Saloniki
Na mapach:
| Saloniki Η Θεσσαλονίκη |
|||||
|
|||||
 Saloniki Η Θεσσαλονίκη |
|||||
| Państwo |  Grecja |
||||
| Prefektura | Saloniki | ||||
| Burmistrz | Vassilios Papageorgopoulos | ||||
| Powierzchnia | 17,8 km² | ||||
| Położenie | 40°38′N 22°57′E |
||||
| Wysokość | 0-20 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2001) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja |
363,987 20449 os./km² 1,084 mln.[1] |
||||
| Nr kierunkowy | 2310 | ||||
| Tablice rejestracyjne | N | ||||
|
Położenie na mapie Grecji
  Saloniki
Η Θεσσαλονίκη |
|||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Saloniki, dawn. Tesalonika, gr. Θεσσαλονίκη (Tesaloniki), łac. Egnatia, w kontekście cs. Sołuń – miasto w północnej Grecji, nad Zatoką Salonicką (Morze Egejskie). Drugie co do wielkości (po Atenach) miasto Grecji. Jednolity zespół miejski składa się z wielu gmin, formalnie stanowiących oddzielne jednostki administracyjne. Formalnie centralna gmina o nazwie Thessaloniki liczy 385.400 mieszkańców, a cały zespół urbanistyczny Salonik 1,084 mln mieszkańców[2]. Rzeczywista liczba mieszkańców może być wyższa o ok. 15%[uwaga 1].
Saloniki to ośrodek administracyjny największego greckiego regionu Macedonia, nieoficjalnie, przez Greków nazywany współstolicą lub stolicą Macedonii (greckiej[uwaga 2]). Prężne i z tradycjami centrum naukowo-akademickie, miejsce licznych kongresów i wystaw międzynarodowych, węzeł transbałkańskich autostrad.
Do początków XX wieku Saloniki były wielonarodowościową metropolią, gdzie koegzystowały ze sobą liczne narody tej części Śródziemnomorza: Żydzi, Słowianie bałkańscy (Macedończycy i Bułgarzy), ludność grecko-prawosławna (Grecy i Arumuni), Turcy, Ormianie i wiele mniejszych[uwaga 3].
Pretensje do Salonik i terenów aż po górę Olimp wysuwali politycy Bułgarii[uwaga 4] i Macedonii[3][4][5]. Aktualnie, spór pomiędzy Grecją a Macedonią dotyczy nazwy północnego sąsiada Grecji oraz interpretacji historii. Zarówno Macedończycy-Słowianie jak i Macedończycy-Grecy uważają się za spadkobierców Starożytnej Macedonii[6].
Spis treści |
[edytuj] Historia
Założone ok. 315 p.n.e. przez króla Macedończyków Kassandra i nazwane na cześć jego żony, Tessaloniki, córki Filipa II i siostry Aleksandra Wielkiego[7]. Od 146 p.n.e. miasto należało do państwa rzymskiego, w którym z biegiem czasu stało się jednym z najważniejszych miast. Przez miasto biegł główny szlak komunikacyjny między Rzymem i jego posiadłościami na Wschodzie (Via Egnatia). W mieście powstała jedna z pierwszych gmin chrześcijańskich, do której Święty Paweł skierował dwa ze swoich listów. Miasto było miejscem urodzenia i początkowej działalności Cyryla i Metodego w IX wieku.
Po podziale imperium rzymskiego miasto stało się częścią Bizancjum. W VII wieku odparło oblężenie Słowian. W 904 zostało splądrowane przez Arabów, a w 1185 przez Normanów. W latach 1204–1224 było stolicą łacińskiego Królestwa Tessaloniki, podbite przez władcę Epiru w latach 1227–1242 było stolicą efemerycznego Cesarstwa Tesaloniki. Od 1246 ponownie we władaniu cesarzy bizantyjskich (wpierw cesarzy Nicei). W 1387 zdobyte przez Turków, odzyskane przez Bizancjum w 1405, w 1423 sprzedane Wenecji. W 1430 ostatecznie zdobyte przez Turków po krwawym oblężeniu, było częścią Imperium Ottomańskiego przez następne pięć stuleci. Przekształciło się wtedy w metropolię znacznie przekraczającą swym przyciąganiem dzisiejsze granice państwowe. Na początku XX wieku miasto było głównym ośrodkiem działań Młodych Turków, w Salonikach urodził się Kemal Atatürk. Podczas wojen bałkańskich zajęte przez Grecję 8 XI 1912, choć walczyły o nie także wojska bułgarskie.
W 1915 podczas I wojny światowej w mieście wylądowała armia Ententy, która następnie rozpoczęła próby natarcia przeciwko Bułgarii. Przełamanie obrony państw centralnych udało się dopiero w 1918, po latach bezowocnych walk. W 1917 miasto zniszczył pożar. Wybuchł przypadkowo i strawił przede wszystkim dzielnice zamieszkiwane przez ludność żydowską, czyniąc bezdomnymi znacznie ponad 50 tysięcy ich mieszkańców[8]. Odbudowano je na nowoczesnym planie europejskim, w dużej mierze niszcząc historyczny wygląd Salonik. Pożar zapoczątkował emigrację licznych rodzin żydowskich do Palestyny.
W wyniku wymiany ludności między Grecją i Turcją po 1922 do miasta napłynęły masy greckich uchodźców z centralnej i wschodniej części obecnej Turcji. Ludność muzułmańską przesiedlono z Salonik do Turcji. Niektóre przesiedlenia przybierały brutalny charakter. Według dokumentacji strony greckiej miało miejsce m.in. ludobójstwo Greków pontyjskich, w prowincji Trapezunt, analogiczne do rzeziami Ormian. Do Salonik chroniła się też część greckiej, żydowskiej i ormiańskiej ludności ocalałej ze spalonej przez Turków Smyrny (miasta na wschodnim wybrzeżu Morza Egejskiego). W latach 1923-1930 znaczną część ludności słowiańskiej stopniowo wysiedlano, głównie do Bułgarii, jednocześnie przyjmując bułgarskich Greków[9]. Pozostała tu, na swe życzenie, ta ludność słowiańskojęzyczna, którą urzędowo uznano za slawofońskich Greków, czyli potomków greckich rodzin, przymusowo slawizowanych w przeszłości. W konsekwencji, obligatoryjnie zmieniono zapis ich nazwisk, z powrotem na brzmienie greckie. Zhellenizowano szkolnictwo.
W latach 1941–1944 miasto, dawniej nazywane przez Żydów "Drugą Jerozolimą", znalazło się pod okupacją niemiecką. Wymordowano wtedy prawie 60 tys. salonickich Żydów (97% społeczności żydowskiej miasta).
W okresie okupacji niemieckiej Grecja i sąsiednia Jugosławia wyróżniały się prężnym ruchem oporu. W Salonikach jego bohaterem został wybitny sportowiec i konspirator Jerzy Iwanow-Szajnowicz. Traktują o nim m.in. książka i film "Agent nr 1". Największa do niedawna hala sportowa Salonik nazwana została Ivanofo. Iwanow jest bohaterem tak dla polskiego, jak i greckiego narodu.
[edytuj] Budowle
[edytuj] Biała Wieża
Po grecku: Λευκός Πύργος (Lefkos Pirgos). Wieża, wybudowana przy nabrzeżu przez ottomańskiego sułtana Sulejmana Wspaniałego (1520–1566), uważana jest powszechnie za symbol miasta. Dawniej należała do fortyfikacji otaczających Saloniki. Obecnie znajduje się w niej Muzeum Kultury Bizantyńskiej. Szczyt wieży służy za dogodny punkt widokowy na miasto. W pobliżu Białej Wieży znajduje się pomnik Aleksandra Wielkiego.
[edytuj] Łuk i Mauzoleum Galeriusza
Łuk i Mauzoleum stoją przy ulicy Dimitriosa Gounarisa. Powszechnie znane są jako "Kamara" lub w przypadku Mauzoleum – jako Rotunda. Łuk, ustawiony między 298 a 299 r. n.e. dla uczczenia zwycięstwa tetrarchy Galeriusza nad Sasanidzkimi Persami i zajęcia ich stolicy Ktezifonu w 298 roku. Łuk (obecnie zachowały się tylko jego resztki) był wykonany z czerwonego kamienia i bogato zdobiony. Mauzoleum zostało wybudowane około 304 roku. Miał tam być pochowany cesarz Galeriusz lecz zginął w Persji. Mauzoleum zostało zamienione na kościół Św. Jerzego.
[edytuj] Kościół Św. Demetriusza (Św. Dimitriosa)
Kościół Aghios Demetrios (V-VII w.) jest najważniejszym kościołem miasta, a sam święty jest patronem miasta. Zabytek jest położony powyżej pozostałości po agorze i Rzymskim Forum. Posiada trzy boczne kaplice, znajduje się w nim muzeum, a także zespół podziemnych katakumb, wśród których znajduje się cela, w której więziono Św. Demetriusza (gr. Aγ. Δημήτριος – Św. Dimitrios).
[edytuj] Inne
Bizantyjskie obwarowania, m.in. cytadela Heptapyrgion ("O Siedmiu Wieżach" ), tureckie meczety, bizantyńskie świątynie: Panhagia Acheiropoietos (V w.), Hosios Dawid (V-VI w.),, Panhagia Chalkeon (XI w.), Św. Pantalejmona (XII w.), Proroka Eliasza (XIII w.), Św. Katarzyny (XIII w.), Św. Mikołaja (XIII-XIV w.), Apostołów (XIV w.). Klasztor Wlatadon (XIV w.).
[edytuj] Sport
W mieście funkcjonuje wiele klubów sportowych w tym te odnoszące sukcesy na arenach europejskich. Najbardziej znane są tutaj kluby piłkarskie Aris, Iraklis i PAOK. PAOK BC to także znany klub koszykarski, a drużyna Iraklisa odnosi sukcesy również w piłce siatkowej.
[edytuj] Miasta partnerskie
Hartford, USA (5 Maja 1962)
Płowdiw, Bułgaria
Melbourne, Australia
Limassol, Cypr
Lipsk, Niemcy
Bolonia, Włochy
Bratysława, Słowacja- Kolonia, Niemcy
Konstanca, Rumunia- San Francisco, USA
Nicea, Francja (20 Marca 1992
Aleksandria, Egipt
Tel Awiw-Jafa, Izrael
Tiencin, Chińska Republika Ludowa (4 Marca 2002)
Kalkuta, Indie (21 Stycznia 2005)
Korcza, Albania (14 Października 2005)
[edytuj] Klimat
| Klimatogram dla Salonik | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| St | Lu | Ma | Kw | Ma | Cz | Li | Si | Wr | Pa | Li | Gr | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
40
9
1
|
38
10
2
|
43
13
5
|
35
18
7
|
43
23
12
|
30
28
16
|
22
31
18
|
20
30
18
|
27
26
15
|
45
21
11
|
58
14
6
|
50
10
2
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Temperatury w °C Opad całkowity w mm Źródło: Weatherbase[10] |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położone nad samym morzem miasto leży w strefie klimatu śródziemnomorskiego Średnia rocznych opadów wynosi 410 mm. Opady śniegu są sporadyczne. Przez większą część lata temperatury są tu przeciętnie o 2 stopnie niższe, niż w Atenach. Jednak tereny Grecji położone bezpośrednio na Północ od Salonik leżą już w strefie przejściowej, z cechami klimatu śródziemnomorskiego i kontynentalnego, z dużymi opadami śniegu. Rokrocznie funkcjonują tam kurorty narciarskie.
[edytuj] Nazwa
Prawidłowa polska nazwa to Saloniki z gr. η Θεσσαλονίκη (Tesaloniki)[11]. W języku greckim Θεσσαλονίκη to liczba pojedyncza, rodzaju żeńskiego. Wymową starożytną było Thessalonike.
Egnatia, była to dawna, rzymska nazwa miasta, garnizonu i mieszczącego się tu sztabu dla wschodniej części imperium. Nazwa miasta Egnatia do dziś chętnie używane jest w Grecji, w nazewnictwie poważnych przedsięwzięć gospodarczych – publicznych, prywatnych i kapitału mieszanego. Np. nazwa najdłuższej greckiej autostrady: Egnatia Odos oznacza "ulicę, która prowadzi do Egnatii".
W kontekście pochodzenia języka staro-cerkiewno-słowiańskiego używa się nazwy Sołuń[12].
Uwagi
- ↑ Dane te nie obejmują obywateli Grecji, pochodzących spoza Salonik jeśli nie zmienili zameldowania. Zmiana meldunku nie jest w Grecji obowiązkowa, jeśli zameldowanie pozostaje w miejscu przechowywania rejestru urodzeń. Ponadto Grecję zamieszkuje ok. 2 mln cudzoziemców, z czego tylko ok. 906 tysięcy jest zameldowanych, tzn. legalne przybyli tu jako imigranci lub zmienili formę pobytu z pobytu turystycznego na zamieszkiwanie.
- ↑ Specjalny Wysłannik Sekretarza Generalnego ONZ wskazuje na potrzebę nieużywania samego tylko określenia "Macedonia", jako synonimu terytorium leżącego w jednym tylko kraju. Jednocześnie sugeruje stosowanie określenia "Grecka Macedonia" , zamiast promowanych przez Republikę Macedonii terminów "Macedonia Egejska", lub "Macedonia zajmowana przez Grecję". Źródło: fragmenty projektu rezolucji RB ONZ, 2005, autorstwa Mathew'a Nimetz (ang.)
- ↑ Narodowość ówcześne określano wg kryterium przynależności do grupy wyznaniowej(patrz Traktat Loazański), toteż liczbę Słowian-Macedończyków i Słowian-Bułgarów określano łącznie, podobnie jak liczbę Greków i greckich Arumunów (Vlachów)
- ↑ Bułgaria, z racji roszczeń terytorialnych, trzykrotnie stała się w XX wieku agresorem: w II wojnie bałkańskiej, I wojnie światowej i w II wojnie światowej.
Przypisy
- ↑ Dane ze źródeł regionalnych (gr.). maj 2009. [dostęp 2010-09-11].
- ↑ wg źródeł regionalnych, danych z 1 maja 2009 r
- ↑ Kwestie te omawia oddzielne hasło United Macedonia (ang.)
- ↑ Republika Macedonii miała oficjalnie promować w szkołach informację o okupowanej, podzielonej Macedonii, a nawet wydać banknot z wizerunkiem "Białej Wieży" – symbolu Salonik. Po proteście Grecji, banknot określono jako nieoficjalny, pamiątkowy, z nieznanym wydawcą. Tym niemniej wielokrotnie zauważano udział jednego z premierów Republiki Macedonii -Nikoli Gruevskiego, w uroczystościach o charakterze roszczeniowym wobec greckiej i bułgarskiej części regionu Macedonii. (Artykuł w The Washington Times, wskazujący na te okoliczności), Protest prezydenta Bułgarii wobec roszczeniowych akcentów wypowiedzi premiera Republiki Macedonii.
- ↑ Przykład greckiej mapy etnicznej z 1915 r. czyli sprzed wymian ludności. Jako Grecy opisana jest cała ludność grecko-prawosławna – patrz kryterium wymian ludności).
- ↑ Analiza, autorstwa Ph.D.Sama Vaknina z Pacific Western University, California, USA, sygnalizująca duży wpływ kwestii historycznych i terytorialnych, na bieżące działania czołowych polityków Republiki Macedonii i Grecji.International Analyst Network
- ↑ Praca zbiorowa pod redakcja Aleksandra Krawczuka, 2005, Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, str. 241, Oficyna Wydawnicza FOGRA, ISBN 83-85719-84-9. A także informacje ze strony miasta
- ↑ Opracowania wskazują na liczbę 53.737 samych tylko bezdomnych członków gminy żydowskiej.
- ↑ "Emeis oi Ellines – Historia Wojen Współczesnej Grecji" – uniwersyteckie opracowanie zbiorowe.
- ↑ Weatherbase: Historical Weather for Thessaloniki, Greece (ang.). [dostęp 2010-05-05].
- ↑ KSNG Zeszyt 11 cz.1 strona 100
- ↑ Staro-cerkiewno-słowiański, język. W: Encyklopedia powszechna. T. 4. Warszawa: PWN, 1976, s. 274. Cytat: na podstawie gwar okolic Sołunia (Salonik). (pol.)
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Strona Muzeum Archeologicznego w Salonikach
- Strona Muzeum Bizantyńskiego w Salonikach
- Strona poświęcona historii i pamiątkom okresu bizantyńskiego Salonik
- Strona Żydowskiego Muzeum w Salonikach
- Studia nad historią społeczności żydowskiej w Salonikach
- Zdjęcia z komentarzami (ang.)
- Galeria zdjęć Salonik www.kaleidoscope.pl
|
||||||||||||||||
|
|||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
