Samael (imię demona)

Samael, Anioł Śmierci (Samaël, Samiel, Siegel, Satan, Satanael, Samuel, Sammael) – anioł śmierci: dostarczyciel wyroków śmierci ale i powstrzymujący egzekucję (por. akeda), kontrowersyjny anioł, oskarżyciel, uwodziciel, duch zniszczenia.

Anioł Śmierci w wielu artystycznych wizjach przedstawiany jest również w kobiecych kształtach.

Anioł śmierci, detal z obrazu Śmierć i grabarz, Carlosa Schwabego, ok. 1890

Źródła

Wiedza o tym aniele jest zaczerpnięta z literatury talmudycznej, jak i późniejszej literatury kabalistycznej, gnostyckiej i religijnej.

Etymologicznie słowo Samael wywodzi się z hebr. "sami" – ślepy, lub aram. "samu" – jad, trucizna. Można więc to imię przetłumaczyć jako: "Ślepy Bóg" albo – "Jad Boga". Imię może też pochodzić od syryjskiego boga Szemal.

W tradycji żydowskiej Samael to anioł śmierci, zarządzający „Siódmym Niebem”, jeden z siedmiu wysłanników Boga na świecie. Służą mu dwa miliony aniołów. On to kusił Ewę w raju jako wąż (ponoć uwiódł ją potem i spłodził Kaina), on też zatrzymał rękę Abrahama, kiedy ten chciał poświęcić życie swego syna. W żydowskich Świętych Księgach Kabały, Samael, określany jest jako surowość Boga i jest uznawany za piątego archanioła świata – wykonawcę wyroków śmierci wydanych przez Boga. Jest uosobieniem gniewu i kojarzony jest z prostytucją. (Dość mylnie, ponieważ tej "patronuje" Asmodeusz.)

W żydowskich pismach gnostycznych, Hipostaza archontów oraz O początku świata, Samael identyfikowany jest najczęściej z demiurgiem Jaldabaotem, twórcą materialnego świata. Nie zna on gnozy, jest więc ślepy, etymologicznie imię sugeruje też nazwę syn chaosu. Z demonicznymi postaciami Samaela czy Saklasa (Szalony) gnostycyzm judeochrześcijański utożsamiał żydowskiego Boga-Stwórcę.

Literatura żydowska utożsamia Samaela z Szatanem, który był pierwotnie aspektem Boga i znajdował się wśród 72 tajemnych imion Boga jako Sa'el. Kiedy siła Din (sefira zwana surowością Boga), stała się niezależna, śmierć ("Maveth") stała się częścią życia a Sa'el został Samaelem, aniołem śmierci. Kabaliści uważają, że po powtórnym przyjściu Mesjasza Samael zostanie uwolniony od śmierci i odzyska swoje dawne imię Sa'el. Tak twierdzi też polski demonolog Roman Zając.

Niektóre teksty żydowskie, mówią, że Samael został stworzony szóstego dnia Stworzenia i był ulubionym Aniołem Boga. Przed upadkiem miał on "nosić [wszystkich Aniołów] jako odzienie, bowiem przewyższał wszystkich wiedzą i chwałą".

Według jednej z legend Samael wywołał drugą wojnę w Niebie (pierwszą wojnę – Lucyfer, który okazał Bogu nieposłuszeństwo, odmawiając złożenia hołdu Adamowi, twierdząc, że on – zrodzony ze światłości – nie będzie kłaniał się istocie ulepionej z błota).

Samael jest jednym z Aniołów Sądu jako Boski Oskarżyciel; często występuje w parze z Michałem Archaniołem, obrońcą.

Również w tradycji chrześcijańskiej Samael to upadły anioł, wypędzony z nieba za sprzeciwienie się Bogu, należący do pierwszego kręgu zwanego Serafami (Serafinami).

Samael w kulturze

W Książce Jakuba Ćwieka pt. Kłamca 2. Bóg Marnotrawny, Samael występuję jako dwunastoskrzydły anioł, którego imię tłumaczy się jako "trucizna Pana" (Adekwatnie do "Jad Boga". Jak dowiadujemy się na początku książki przed upadkiem Samael nosił imię Sa'ael co tłumaczy się "Jak Syn Boga", ale po upadku Bóg uzupełnił jego imię o literę "m" oznaczającą śmierć i zniszczenie). Dysponował dużą mocą i był piękniejszy od pozostałych archaniołów. Owładnięty manią zniszczenia starego porządku i stworzenia własnej Korony Stworzenia, zginął z ręki Michała, Wodza Zastępów.

W powieści Mai Lidii Kossakowskiej "Siewca Wiatru" Samael jest wygnanym z piekła za okrucieństwo upadłym aniołem, ojcem Asmodeusza, będącym na Ziemi psychopatą i gwałcicielem dokonującym seryjnych morderstw na tle seksualnym. Nie podlega władzy Lucyfera, pana Głębi, jest anarchistą, który dawniej nakłonił Lucyfera do wzniecenia rebelii przeciwko hierarchii niebiańskiej. Ostatecznie bierze udział w walce przeciwko Antykreatorowi.

Samael pojawia się również w powieści Tomasza Manna "Doktor Faustus", gdzie jest utożsamiony z Szatanem.

Jako główny bohater występuje w mini-powieści Juliana Stryjkowskiego "Sarna" nawiązującej do legend żydowskich o Samaelu.

W powieści Penelope Farmer "Ustami Ewy" Samael jest upadłym aniołem, który prowadzi długie filozoficzne rozmowy z Wężem mieszkającym w Raju.

Samael pojawia się również w filmie Hellboy który został nakręcony na podstawie komiksu Mike'a Mignoli – Hellboy, jako wskrzeszony potwór, który gdy ginął, zmartwychwstawał dwukrotnie. W kontynuacji (Hellboy: Złota Armia) pojawia się postać Anioła Śmierci, jednak jest to zupełnie inny stwór niż Samael.

W grze Silent Hill postać Harry'ego Masona poszukuje swojej Córki, która może być kluczem do przejścia Samaela do świata ludzi, czego pragną wyznawcy tajemniczego kultu który sprowadził do tytułowego miasteczka demony.

Pojawia się również w grze Darksiders jako zły demon, który pomaga bohaterowi przedostać się do swego wroga.

Samiel to także imię demona nadającego moc tzw. "wolnym" kulom w operze Karola Marii von Webera, Wolny Strzelec.

Pojawia się również w książce Umberta Eco Imię róży, powołuje się na niego Remigiusz z Varagine.

Samael to także black metalowa grupa muzyczna pochodząca z Szwajcarii

Bibliografia

J. Daniélou: Judeochrześcijaństwo heterodoksyjne. W: Tenże: Teologia judeochrześcijańska. Kraków: WAM, 2002, s. 68-110. ISBN 83-7318-044-3. 

Zobacz też

• upadły anioł

Linki zewnętrzne

• Żydowska Encyklopedia (ang.)
• Demony i Diabły (ang.)
• Anioł Śmierci – autorstwa Leopolda Wasilkowskiego na wileńskiej Rossie.