże fortyfikacyjne (wieża więzienna, wieża Martonów, pałac w Lanuzie oraz Castiecho[1]). W 1488 roku na terenie Sallent de Gállego znajdowało się 66 gospodarstw domowych.

W gminie znajdują się liczne poszlacheckie budynki kamienne. Jednym z nich jest kościół gotycki z XVI wieku pw. Wniebowzięcia NMP, wybudowany w 1524 roku przez Juana de Segura, a ufundowany przez władcę Aragonii, Walencji, Katalonii i SycyliiJana z Lanuzy. Główne retabulum kościoła pochodzi z XVI wieku. W 1537 roku wybudowano świątynię w stylu gotyckim. Na murach tej aragońskiej budowli zostały namalowane chrystogramy. W 1570 roku powstał kamienny most Paco, który przetrwał do czasów współczesnych.

W XVI i XVII wieku na terenie całej Aragonii istniała jedyna ówczesna organizacja celnicza. Nie jest znana jej nazwa, gdyż prawie wszystkie dokumenty na jej temat zostały zniszczone w czasie wojen lub znajdują się w miejscach nieokreślonych. Jedyne źródła pisane, które przetrwały to rękopisy z Sallent de Gállego (1636) oraz z Torla, Plan, Canfranc, Jaca i Teruel (1642).

W aragońskiej historii Sallent de Gállego wyróżniła się głównie tym, że pochodziło z niej łącznie siedmiu biskupów, siedmiu wicekrólów i dziewięciu królów Aragonii, co nie zdarzyło się w żadnej innej gminie wspólnoty autonomicznej.

9 sierpnia 1997 roku członkowie ETA dokonali zamachu terrorystycznego, podkładając bombę pod siedzibę straży miejskiej w Sallent de Gállego. Dziesięć kilometrów od tego miejsca znaleziono drugi ładunek wybuchowy w plecaku. 2 października tego samego roku ETA podała informację o winie jednego ze swoich członków, Kepa Arronategiego. Został on zatrzymany, a następnie skazany na piętnaście lat pozbawienia wolności.

21 sierpnia 2000 roku o godzinie 6:05 członkowie ETA drugi raz dokonali zamachu terrorystycznego w obrębie gminy Sallent de Gállego. Na teren gminy wjechali samochodem osobowym od strony granicy francuskiej. W samochodzie przewieźli bombę złożoną z 10 kilogramów dynamitu. W zamachu zginęło dwóch strażników miejskich, Irene Fernández Pereda i José Ángel de Jesús Encinas. Kilka dni później w gminie miały miejsce liczne manifestacje przeciwko tej organizacji[2].

Geografia fizyczna[edytuj | edytuj kod]

Gmina Sallent de Gállego znajduje się na terenie wspólnoty autonomicznej Aragonia, w comarce Alto Gállego, w prowincji Huesca. Odległość od miasta Huesca wynosi 95 kilometrów.

Sallent de Gállego położona jest na granicy hiszpańsko-francuskiej. Geograficznie przynależy do doliny Tena, która sąsiaduje z francuską doliną Ossau. Granica obu państw przebiega na wysokości 1794 metrów nad poziomem morza.

Rzeka Aguaslimpias
Lanuza

Sieć rzeczna[edytuj | edytuj kod]

Przez Sallent de Gállego przepływa rzeka Aguaslimpias, która posiada trzy dopływy: Respomuso, Campoplano i La Sarra. Jedna z gminnych dróg podąża w kierunku wodospadu Salto del Aguaslimpias. W Sallent de Gállego źródła ma także rzeka Gállego.

Szczyty górskie[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Sallent de Gállego występują liczne szczyty górskie: Foratata (2 295 m n.p.m.), Frondellas, Moros i Gran Facha (powyżej 2000 m) oraz Pallás, Forqueta de Piedrafita, Garmo Carnicero, Tres Hombres, Campo de Troya, Las Arroyetas i Anayet (poniżej 2000 m).

Szczyt Foratata znajduje się w odległości 4 kilometrów od ośrodka narciarskiego w miejscowości Formigal.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Architektura[edytuj | edytuj kod]

W gminie pozostały liczne budynki mieszkalne z XVIII wieku. Najstarszy znajduje się na ulicy Penazuela i pochodzi z 1731 roku. Poza tym istnieją liczne budowle z wieku XIX; jedną z nich jest dom Menín na placu Zarrastiecho, wyróżniający się typowym dla tego okresu udekorowaniem. Większość z tradycyjnych budynków uległa zniszczeniu na skutek urbanizacji postępującej wraz z rozwojem turystyki.

Święta regionalne[edytuj | edytuj kod]

W ciągu całego roku w gminie Sallent de Gállego odbywają się liczne fiesty i imprezy regionalne. Najważniejsza z nich ma miejsce 15 sierpnia – obchodzi się wówczas Wielką Fiestę Sallent de Gállego ku czci Matki Boskiej z Nieus. Jest to popularne święto, zawierające elementy folkloru. Poza tym, w drugiej połowie lipca odbywa się festiwal kulturowy Pirineos Sur. 10 września w gminie organizowany jest kiermasz Ganau. 14 lub 15 września odbywa się fiesta ku czci Esaltazión d'a Santa Cruz.

W Sallent de Gállego przyznaje się obecnie literacką nagrodę "Luis del Val", zarówno za dzieła w języku kastylijskim, jak i w aragońskim.

Kuchnia[edytuj | edytuj kod]

Ogórecznik lekarski

Jednym z podstawowych składników kuchni typowej dla Sallent de Gállego jest chleb, który jest głównym elementem wielu tradycyjnych potraw. Jedną z nich jest zupa czosnkowa z suchymi kawałkami pieczywa. Poza tym charakterystycznymi dla Sallén produktami są: ostre papryczki oraz ogórecznik lekarski. Należą do tradycyjnych produktów, których używa się do wszelkiego rodzaju sałatek i innych dań.

Do ważnych składników potraw z regionu Sallent de Gállego zaliczyć należy także mięso. Najbardziej popularne jest to z królika oraz drób. Poza tym do potraw często używa się baraniny i wieprzowiny.

Jeśli chodzi o potrawy rybne, popularne na terenie gminy pstrągi z pobliskich rzek przygotowywane są na wiele sposobów.

Wiosną w lasach Sallent de Gállego można znaleźć truskawki i maliny, a jesienią różnego rodzaju grzyby. Dzięki temu można je zaliczyć do podstawowych składników kuchni w gminie Sallent de Gállego.

Sallent de Gállego
Sallent de Gállego

Znane miejsca[edytuj | edytuj kod]

  • odcinek drogi świętego Jakuba
  • kaplica Matki Boskiej z Nieus
  • kościół gotycki pw. Wniebowzięcia NMP z początku XVI wieku
  • kościół romański pw. Basarána z freskami i chrzcielnicą
  • łuk Mentidero
  • most Meyebal z XVI wieku
  • most romański Paco z XVI wieku, który znajduje się przy wjeździe do gminy
  • muzeum obrazów zamku Larrés
  • Muzeum Sztuk Powszechnych w Sabiñánigo
  • ośrodek narciarski w O Fornigal
  • Park Narodowy Ordesa
  • punkty obserwacyjne: Mirador d'o Saldo, San Mamés, d'a Sierra
  • rzeźba Mallo Sallentino, łuk romański wykonany przez Ángela Orensanza
  • wesołe miasteczko i miejsce pikników przy moście Paco
  • zamek Candanchú

Sport[edytuj | edytuj kod]

W gminie Sallent de Gállego występują cztery ośrodki narciarskie. Dwa z nich znajdują się w miejscowościach: Formigal i Panticosa, w których można uprawiać narciarstwo alpejskie oraz dwa w dzielnicach: Balneario de Panticosa i Partacua.

Popularne w gminie są sporty wodne, w tym pływanie statkami w Búbal.

W Sallent de Gállego występują liczne ścieżki rowerowe, głównie w lasach tuż przy chodnikach. Poza tym istnieje kilka ośrodków do jazdy konnej. Jedną z największych atrakcji turystyczno-sportowych na terenie gminy jest możliwość przelotu helikopterem za wcześniej uiszczoną opłatą.

Rafting

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Sallent de Gállego jest znanym w świecie kurortem turystycznym. Każdego roku odwiedzają go setki tysięcy turystów z całego świata. W gminie znajduje się 11 hoteli, trzy hostele i jeden apartamentowiec.

Spośród hoteli trzy są czterogwiazdkowe (Formigal, Saliecho, Villa de Sallent II), cztery trzygwiazdkowe (Nievesol, Villa de Sallent, Eguzki Lore, Bocale), cztery dwugwiazdkowe (Tirol, El Reyno, Almud, Casa Socotor) oraz pięć jednogwiazdkowych (Balaitus, Mediodía, Faure, El Centro, Familar Maximina)[3].

Budynek hotelu Almud pochodzi z XVIII wieku. Jest on umieszczony przy hotelu Villa de Sallent na wysokości 1305 metrów nad poziomem morza. W pobliżu znajdują się typowe domy zbudowane z kamienia. Budynek hotelu był kilka razy rekonstruowany przez jego właścicieli, dzięki czemu przetrwał liczne wojny i klęski. W zimowej ofercie hotelu znajduje się możliwość jazdy na nartach, a w letniej możliwość jazdy konnej oraz raftingu i trekkingu.

Sallén de Galligo - Demography PL.jpg
Sallén de Galligo - Demography2 PL.jpg

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W ciągu ponad stu lat liczba ludności gminy Sallent de Gállego znacznie się zmieniała. Zawsze liczba ta była nie mniejsza niż 530 i nie większa niż 1 319. Gęstość zaludnienia wahała się zawsze między 3,27 a 11,24 osoby/km².

W 1900 roku liczba ludności wynosiła 626, a gęstość zaludnienia 3,86. Dziesięć lat później liczba ludności zmniejszyła się o 6, a gęstość zaludnienia o 0,04. W 1920 roku liczba ludności wynosiła 561, a gęstość 3,46. W 1930 roku liczba ludności była wyższa o 47 w porównaniu z rokiem 1920, a gęstość zaludnienia wynosiła 3,75. W 1940 roku liczba ludności wynosiła 551, a gęstość zaludnienia 3,4. W latach 1940-1949 liczba ludności zwiększyła się prawie trzykrotnie, dzięki czemu w 1950 roku wynosiła ona 1 319. Gęstość zaludnienia w 1950 roku wynosiła 11,24. W latach 1950-1959 współczynnik zgonów był znacznie większy od współczynnika narodzin. Na skutek tego liczba ludności zmniejszyła się do 530, a gęstość zaludnienia do 3,27. W 1970 roku liczba ludności była o 246 większa, a gęstość wynosiła 4,78. Jedenaście lat później liczba ludności była równa 1 142, a gęstość zaludnienia 7,04. W roku 1991 liczba ludności osiągnęła najwyższy w XX wieku wskaźnik. Wynosiła 1 823. Pięć lat później liczba ta była o blisko tysiąc mniejsza i wynosiła 983. Gęstość zaludnienia w tym roku wynosiła 6,06. W 1999 roku liczba ludności była równa 1 027, a gęstość zaludnienia 6,33. W XXI wieku liczba ludności ani razu nie była mniejsza niż 1 000. Zgodnie z danymi INE w 2001 roku wynosiła 1080 (gęstość 6,66), a w 2004 roku 1227 (gęstość 7,57).

Demografia[4]
1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 1996 1999 2001 2004
626 620 561 608 551 1319 530 776 1142 1823 983 1027 1080 1227
Gęstość zaludnienia
1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 1996 1999 2001 2004
3,86 3,82 3,46 3,75 3,40 8,13 3,27 4,78 7,04 11,24 6,06 6,33 6,66 7,57

Przypisy

  1. Castiecho było jedną z dzielnic Sallent de Gállego.
  2. Ministerio del Interior – España, Atentado de ETA en Sallent de Gállego (Huesca), mir.es, [1], 20 sierpnia 2000 (ostatni dostęp 12.05.2007)
  3. Travel Library, Sallent de Gallego Hotels – Independent Reviews & Contact Details, travel-library.com, [2] (ostatni dostęp 11.05.2007)
  4. Aragoński Urząd Statystyczny

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • AltoGallego, Sallent de Gállego, altogallego.com, [3] (ostatni dostęp 08.05.2007)
  • Comarca Alto Gállego, Sallent, comarcaaltogallego.es, [4] (ostatni dostęp 09.05.2007)
  • Gran Enciclopedia Aragonesa, Sallent de Gállego, enciclopedia-aragonesa.com, [5] (ostatni dostęp 08.05.2007)
  • LosPirineos, Breve descripción del municipio de Sallent de Gallego, lospirineos.info, [6] (ostatni dostęp 09.05.2007)
  • Navarro Luis Miguel, Los de Sallent Sallentinos, valletena.com, [7] (ostatni dostęp 07.05.2007)
  • Parques Naturales de España, SALLENT DE GALLEGO, parquesnaturales.com, [8] (ostatni dostęp 11.05.2007)
  • RedAragon, Sallent de Gállego, redaragon.com, [9] (ostatni dostęp 08.05.2007)
  • Secretplaces, Almud, secretplaces.com, [10] (ostatni dostęp 11.05.2007)